Η “διπλωματία του τρελού” – Πώς ο Τραμπ αναβιώνει το δόγμα Νίξον

Ο Τραμπ δεν έκρυψε ποτέ τον θαυμασμό του για τον πρώην πρόεδρο Ρίτσαρντ Νίξον. Η πρόσφατη κρίση με το Ιράν δείχνει ότι αυτός ο θαυμασμός δεν είναι απλώς προσωπικός, αλλά αντανακλά μια επικίνδυνη στρατηγική εξωτερικής πολιτικής που κινείται στο όριο της πυρηνικής απειλής.

Αφού απείλησε να αφανίσει τον ιρανικό πολιτισμό, ο Τραμπ μεταστράφηκε ξαφνικά σε περιστέρι της ειρήνης, όταν το καθεστώς της Τεχεράνης αποδέχθηκε να ανοίξει τα Στενά του Ορμούζ με αντίτιμο 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο. Σύμφωνα με ανάλυση του The Guardian, πίσω από αυτή την τακτική βρίσκεται ένα γνώριμο πρότυπο: η «Θεωρία του Τρελού»

Κληρονομιά από τον Νίξον

Η θεωρία αυτή διατυπώθηκε το 1968 από τον Νίξον και βασίζεται στην ιδέα ότι μπορείς να αναγκάσεις τον αντίπαλο να υποχωρήσει, πείθοντάς τον ότι ο ηγέτης είναι απρόβλεπτος ή ακόμη και παράλογος. Ο Νίξον είχε εξηγήσει τη στρατηγική στον σύμβουλό του, Μπομπ Χάλντεμαν, ως εξής:

«Θέλω οι Βορειοβιετναμέζοι να πιστέψουν ότι έχω φτάσει σε σημείο που μπορώ να κάνω τα πάντα για να σταματήσει ο πόλεμος. Να λένε: “Ο Νίξον έχει εμμονή με τον κομμουνισμό, όταν θυμώνει δεν μπορεί να ελεγχθεί και έχει το δάχτυλό του στο πυρηνικό κουμπί”. Θα δεις, ο Χο Τσι Μινχ θα έρθει στο Παρίσι σε δύο εβδομάδες για να ζητήσει ειρήνη»

Σήμερα, οι απειλές του Τραμπ προς το Ιράν, όπως «θα αφανίσω τον πολιτισμό σας» ή «θα ισοπεδώσω τις ηλεκτρικές σας υποδομές», θεωρούνται σύγχρονη εκδοχή αυτής της ψυχολογικής στρατηγικής που εφαρμόστηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ.

Παρότι ο Τραμπ παρουσίασε το άνοιγμα του Ορμούζ ως μεγάλη νίκη, η πραγματικότητα είναι αμφιλεγόμενη. Το Ορμούζ, που ήταν ήδη ανοιχτό πριν από τις επιθέσεις ΗΠΑ-Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου, έχει πλέον μετατραπεί σε πηγή εσόδων για το Ιράν, το οποίο εισπράττει 2 εκατομμύρια δολάρια ανά πλοίο. Ο Αλί Βάεζ από τη Διεθνή Ομάδα Κρίσεων εκτιμά ότι ο Τραμπ, χωρίς σαφή στρατιωτική νίκη, αναζητούσε έναν τρόπο να ενισχύσει το αφήγημα επιτυχίας: «Ο Τραμπ προσπάθησε να αποτρέψει ρωγμές στο αφήγημα της νίκης του, χρησιμοποιώντας σενάρια καταστροφής και απειλές για να βρει διέξοδο.»

Η επιθετική ρητορική λειτουργεί επίσης ως μέσο αποφυγής του χειρότερου σεναρίου για τον Τραμπ: μιας χερσαίας εισβολής. Μια επιχείρηση για τον έλεγχο των ιρανικών αποθεμάτων ουρανίου θεωρείται εξαιρετικά δαπανηρή και περίπλοκη. Έτσι, ο Τραμπ φαίνεται να χρησιμοποιεί την επιθετική γλώσσα ως εργαλείο πίεσης, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική του θέση.

Συζητήσεις για την ψυχική καταλληλότητα Τραμπ

Αν και η τακτική αυτή έχει συμβάλει προσωρινά στη μείωση της έντασης, έχει προκαλέσει σοβαρά ερωτήματα για τον ρόλο των ΗΠΑ ως υπερασπιστή των πολιτισμένων αξιών. Όπως και τη δεκαετία του 1970, όταν ψυχίατρος του Νίξον εξέφραζε ανησυχίες για την καταλληλότητά του να διαχειρίζεται πυρηνικά όπλα, έτσι και σήμερα η διεθνής κοινότητα επανεξετάζει την προβλεψιμότητα και την καταλληλότητα του Τραμπ για το αξίωμα.

Η περίπτωση του Νίξον δείχνει ότι η ταύτιση με τον ρόλο του «τρελού» μπορεί τελικά να αποδειχθεί αυτοκαταστροφική. Το ερώτημα που παραμένει είναι για πόσο ακόμη ο Τραμπ θα μπορεί να συντηρεί αυτή την επικίνδυνη στρατηγική για να διαχειρίζεται τις κρίσεις που ο ίδιος δημιουργεί.