Τι συμβαίνει στις ελληνικές φυλακές

Παγκόσμια, σε όλες τις φυλακές η διαβίωση ενός εγκλείστου δεν είναι ειδυλλιακή, ενώ σε κάποιες είναι εφιαλτική, ενδεχόμενα οι συνθήκες κράτησης σε κάποιες ελληνικές φυλακές να είναι οι καλύτερες και αυτός είναι ο λόγος που πολλοί αλλοδαποί εγκληματίες επιδιώκουν να κρατούνται στις ελληνικές φυλακές παρά να εκδοθούν.

Οι φυλακές της Κέρκυρας και Διαβατών θεωρούνται σκληρές, οι δε φυλακές Κορυδαλλού προβληματικές, γιατί βρίσκονται εντός πυκνοκατοικημένης περιοχής και σχεδιάζεται να μεταφερθούν στον Ασπρόπυργο. Στη χώρα μας λειτουργούν 30 σωφρονιστικά καταστήματα, που διακρίνονται σε φυλακές κλειστού τύπου, αγροτικές φυλακές και ειδικής κατηγορίας κράτησης (νέων, γυναικών, ψυχιατρικές) τα περισσότερα σε σύγχρονες εγκαταστάσεις. Ήδη σχεδιάζεται η κατάργηση 4 φυλακών και η ίδρυση 9 με πρόσληψη 650 μελών του σωφρονιστικού προσωπικού.

Τα boss και τα παρατράγουδα

Οι φυλακές βρίσκονται σε διάφορες περιοχές της χώρας, αλλά για κάποιες, που είναι κοντά σε αστικές περιοχές οι κάτοικοι ζητούν την απομάκρυνσή τους. Οι φυλακές εποπτεύονται από τους επιχώριους εισαγγελείς… Για τις συνθήκες κράτησης στις φυλακές η χώρα μας έχει καταδικαστεί 6 φορές από το ΕΔΑΔ για παραβίαση των άρθρων 11 και 13 της ΕΣΔΑ και ο Συνήγορος του Πολίτη έχει παρέμβει και συντάξει δυσμενή πορίσματα. Σαφώς απαιτείται εκσυγχρονισμός του σωφρονιστικού συστήματος και κτιριακή αναβάθμιση.

Οι ελληνικές φυλακές έχουν χωρητικότητα για 12.500 κρατουμένους, αλλά πολλές φορές έχουμε υπερπληθυσμό κρατουμένων, κυρίως από αλλοδαπούς, τους οποίους το σύστημα είναι δύσκολο να διαχειριστεί και δημιουργούνται προβλήματα στις συνθήκες κρατήσεώς τους. Κάθε πτέρυγα των φυλακών φιλοξενεί κατηγορίες κρατουμένων, που είναι μια κλειστή κοινωνία με δικούς της κανόνες και δικό της κώδικα τιμής.

Κάθε πτέρυγα της φυλακής έχει μεταξύ των κρατουμένων το δικό της boss, άτυπη αλλά ισχυρή παρουσία, με αναγνώριση από τη διεύθυνση των φυλακών. Σύμφωνα με στοιχεία του 2016 κάθε κρατούμενος στοιχίζει στο κράτος 10.287 ευρώ το χρόνο, σαφώς σήμερα πολύ περισσότερα, αλλά αν ο κρατούμενος διαθέτει χρήματα απολαμβάνει κάποιας ειδικής μεταχείρισης και κάποιοι άρχοντες του υποκόσμου συνεχίζουν την εγκληματική δραστηριότητα από τις φυλακές, κυρίως με χρήση απαγορευμένων κινητών τηλεφώνων…

Η διεύθυνση των φυλακών και οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι αντιμετωπίζουν προβλήματα στις σχέσεις τους με τους κρατούμενους, κατά καιρούς δε, συμβαίνουν παρατράγουδα ιδίως με την εισαγωγή ναρκωτικών και κάποιοι φύλακες έχουν ώσμωση με τους κρατουμένους. Κάποιοι καταδικασθέντες, ιδίως επώνυμοι με απόφαση του δικαστηρίου εκτίουν την ποινή τους στο σπίτι τους με βραχιολάκι. Το μεγάλο πρόβλημα είναι οι αλλοδαποί εγκληματίες, που είναι σκληροί και πρέπει με την έκτιση της ποινής να απελαύνονται.

Θανατική ποινή και ισόβια

Το σωφρονιστικό μας σύστημα επιτρέπει την εργασία στις φυλακές με ευεργετικό υπολογισμό στο χρόνο κράτησης και χορηγεί άδειες εξόδου στους φυλακισμένους ακόμα και στους καταδικασμένους σε ισόβια. Όλοι οι φυλακισμένοι όταν συμπληρώσουν κάποια χρόνια κράτησης ακόμα και με ευεργετικό υπολογισμό, αν δείξουν με πιστοποίηση του διευθυντή των φυλακών καλή διαγωγή, αποφυλακίζονται υπό όρο ανάλογα με το ύψος της ποινής, οι δε καταδικασθέντες σε ισόβια κάθειρξη, στα 16 χρόνια έκτισης. Με πρόσφατο νόμο αυξήθηκε το όριο σε 20 χρόνια, αλλά αυτό θα ισχύσει για τα εγκλήματα που διαπράττονται μετά τη θέσπιση του νόμου.

Σύμφωνα με τη νομολογία των δικαστηρίων, η ισόβια κάθειρξη εκτίεται άπαξ. Όταν έχει επιβληθεί στον ίδιο πολλές φορές ισόβια κάθειρξη, τότε οι ποινές εκτελούνται μαζί, με αποτέλεσμα ο καταδικασμένος πολλές φορές σε ισόβια μπορεί να απολυθεί υπό όρο στα 16 χρόνια. Σαφώς η δυνατότητα αυτή προσβάλλει το κοινό περί δικαίου αίσθημα και τους σκοπούς της ποινής, έτσι πρέπει για ορισμένες κατηγορίες εγκληματιών (serial killers, μεγαλέμπορους ναρκωτικών, εθνικούς προδότες) με τροποποίηση των σχετικών διατάξεων “τα ισόβια να είναι ισόβια”, όπως είπε και ο Κ. Καραμανλής για τους καταδικασμένους σε ισόβια χουντικούς.

Ίσως η πρόταση αυτή να σοκάρει κάποιους, που ενδιαφέρονται για τον άνθρωπο-κατάδικο και την επανένταξή του στη κοινωνία, αλλά υπάρχουν περιπτώσεις, που κάποιοι αμετανόητοι μόλις απολυθούν αρχίζουν την εγκληματική δραστηριότητα, δεδομένου ότι κατά κανόνα οι φυλακές είναι ένα μεγάλο σχολείο εγκλήματος και όχι κοινωνικής επανένταξης. Γύρω στο 1900 ο Clemenceau, όταν στη γαλλική Βουλή γίνονταν συζήτηση για τη κατάργηση της θανατικής ποινής δήλωσε: «Συμφωνώ με τη κατάργηση, αρκεί την αρχή να την κάνουν οι δολοφόνοι» με τη παρατήρηση, ότι η ατάκα αυτή του Clemenceau μπορεί να ισχύσει αναλογικά για πολλά αδικήματα και ότι σε κανένα κράτος της ΕΕ δεν ισχύει πια η θανατική ποινή.

Το σωφρονιστικό σύστημα κάθε χώρας περιλαμβάνει τις νομικές διατάξεις για την κράτηση και τον σωφρονισμό των φυλακισμένων, τη λειτουργία των φυλακών, τα δικαιώματα των κρατουμένων με τις άδειες εξόδου, το επισκεπτήριο και την επικοινωνία με τους δικηγόρους, τις πειθαρχικές ποινές, τις διαδικασίες που εφαρμόζει ένα κράτος για την έκτιση των ποινών και την επανένταξη των φυλακισμένων στην κοινωνία.

Από τον Ποινικό Κώδικα προβλέπεται το αδίκημα της απόδρασης κρατουμένου. Στη χώρα μας τα παραπάνω θέματα ρυθμίζονται από τον σωφρονιστικό κώδικα (ν.2776/1999), που στοχεύει στη δημόσια ασφάλεια, τον σεβασμό των δικαιωμάτων των κρατουμένων και τη πρόληψη εγκληματικών ενεργειών. Το σωφρονιστικό σύστημα της χώρας υπάγεται στη Γενική Γραμματεία Αντιεγκληματικής Πολιτικής του Υπουργείου Δικαιοσύνης.