Γιατί ο χρόνος λειτουργεί υπέρ του Ιράν – Τί διδάχτηκαν οι Κινέζοι

Όχι το κράτος που έκανε τον μεγαλύτερο θόρυβο, προξένησε τις μεγαλύτερες καταστροφές, που οι ηγέτες του είπαν τις πιο παραληρηματικές ατάκες, ή κέρδισαν τούς πιο δραματικούς τίτλους στα ΜΜΕ. Αλλά το κράτος που ήταν ακόμα όρθιο όταν οι άλλοι είχαν εξαντληθεί. Αυτή είναι η σιωπηλή λογική της αντοχής.

Ας δούμε κάποια μαθήματα της ιρανικής κρίσης… Πρόσφατα, ο Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (PLA) της Κίνας δημοσίευσε πέντε μαθήματα που αντλεί, μέχρι στιγμής, από τον ιρανικό πόλεμο (EurAsian): 

1. Η πιο θανάσιμη απειλή είναι ο εσωτερικός εχθρός, η εσωτερική προδοσία, οι διαρροές πληροφοριών: Πέρα από τον εξαιρετικά εξελιγμένο ηλεκτρονικό εξοπλισμό της Μοσάντ, σημαντικότερο επίτευγμα της ήταν η διείσδυση στην ιρανική δομή εξουσίας, θέτοντας σε κίνδυνο την ασφάλεια της χώρας.
2. Ο πιο επώδυνος λάθος υπολογισμός είναι η τυφλή πίστη στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις: Ζούμε στην εποχή των επικοινωνιακών τεχνασμάτων, αντι-διπλωματίας και απόκρυφων επιχειρήσεων παραπλάνησης. Ενώ διεξήγαγε ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις με την ιρανική ηγεσία, ο Τραμπ εξαπέλυσε επίθεση, σκοτώνοντας αυτούς με τους οποίους διαπραγματευόταν.
3. Η πιο στυγνή πραγματικότητα είναι η λογική της υπέρτερης στρατιωτικής ισχύος: Όποια και αν είναι η διπλωματική θέση ενός κράτους, ή η ηθική δύναμη των επιχειρημάτων του, αυτό που μετράει είναι η σκληρή ισχύς. Αυτή καθορίζει τη δικαιοσύνη. Οι ΗΠΑ παραβιάζουν όλους τους κανόνες, και κομπάζουν γι’ αυτό.
4. Το πιο οδυνηρό παράδοξο είναι η ψευδαίσθηση της νίκης: Παρά την ικανότητα της υπέρτερης στρατιωτικής δύναμης και τεχνολογίας να κυριαρχήσει στο πεδίο της μάχης, το μακροπρόθεσμο αντίκτυπο και η περιφερειακή αστάθεια που συνοδεύουν τους κακοσχεδιασμένους στρατηγικούς στόχους έχουν σοβαρές αρνητικές συνέπειες.
5. Η καλύτερη εξάρτηση είναι η αυτό-εξάρτηση: Μια κυρίαρχη χώρα δεν βασίζεται σ’ άλλους· δεν γίνεται ευάλωτη σε πολύπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού που μπορούν να διαταραχθούν στη δύσκολη στιγμή. Καλύπτει τουλάχιστον τις στοιχειώδεις αμυντικές ανάγκες της με τις δικές της δυνάμεις (ντόπια τεχνολογία, πολεμική βιομηχανία).

Δίλημμα επιβίωσης για το Ιράν

Οι Ιρανοί σχεδιαστές στρατηγικής διδάχθηκαν από τα παραπάνω μαθήματα, ιδιαίτερα όσον αφορά το μακροπρόθεσμο αντίκτυπο και τις συνέπειες ενός πολέμου. Γνωρίζουν ότι η πραγματική στρατηγική δύναμη, σχεδόν ποτέ δεν μοιάζει με κυριαρχία, επιθετικότητα, εντυπωσιακά χτυπήματα, ή τίτλους ΜΜΕ που ανακηρύσσουν τη μία πλευρά νικήτρια και την άλλη ταπεινωμένη. Αυτή τη στιγμή, ίσως πουθενά αλλού αυτή η αλήθεια δεν είναι πιο ορατή από ό,τι στον τρόπο με τον οποίο το Ιράν παίζει αυτό το μακρύ, περίπλοκο, επικίνδυνο παιχνίδι στη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν είναι γεωγραφικά μεγάλο με πληθυσμό άνω των 90 εκατομμυρίων ανθρώπων. Έχει περάσει δεκαετίες, αναπτύσσοντας ασύμμετρες στρατιωτικές δυνατότητες που καθιστούν μια άμεση χερσαία εισβολή εξαιρετικά δαπανηρή. Ίσως το πιο σημαντικό, είναι ότι έχει κατασκευάσει δίκτυα επιρροής σ’ όλη την περιοχή: Λίβανο, Ιράκ, Υεμένη, Συρία. Δίκτυα που δημιουργούν ένα στρατηγικό βάθος, που δεν μπορεί απλώς να βομβαρδιστεί από τους Aμερικανο-ισραηλινούς.

Αυτά είναι τα θεμέλια μιας σοβαρής περιφερειακής δύναμης, που όμως διατηρούνται μόνο όσο η σύγκρουση παραμένει κάτω από το όριο του ολοκληρωτικού πολέμου. Λόγω των τεράστιων ασύμμετρων πιέσεων που αντιμετωπίζει το Ιράν, τη στιγμή που μια σύγκρουση γίνει ολοκληρωτική, όλα τα στρατηγικά του πλεονεκτήματα αρχίζουν να καταρρέουν. 

Για τους παραπάνω λόγους, αν αγνοήσουμε όλη τη βαβούρα γύρω από το ιρανικό ζήτημα (εκρήξεις εθνικισμού, απλουστευμένες αφηγήσεις των ΜΜΕ, διεγερτικές τηλεοπτικές συζητήσεις), θα παρατηρήσουμε ότι το Ιράν έχει επιλέξει την επιβίωση. Γιατί αναγνωρίζει ότι στη γεωπολιτική, η επιβίωση είναι συχνά η μεγαλύτερη νίκη. Το Ιράν δεν λειτουργεί σ’ ένα άνετο στρατηγικό περιβάλλον. Γύρω του βρίσκονται κράτη που δεν το εμπιστεύονται, το ανταγωνίζονται ή εργάζονται ενεργά για να το περιορίσουν.

Στα δυτικά του, φέρει τα βαθιά σημάδια δεκαετιών πολέμου και ξένων επεμβάσεων· η αστάθεια που του προκάλεσαν ποτέ δεν εξαφανίστηκε πραγματικά. Στα ανατολικά βρίσκεται το Αφγανιστάν, μια χώρα που σπάνια έχει βιώσει μια μακροπρόθεσμη σταθερότητα. Στα νότια, ο Περσικός Κόλπος, μια από τις πιο στρατηγικά αμφισβητούμενες θαλάσσιες οδούς στον πλανήτη. 

Στη παραπάνω εικόνα  προσθέστε, χρόνια εξουθενωτικών δυτικών κυρώσεων, διπλωματικής απομόνωσης, επιθέσεων στο πυρηνικό του πρόγραμμα, εκστρατειών κυβερνοπολέμου, συνεχούς άγχους μιας πιθανής στρατιωτικής επίθεσης. Αυτό είναι το περιβάλλον στο οποίο κινείται το Ιράν εδώ και δεκαετίες. Γι’ αυτό αντιμετωπίζει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Κλιμακώνει και διακινδυνεύει την καταστροφή, ή απορροφά την πίεση και περιμένει μια στιγμή που οι συνθήκες είναι πιο ευνοϊκές; Αυτό είναι που οι στρατηγικοί αναλυτές αποκαλούν δίλημμα επιβίωσης. 

Στρατηγική δυναμικής αυτοσυγκράτησης

Το Ιράν ασκεί πίεση, αλλά τη ζυγίζει προσεκτικά για να αποφύγει την υπέρβαση ενός ορίου που πυροδοτεί καταστροφική κλιμάκωση. Αντιδρά στις απειλές, αλλά με τρόπους που διατηρούν την ασάφεια. Επιδεικνύει δύναμη, αλλά είναι πολύ προσεκτικό ώστε να μην ωθήσει τους αμερικανο-ισραηλινούς σε μια θέση όπου θα αισθάνονται ότι δεν έχουν άλλη επιλογή από το να φτάσουν μέχρι το τέλος. Είναι μια στρατηγική δυναμικής αυτοσυγκράτησης, και αποτελεί ένα από τα πιο εξελιγμένα και ισχυρά εργαλεία που διαθέτει το Ιράν –  καταφέρνει ο χρόνος να λειτουργεί υπέρ του. 

Ο χρόνος στη γεωπολιτική είναι συχνά ότι πιο πολύτιμο, επειδή αλλάζει τα πάντα. Οι οικονομίες ανεβαίνουν και καταρρέουν. Συμμαχίες που φαινόταν μόνιμες, υπό πίεση διασπώνται. Οι τεχνολογίες μεταμορφώνουν το πεδίο μάχης. Η εσωτερική πολιτική αντιπάλων χωρών αλλάζει και μερικές φορές δημιουργεί νέες ευκαιρίες. Η χώρα που αντέχει για αρκετό καιρό συχνά διαπιστώνει ότι το στρατηγικό περιβάλλον τελικά κινείται προς την κατεύθυνσή της. Βέβαια, αυτή η αντοχή σχεδόν πάντα απαιτεί επώδυνες επιλογές. Απαιτεί το Ιράν να θυσιάσει ευκαιρίες που μοιάζουν με νίκες βραχυπρόθεσμα, επειδή η επιδίωξή τους θα το εξέθετε σε κινδύνους που θα του κοστίσουν τα πάντα μακροπρόθεσμα. 

Το μακροπρόθεσμο παιχνίδι

Tίποτα από τα παραπάνω δεν σημαίνει ότι το Ιράν έχει εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες του. Στρατηγική αυτοσυγκράτηση δεν ισοδυναμεί με εγκατάλειψη στόχων. Θα εξακολουθεί να επιθυμεί να έχει περιφερειακή επιρροή, να μειώσει την αμερικανική παρουσία στη Μέση Ανατολή, να αναγνωρίζεται ως η κυρίαρχη δύναμη στη γειτονιά του. Οι στόχοι δεν εξαφανίζονται, αυτό που αλλάζει είναι το χρονοδιάγραμμα και η μέθοδος. Μια στρατηγική που δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση και επιλέγει την αποφασιστική αντιπαράθεση μόνο όταν οι συνθήκες είναι ευνοϊκές, δεν αποτελεί εγκατάλειψη των φιλοδοξιών του Ιράν. Λαοί, όπως το Ιράν, που έχουν πείσει ότι είναι έτοιμοι να πολεμήσουν για αυτό που πιστεύουν, πάντα αποκτούν σημασία και αξία.

Η γεωπολιτική ξεδιπλώνεται μέσα από σταδιακές μετατοπίσεις ισχύος και επιρροής που συχνά είναι αόρατες σε πραγματικό χρόνο και γίνονται ορατές μόνο εκ των υστέρων (χρόνια ή ακόμα και δεκαετίες αργότερα). Κάποια μέρα, οι ιστορικοί κοιτάζουν πίσω και συνειδητοποιούν ότι η αποφασιστική στιγμή δεν ήταν μια μάχη· ήταν η απόφαση να αποφευχθεί μια μάχη. Ήταν η επιλογή να απορροφηθεί η πίεση αντί να κλιμακωθεί. Ήταν η υπομονή να περιμένει κανείς μια στιγμή που δεν είχε ακόμη φτάσει. 

Για το Ιράν, η επιβίωση είναι ο απώτερος και αδιαπραγμάτευτος στόχος. Όλα τα άλλα, το κύρος, η ιδεολογία, η επιρροή, η εδαφική φιλοδοξία, έρχονται μετά την επιβίωση. Αν το Ιράν έχει εξετάσει το στρατηγικό τοπίο και έχει αποφασίσει ότι οι μακροπρόθεσμες επιδιώξεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από τα προσωρινά κέρδη, τότε αυτή η απόφαση θα διαμορφώσει τη Μέση Ανατολή για τις επόμενες δεκαετίες. Επειδή, αν το Ιράν επιβιώσει σήμερα, διατηρεί την ικανότητα να επηρεάζει αποφασιστικά το αύριο. Και στο μακροπρόθεσμο παιχνίδι της γεωπολιτικής, αύριο είναι πάντα το σημείο όπου διεξάγεται η πραγματική αναμέτρηση.