Είναι εφικτός ο κατακερματισμός του Ιράν;

Η επιβίωσή της να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το αν η Τεχεράνη κατορθώσει να διατηρήσει τη συνοχή του λαού της, αλλά και να αντιμετωπίσει τις τρέχουσες, άνευ προηγουμένου, επιθέσεις. Οι φαντασιώσεις περί κατακερματισμού του Ιράν που αναδύονται μεταξύ δυτικών δεξαμενών σκέψης, Ισραηλινών πολιτικών και εξόριστων προσωπικοτήτων της αντιπολίτευσης, που υποστηρίζουν τη διχοτόμηση του Ιράν σε εθνοτικές και θρησκευτικές γραμμές, εξυπηρετούν μόνο τα ισραηλινά συμφέροντα.

Αυτή η προοπτική θα εξυπηρετούσε τις περιφερειακές φιλοδοξίες του Ισραήλ, ενώ παράλληλα θα αποσταθεροποιούσε σοβαρά τη Μέση Ανατολή και θα προκαλούσε ανθρωπιστικές καταστροφές, που θα υπερέβαιναν κατά πολύ την κρίση των προσφύγων στη Συρία. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, η CIA σχεδιάζει να στηρίξει εξέγερση των Κούρδων του Ιράν, ενώ έκρηξη σημειώθηκε σε βάση των Φρουρών της Επανάστασης σε κουρδική επαρχία του Ιράν.

Οι Φρουροί ανακοίνωσαν ότι στοχεύουν κουρδικές-αντικαθεστωτικές ομάδες στο γειτονικό ιρακινό Κουρδιστάν, με πέντε κουρδικές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων οι PDKI και PAK, να έχουν ενωθεί σε έναν πολιτικό σχηματισμό με στόχο να επιτύχουν «την αυτοδιάθεση των Κούρδων». Νωρίτερα, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι έβαλαν στο στόχαστρο, στο γειτονικό Ιρακινό Κουρδιστάν, ένοπλες οργανώσεις αντιπολιτευόμενων Κούρδων. Το δίκτυο i24NEWS ανέφερε ότι κουρδικές δυνάμεις από το Ιράκ εξαπέλυσαν χερσαία επίθεση κατά του Ιράν.

Όπως μετέδωσε, χιλιάδες Κούρδοι μαχητές κινήθηκαν μέσα στην επικράτεια του Ιράν και πήραν θέσεις μάχης από τη Δευτέρα. Ως γνωστόν, το Ισραήλ έχει στενές σχέσεις με τους Κούρδους στην περιοχή, αν και στην πρόσφατη εκδίωξη των κουρδικών SDF από συριακή εδάφη, περιορίστηκε σε ρητορική στήριξη. Να σημειωθεί ότι οι ΗΠΑ διέψευσαν τα σχετικά δημοσιεύματα, λέγοντας πως ο Τραμπ επικοινώνησε με Κούρδους ηγέτες για την βάση που διαθέτουν οι Αμερικανοί στο Ιράκ. Επιπλέον, δεν αναφέρεται μέχρι στιγμής κάποια εμπλοκή του PJAK, του ιρανικού παρακλαδιού του PKK, της ισχυρότερης οργάνωσης των Κούρδων του Ιράν.

Πάντως, η δημογραφική πραγματικότητα του Ιράν χρησιμεύει ως πρόσχημα για αυτά τα σχέδια. Οι Πέρσες αντιπροσωπεύουν μεταξύ 51% και 61% του πληθυσμού, οι Αζέροι αποτελούν το 16% έως 24% και οι Κούρδοι το 7% έως 10%. Μικρότεροι πληθυσμοί Αράβων, Μπαλούχων, Λουρ και Τουρκομάνων συμπληρώνουν την εθνοτική σύνθεση της χώρας. Αυτήν την ποικιλομορφία οι υποστηρικτές της βαλκανοποίησης την αντιλαμβάνονται ως στρατηγική ευπάθεια, που πρέπει να αξιοποιηθεί.

Εκτός των Κούρδων, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει και την προώθηση της απόσχισης του ιρανικού Αζερμπαϊτζάν, αποκαλύπτοντας μια θεμελιώδη παρανόηση της εσωτερικής ιρανικής δομής: Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν έχει και αζερική καταγωγή, το ίδιο και ο εκλιπών Ανώτατος Ηγέτης, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, γεγονός που αντικρούει κατηγορηματικά τις αφηγήσεις περί “περσικής εθνικής ηγεμονίας που τροφοδοτεί τα αυτονομιστικά αισθήματα”.

Σχέδια διαμελισμού

Τον Ιούνιο του 2025, η συντακτική επιτροπή της Jerusalem Post προέτρεψε για τον σχηματισμό ενός “συνασπισμού της Μέσης Ανατολής για τον διαμελισμό του Ιράν”. Το κύριο άρθρο υποστήριζε την ομοσπονδοποίηση ή τον πλήρη διαμελισμό, κάνοντας σύγκριση με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας. Η Wall Street Journal – η οποία είναι εκ των μέσων που αποκάλυψε τα σχέδια της CIA με τους Κούρδους –
σε δημοσιεύματα της υποστήριξε ότι ένα κατακερματισμένο Ιράν θα μπορούσε να πλήξει τα ρωσικά και κινεζικά συμφέροντα, μειώνοντας παράλληλα τις απειλές για το Ισραήλ. Ισραηλινοί πολιτικοί κύκλοι έχουν δείξει θεσμική υποστήριξη για τη διχοτόμηση.

Το 2023, τριάντα δύο μέλη του Κοινοβουλίου υπέγραψαν μια διακήρυξη που ζητούσε τη διάλυση του Ιράν σε έξι μέρη, υποστηρίζοντας τον εδαφικό διαχωρισμό της Τεχεράνης στο Ιρανικό Αζερμπαϊτζάν, την προσάρτηση του Ιρανικού Κουρδιστάν στις ιρακινές κουρδικές περιοχές, την ανεξαρτησία του Αχβάζ και την προσάρτηση του Μπαλουχιστάν στο Πακιστάν. Αν και οι περισσότεροι βουλευτές απέσυραν στη συνέχεια τις υπογραφές τους, μετά τις αντιδράσεις, αυτές οι θέσεις αποκάλυψαν ένα έντονο ενδιαφέρον για στρατηγικές κατακερματισμού εντός του ισραηλινού πολιτικού κατεστημένου.

Η ιδεολογική βάση αυτών των προτάσεων εμπεριέχεται στο Σχέδιο Γινόν του 1982, ένα στρατηγικό υπόμνημα του Ισραηλινού δημοσιογράφου Οντέντ Γινόν, που υποστήριζε τη διχοτόμηση των κρατών της Μέσης Ανατολής σε εθνοτικές και θρησκευτικές οντότητες. Αυτό το σχέδιο όριζε ρητά ότι το Ισραήλ θα έπρεπε να προχωρήσει στη «διαίρεση ολόκληρης της περιοχής σε μικρά κράτη, με τη διάλυση όλων των υφιστάμενων αραβικών κρατών», με βάση την υπόθεση ότι τα μικρότερα κράτη είναι πιο αδύναμα και επομένως πιο εύκολο να κυριαρχηθούν. Ενώ το αρχικό έγγραφο επικεντρώθηκε κυρίως στα αραβικά κράτη, οι σημερινοί υποστηρικτές της διχοτόμησης έχουν συμπεριλάβει σ’ αυτές τις αρχές και το Ιράν.

Αυτή η στρατηγική που εμπεριέχει και άλλες σκοπιμότητες, έχει ήδη καταστροφικές συνέπειες σε όλη την περιοχή. Η εισβολή στο Ιράκ το 2003 είχε ως αποτέλεσμα εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους αμάχων, εκατομμύρια πρόσφυγες και την άνοδο του ISIS, μακριά από τον υποσχόμενο δημοκρατικό μετασχηματισμό. Στη Συρία, ο απολογισμός είναι μισό εκατομμύριο θάνατοι, με εκτοπισμό του μισού προπολεμικού πληθυσμού.

Η κατάρρευση της Λιβύης μετά την επέμβαση, δημιούργησε εδαφικές ζώνες χωρίς νόμους, τις οποίες εκμεταλλεύτηκαν τρομοκρατικά δίκτυα και διακινητές ανθρώπων. Το συμπέρασμα είναι ότι η βαλκανοποίηση γεννά χάος, ανθρωπιστικές καταστροφές και ένα κλίμα που ευνοεί τις εξτρεμιστικές ομάδες, εις βάρος της σταθερότητας και της δημοκρατίας. Όσον αφορά ειδικότερα το Ιράν, η διχοτόμηση θα εξυπηρετούσε αποκλειστικά τα στρατηγικά συμφέροντα του Ισραήλ. Το Ισραήλ επιδιώκει τον κατακερματισμό του Ιράν σε μικρά κρατίδια, ανίκανα να αντιταχθούν με συνοχή στις ισραηλινές περιφερειακές φιλοδοξίες. Παράλληλα ένα διαιρεμένο Ιράν δεν θα μπορεί να αναπτύξει πυρηνικές δυνατότητες, να υποστηρίξει κινήματα αντίστασης, ή να προβάλει ισχύ πέρα ​​από τα σύνορά του.

Ο ιρανικός εθνικισμός

Η Τουρκία δεν θα ανεχθεί ποτέ τη δυτική υποστήριξη Κούρδων αυτονομιστών στο Ιράν, υπό το φόβο δημιουργίας ενός ενιαίου Κουρδιστάν. Το Πακιστάν, που ήδη αντιμετωπίζει μια εξέγερση των Μπαλούχ, θα θεωρούσε οποιαδήποτε δυτική παρέμβαση στο ιρανικό Μπαλουχιστάν, ως άμεση απειλή για την εδαφική του ακεραιότητα. Η Ρωσία και η Κίνα, οι οποίες διοικούν περιοχές με εθνοτικές μειονότητες, θα ερμήνευαν μια διχοτόμηση του Ιράν ως επιβεβαίωση των χειρότερων υποψιών τους για τις δυτικές προθέσεις.

Ο ιρανικός εθνικισμός φαίνεται πως διατηρεί προσώρας μια ισχυρή ενοποιητική δύναμη που υπερβαίνει τις εθνοτικές διαιρέσεις. Το Ιράν διεκδικεί την ιδιότητα ενός από τους παλαιότερους συνεχείς πολιτισμούς του κόσμου, με την εθνική του ταυτότητα να προηγείται των σύγχρονων εθνοτικών κατηγοριών. Σε αντίθεση με το Ιράκ ή τη Συρία, των οποίων τα σύνορα αντανακλούσαν την αποικιακή χαρτογραφία, το Ιράν είναι μια ιστορικά ολοκληρωμένη οντότητα, όπου η εσωτερική ποικιλομορφία συνυπάρχει με μια ισχυρή εθνική συνείδηση.

Οι αμερικανικές προσπάθειες κατά του Ιράν έχουν ήδη καταδείξει την αναποτελεσματικότητα των στρατηγικών μέγιστης πίεσης. Δεκαετίες κυρώσεων δεν έχουν επιφέρει αλλαγή καθεστώτος, αλλά αντίθετα έχουν ενισχύσει τη δύναμη των εξτρεμιστών και της εθνικιστικής αντίστασης. Οι μυστικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων των δολοφονιών πυρηνικών επιστημόνων, των κυβερνοεπιθέσεων και της υποστήριξης ομάδων εξόριστων, δεν έχουν αλλάξει τους στρατηγικούς υπολογισμούς του Ιράν. Οι άμεσες στρατιωτικές επιθέσεις έχουν καταστρέψει εγκαταστάσεις, που έχουν προσωρινά ανακατασκευαστεί μέσα σε λίγα χρόνια. Η ιστορία δείχνει ότι η ιρανική κοινωνία συσπειρώνεται γύρω από τη σημαία απέναντι στην εξωτερική επιθετικότητα, αντί να διασπάται κατά μήκος εθνοτικών γραμμών.

Τα διδάγματα από Ιράκ, Συρία, Λιβύη

Τα διδάγματα που αντλήθηκαν από το Ιράκ, τη Συρία και τη Λιβύη είναι σαφή: Η στρατιωτική επέμβαση οδηγεί σε ανθρωπιστικές καταστροφές, ενισχύει τις εξτρεμιστικές παρατάξεις και δημιουργεί τις συνθήκες για παρατεταμένη αμερικανική εμπλοκή. Η Μέση Ανατολή δεν χρειάζεται ένα ακόμη αποτυχημένο κράτος, πηγή προσφυγικών κρίσεων και ασφαλή καταφύγια για τρομοκράτες. Η διχοτόμηση του Ιράν θα πυροδοτούσε απρόβλεπτες αλυσιδωτές αντιδράσεις βίας, εκτοπισμό πληθυσμών και αυξημένη αντιπαλότητα μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων σε μια από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου. Το ανθρωπιστικό κόστος θα ήταν τεράστιο και τα οφέλη θα προέκυπταν κυρίως για το Ισραήλ, όχι για τον ίδιο τον ιρανικό λαό.

Μια υπεύθυνη προσέγγιση αναγνωρίζει ότι τα 90 εκατομμύρια πολίτες του Ιράν αξίζουν να καθορίσουν το δικό τους πολιτικό μέλλον, αλλά ένας τέτοιος μετασχηματισμός δεν μπορεί να επιβληθεί μέσω εξωτερικού κατακερματισμού. Η μελλοντική πορεία απαιτεί αυτοσυγκράτηση, μη παρεμβατισμό και την αναγνώριση, ότι δεκαετίες κυρώσεων, μυστικών επιχειρήσεων και στρατιωτικών επεμβάσεων έχουν αποτύχει, ενώ ταυτόχρονα ενισχύουν το ίδιο το καθεστώς που είχαν σκοπό να αποδυναμώσουν.

Η κρίση στο ιρανικό ζήτημα κορυφώνεται με την απόφαση των ΗΠΑ για άμεση σύγκρουση, αντί για την παραδοσιακή διπλωματία ή την πολιτική της “μέγιστης πίεσης” μέσω κυρώσεων, εκθέτοντας τις αμερικανικές δυνάμεις σε απρόβλεπτους κινδύνους. Το εγχείρημα, αν δεν αποδώσει τους καρπούς που προσδοκά η Ουάσινγκτον, θα πλήξει το κύρος των ΗΠΑ σε παγκόσμια κλίμακα. O Ντόναλντ Τραμπ θα φέρει την πλήρη και αποκλειστική ευθύνη για την αποδυνάμωση της αμερικανικής ισχύος, σε περίπτωση που η τρέχουσα στρατιωτική επιχείρηση κατά του Ιράν αποτύχει, δίχως να αποδώσει τους καρπούς που προσδοκά η Ουάσνιγκτον.