Ωρολογιακή βόμβα για τις πετρελαιοπηγές του Κόλπου ο ναυτικός αποκλεισμός

Η οικονομία του Ιράν και κατ’ επέκταση του καθεστώτος είναι συνυφασμένη με το εμπόριο υδρογονανθράκων, όπως εξάλλου και έτερων κρατών της περιοχής. Η παραγωγή από τις πετρελαιοπηγές είναι συνεχής και η μη πωλούμενη ποσότητα αποθηκεύεται. Οι εξαγωγές του Ιράν μπλοκάρονται ή περιορίζονται, σε μεγάλο βαθμό λόγω της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ και του ναυτικού αποκλεισμού. Οι αποθηκευτικοί χώροι είναι πεπερασμένης κατασκευής και γεμίζουν γρήγορα (δεξαμενές στην ξηρά και πλωτή αποθήκευση).

Οι αναλυτές λένε ότι το Ιράν μπορεί να διατηρήσει αυτόν τον ρυθμό μόνο για μερικές εβδομάδες, πριν υποχρεωθεί να μειώσει την παραγωγή – χωρίς να είναι ακόμα σαφές σε ποια κλίμακα. Βεβαίως το καθεστώς γνωρίζει πως το ενδεχόμενο αυτό είναι υπαρκτό και εκτιμούμε ότι αν δεν έχουν ήδη ξεκινήσει, σίγουρα είναι στο πρόγραμμα μερικές διακοπές λειτουργίας.

Ακόμα και αν τα πηγάδια δεν είναι επίσημα “κλειστά”, η παραγωγή είναι σαφώς μειωμένη. Ο πόλεμος έχει ήδη αφαιρέσει εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια από την αγορά και οι περιφερειακές διαταραχές και τα προβλήματα της εφοδιαστικής αλυσίδας επιβάλλουν διακοπές και περικοπές στην παραγωγή.

Δεκάδες διυλιστήρια και πετρελαιοπηγές έχουν δεχτεί επιθέσεις κατά την διάρκεια του πολέμου. Το μεγαλύτερο δε κοίτασμα φυσικού αερίου στον κόσμο, το South Pars (το οποίο μοιράζεται το Ιράν με το Κατάρ) επλήγη από το Ισραήλ, με τον Τραμπ να τηρεί αποστάσεις από το χτύπημα. Θυμίζουμε πως μεταξύ των πληγμάτων που έχει διαψεύσει το Ιράν, είναι και αυτό σε διυλιστήριο της Aramco στο Ras Tanura, στην Σαουδική Αραβία. Όμως, παρά την κατάπαυση του πυρός, το Ιράν αλλά και τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου, αντιμετωπίζουν ένα μεγάλο πρόβλημα, συνέπεια και του ναυτικού αποκλεισμού που έχει επιβάλλει οι ΗΠΑ…

Το μεγάλο πρόβλημα με τις πετρελαιοπηγές 

Αρχικά, η διακοπή της κυκλοφορίας των δεξαμενόπλοιων από μόνη της μπορεί να αναγκάσει τους παραγωγούς να μειώσουν την παραγωγή, επειδή δεν μπορούν να μεταφέρουν αργό πετρέλαιο. Αλλά το κλείσιμο μιας πετρελαιοπηγής, ή και πολλών, δεν είναι το μεγάλο πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι η επαναλειτουργία της. Αν πρέπει να γίνει, είναι από μόνο του ένα προβληματικό γεγονός, γιατί πρόκειται για μία δαπανηρή διαδικασία.

Η επανεκκίνηση μιας πετρελαιοπηγής που έχει τεθεί εκτός λειτουργίας είναι από εκείνες τις διαδικασίες που μπορεί να ακούγονται απλές, αλλά στην πράξη μπορεί να αποδειχτούν περίπλοκες, δαπανηρές, ακόμα και επικίνδυνες, αν δεν εκτελεστούν σωστά. Όσοι βρίσκονται εκτός του κλάδου φαντάζονται ότι το “κλείσιμο” μιας γεώτρησης είναι σαν να γυρίζεις την βρύση ενός λάστιχου στον κήπο – την στρίβεις για να κλείσει, την στρίβεις για να ξεκινήσει… Δεν είναι καθόλου έτσι!

Ορισμένες γεωτρήσεις θεωρούνται μάλιστα υπερβολικά επικίνδυνες ή επιζήμιες για να επαναλειτουργήσουν, ή λειτουργούν σε τέτοια επίπεδα παραγωγής που αποδίδουν μόνο όσο παραμένουν σε συνεχή ροή – αν μείνουν κλειστές για κάποιο διάστημα, δεν είναι πλέον οικονομικά βιώσιμο να επανέλθουν σε λειτουργία.

Τι σημαίνει “κλείσιμο” πετρελαιοπηγών

Αυτή είναι η “ωρολογιακή βόμβα” που αντιμετωπίζει το Ιράν – και η κυβέρνηση Τραμπ εκτιμά ότι αποτελεί το κρυφό της χαρτί. Όμως, το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν και τα κράτη του Κόλπου, τα οποία επίσης επηρεάζονται από την κατάσταση στο Ορμούζ, το οποίο έχουν κλείσει και οι Ιρανοί. Η παύση λειτουργίας πετρελαιοπηγών κινδυνεύει να επιφέρει συνέπειες, ουσιαστικά μη αναστρέψιμες για ένα μεγάλο ποσοστό της παγκόσμιας παράγωγης πετρελαίου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται…

Μια γεώτρηση που έχει μείνει ανενεργή για ημέρες, μήνες ή χρόνια, δεν συνεχίζει από εκεί που σταμάτησε. Οι συνθήκες στο εσωτερικό της αλλάζουν, τα ρευστά ανακατανέμονται, τα ασφαλτένια συστατικά αρχίζουν να διαχωρίζονται και να στερεοποιούνται, ενώ τα μηχανικά συστήματα υποβαθμίζονται. Η επαναφορά της σε λειτουργία, δεν σηματοδοτεί πάντα και την αποκατάσταση της ροής.

Όταν σταματά η παραγωγή, η γεώτρηση τείνει προς μια νέα ισορροπία. Η πίεση του ταμιευτήρα μπορεί να ανακάμψει μερικώς κοντά στη ζώνη της γεώτρησης, αλλά μέσα στη στήλη επικρατεί η βαρύτητα. Βαρύτερα ρευστά, όπως το νερό, κατακάθονται χαμηλότερα, ενώ το πετρέλαιο και το αέριο διαχωρίζονται προς τα πάνω. Το αέριο μπορεί να μεταναστεύσει ανοδικά και να σχηματίσει “καπάκια”, ενώ κερί, ασφαλτένια ή επικαθίσεις μπορούν να καθιζάνουν και να συσσωρεύονται στα σωληνώματα και στις διατρήσεις. Η θερμοκρασία πέφτει και, σε πολλά αργά πετρέλαια, αυτό οδηγεί σε αύξηση του ιξώδους, ή ακόμη και σε στερεοποίηση της παραφίνης.

Σε γεωτρήσεις αερίου, ή συστήματα υψηλής πίεσης, μπορεί να σχηματιστούν υδρίτες, αν υπάρχει νερό. Οι υδρίτες αυτοί μπορούν να δημιουργήσουν έναν εύφλεκτο “πάγο” που φράσσει πλήρως τη ροή. Όπως η σκουριά δεν σταματά ποτέ, έτσι συμβαίνει και με την διάβρωση. Με τον χρόνο, αυτή μπορεί να προσβάλει σωληνώσεις, επενδύσεις και εξοπλισμό, ιδιαίτερα αν δεν συντηρηθούν τα χημικά συστήματα προστασίας κατά τη διάρκεια της παύσης της λειτουργίας. Η δε διακοπή των εμπορικών ροών θα δημιουργήσει τεράστιο ζήτημα εξεύρεσης ανταλλακτικών για όλα αυτά τα απάρτια.

Πετρελαιοπηγές: Ό,τι δεν λειτουργεί, χαλάει

Όλα αυτά σημαίνουν ότι η γεώτρηση που πρέπει να επανεκκινηθεί είναι φυσικά και χημικά διαφορετική από εκείνη που είχε κλείσει. Το πρώτο βήμα είναι η αξιολόγηση. Οι χειριστές εξετάζουν ιστορικά δεδομένα παραγωγής, τη διάρκεια παύσης, τα χαρακτηριστικά του ταμιευτήρα και τυχόν γνωστά μηχανικά προβλήματα. Τα δεδομένα πίεσης είναι κρίσιμα. Αν η γεώτρηση έχει μείνει κλειστή για μεγάλο διάστημα, η ανάλυση επαναφοράς πίεσης μπορεί να βοηθήσει στην εκτίμηση της κατάστασης του ταμιευτήρα και της ζημιάς στη ζώνη ροής.

Ακολουθούν έλεγχοι επιφανειακής εγκατάστασης και ακεραιότητας της γεώτρησης. Βαλβίδες, αγωγοί, διαχωριστές και συστήματα ασφαλείας επιθεωρούνται και δοκιμάζονται. Κανείς δεν θέλει να ανακαλύψει μια αστοχία υπό πίεση. Αν η γεώτρηση διαθέτει τεχνητή ανύψωση, το σύστημα πρέπει να αξιολογηθεί: Υποβρύχιες αντλίες μπορεί να έχουν φθορά στη μόνωση, αντλίες ράβδων να έχουν μπλοκαρισμένες ράβδους ή αστοχίες σωληνώσεων, και τα συστήματα gas lift να έχουν χάσει πίεση ή ακεραιότητα. Συχνά, δεν είναι δυνατή η απλή επανεκκίνηση χωρίς παρέμβαση.

Πριν ανοίξει η γεώτρηση, γίνεται συχνά “προετοιμασία”. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει κυκλοφορία ρευστών, έγχυση χημικών για διάλυση επικαθίσεων, ή ακόμη και καθαρισμό με εύκαμπτο σωλήνα (coiled tubing). Σε υπεράκτιες ή υποθαλάσσιες εγκαταστάσεις, μόνο αυτό το στάδιο μπορεί να αποτελεί μεγάλη επιχείρηση. Η επανεκκίνηση γίνεται συνήθως σταδιακά. Η γεώτρηση τίθεται σε λειτουργία αργά, ώστε να ελεγχθούν οι μεταβολές πίεσης και να αποφευχθούν καταπονήσεις. Τα στραγγαλιστικά (σφικτήρες) ανοίγουν σταδιακά, επιτρέποντας την έναρξη της ροής υπό συνεχή παρακολούθηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η γεώτρηση δεν ρέει φυσικά και απαιτείται “εκκίνηση” με gas lift, swabbing ή έγχυση αζώτου. Ακόμη και τότε, η ροή μπορεί να παραμένει ασταθής για ώρες ή ημέρες.

Εξοπλισμός που έχει μείνει αδρανής μπορεί να αστοχήσει υπό φόρτιση. Στεγανοποιήσεις ξηραίνονται, ελαστομερή φθείρονται και η διάβρωση αποδυναμώνει τα μέταλλα. Μια αστοχία σωλήνωσης ή διαρροή, μπορεί να κλιμακωθεί γρήγορα. Προβλήματα ροής είναι συχνά, όπως προαναφέραμε: Κερί, επικαθίσεις ή υδρίτες, μπορούν να περιορίσουν ή να μπλοκάρουν πλήρως τη ροή.

Εξίσου σημαντική είναι η ζημιά στον ταμιευτήρα. Αν η γεώτρηση ανοίξει απότομα, μπορεί να προκληθεί μετακίνηση λεπτόκοκκων, εισροή νερού ή αερίου, μειώνοντας μόνιμα την παραγωγικότητα. Υπάρχει και ο παράγοντας ασφάλειας. Η επανεκκίνηση περιλαμβάνει πιέσεις, υδρογονάνθρακες και αβέβαιες συνθήκες. Διαρροές, αστοχίες εξοπλισμού ή ανεξέλεγκτη ροή, αποτελούν σοβαρούς κινδύνους.

Δύσκολη η επανεκκίνηση… 

Η επανεκκίνηση μιας γεώτρησης δεν είναι μια απλή ενεργοποίηση ενός διακόπτη. Είναι η ελεγχόμενη επαν-εισαγωγή ενέργειας σε ένα σύστημα που έχει μεταβληθεί. Όσο περισσότερο έχει μείνει ανενεργή, τόσο μεγαλύτερη η αβεβαιότητα και ο κίνδυνος. Αν γίνει σωστά, αποκαθιστά την παραγωγή. Αν γίνει λάθος, μπορεί να προκαλέσει ζημιές, πολύ μεγαλύτερες από το προσδοκόμενο όφελος.

Αν το Ιράν ή άλλα κράτη της περιοχής, αναγκαστούν να διακόψουν την παραγωγή για σημαντικό χρονικό διάστημα, οι επιπτώσεις προφανώς δεν θα είναι αμελητέες στην οικονομία, αλλά το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι αλλού: Η πλήρης αποκατάσταση είναι πιθανό να απαιτήσει δεκαετίες…