Βγάζει νόημα η πολιτική Τραμπ στο Ιράν;

Σχετικά με αυτό, ο επικεφαλής της Διοίκησης Ινδο-Ειρηνικού, ναύαρχος Παπάρο κατέθεσε πρόσφατα στην Αμερικανική Γερουσία: «Εξετάζουμε τα τρωτά σημεία στη προέλευση της ενέργειας και στη διέλευση της από τα στενά Μάλακα, Λομπόκ, Σούντα. Επιβεβαιώνεται η ικανότητα των ΗΠΑ να αποτελούν ολοένα και περισσότερο το βασικό ενεργειακό πάροχο και στον Ινδο-Ειρηνικό». Τα λόγια του αντικατοπτρίζουν το σχέδιο Τραμπ για οπλοποίηση των “σημείων πνιγμού” ενεργειακών ροών, όπως γίνεται με το Ιράν.

Η Βενεζουέλα ήταν το τεστ, το Ορμούζ ενισχύει τον σχεδιασμό και η Μάλακα, ενδεχομένως, θα τον σφραγίσει: «Οι ΗΠΑ διαπραγματεύονται με την Ινδονησία συμφωνία που τους δίνει πρόσβαση στον εναέριο χώρο, που περιβάλλει τα στενά Μάλακα, Σούντα και Λομπόκ» (DSAsia), κρίσιμα για τη δημιουργία “σημείων πνιγμού”.

Η Ουάσιγκτον περιορίζει σταδιακά, και σε κάποιες περιπτώσεις καταστρέφει, τις ανταγωνιστικές ροές ενέργειας (πχ, ανατίναξη αγωγού Nord Stream)· επεμβαίνει στρατιωτικά και οικειοποιείται ξένες πηγές ενέργειας (πχ, Βενεζουέλας) και διακόπτει την ροή τους σε όποια κράτη επιθυμεί (πχ, Κίνα, Κούβα). Είναι το είδος του πολέμου που διεξάγει μια φθίνουσα μονοπολική τάξη ενάντια στις υποδομές του πολυπολικού αντικαταστάτη της.

Διατάραξη ευρασιατικής συνδεσιμότητας

Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω, αξίζει να δούμε την αντιπαράθεση στη Μέση Ανατολή από την ευρύτερη σκοπιά του σύγχρονου μονοπολικού συστήματος. Ο χαρακτηρισμός της τρέχουσας φάσης ως “ολοκληρωτικής ήττας” των ΗΠΑ αντιπροσωπεύει μια περιορισμένη ερμηνεία της φύσης του μονοπολικού συστήματος.

Η αμερικανο-ισραηλινή συμμαχία απέτυχε να προκαλέσει εσωτερική εξέγερση στο Ιράν, να καταστρέψει τις πυραυλικές δυνάμεις του, να επιφέρει αλλαγή καθεστώτος. Το Ιράν επέζησε από επιθέσεις αποκεφαλισμού, ανάγκασε τις ΗΠΑ σ’ έναν ασύμμετρο πόλεμο και χρησιμοποίησε το Ορμούζ για να μετατρέψει έναν πόλεμο στη Δυτική Ασία σε παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα. Είναι αποτυχία των σχεδίων του Τραμπ ότι κεντρικό στοιχείο του πολέμου είναι ένα ζήτημα (Ορμούζ) που δημιουργήθηκε από τον πόλεμο.

Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ΗΠΑ έχουν ένα πολύ ευρύτερο στρατηγικό στόχο στη περιοχή: Να πλήξουν τη μακροπρόθεσμη ευρασιατική συνδεσιμότητα (Ρωσία, Ιράν, Κίνα, Παγκόσμιος Νότος), καθιστώντας το Ιράν ένα χρόνια ασταθή, οικονομικά εξαντλημένο και πολιτικά κατακερματισμένο χώρο (το Ιράν ήδη έχει πληρώσει μεγάλο τίμημα σε ανθρώπινο δυναμικό και υλικές καταστροφές).

Η Ουάσιγκτον έχει υπομονή με το Ιράν

Η Ουάσιγκτον γνωρίζει ότι οι δυνάμεις της στη περιοχή και η αντίστοιχη επιμελητεία είναι ανεπαρκείς για την επίτευξη “ολοκληρωτικής νίκης” (άνευ όρων συνθηκολόγηση του Ιράν, χερσαία εισβολή). Όμως, ο μεγάλος στόχος της διατάραξη της ευρασιατικής συνδεσιμότητας δεν απαιτεί μια ολοκληρωτική νίκη· αρκεί η συνεχής απειλή και αστάθεια για να καταστραφεί η οικονομία του Ιράν και να υπονομευθεί η κοινωνική συνοχή του. Αυτή η κατάσταση μπορεί να διαρκέσει χρόνια και να περάσει από πολλές φάσεις, όπως και στη Συρία. Η Ουάσιγκτον έχει την υπομονή να περιμένει μέχρι να πάρει αυτό που θέλει.

Στα παραπάνω, προσθέστε τα οικονομικά οφέλη από τη μεσανατολική κρίση: «Οι αμερικανικές εξαγωγές ενέργειας σημείωσαν ρεκόρ, καθώς ο κόσμος προσαρμόζεται σ’ έναν αποκλεισμένο Περσικό Κόλπο» (WSJ). Το Βιετνάμ για χρόνια προμηθεύονταν το μεγαλύτερο μέρος της εισαγόμενης ενέργειάς του από τη Μέση Ανατολή. Σήμερα, μην έχοντας άλλη επιλογή, αγοράζει ποσότητες ρεκόρ αμερικανικού υγραερίου. Παρόμοια είναι η κατάσταση άλλων ασιατικών χωρών: «Η Ινδονησία αγοράζει αμερικανική ενέργεια αξίας 15 δισεκατομμυρίων δολαρίων ετησίως» (S&PGlobal ). Απ’ αυτή την οπτική γωνία, ο αποκλεισμός του Ορμούζ λειτούργησε υπέρ των ΗΠΑ.

Κατά συνέπεια, τόσο από τη σκοπιά της επιτυχούς διατάραξης της ευρασιατικής συνδεσιμότητας, όσο και των παρελκόμενων κερδών στο εμπόριο ενέργειας, η παρούσα φάση της αντιπαράθεσης δε μπορεί να θεωρηθεί μια “ολοκληρωτική ήττα” των ΗΠΑ.

Πολιτικά αιχμάλωτα κράτη

Η μορφή του πολέμου έχει μετατραπεί σε μια μόνιμη λειτουργική δομή: Από πόλεμο που αρχίζει και τελειώνει, σε πόλεμο που επίσημα δεν ξεκινά ποτέ και επίσημα δεν τελειώνει ποτέ. Έτσι έγινε στην Ευρώπη, αυτό γίνεται και στην Ασία. Διότι μόνιμος πόλεμος συνεπάγεται μόνιμα κέρδη για τις ΗΠΑ. Δεν ισχύει το ίδιο για τους συμμάχους τους.

Η κρίση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει τα ασιατικά κράτη-υποτελείς (Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Φιλιππίνες, Ταϊβάν). Οι οικονομικές δυσκολίες τους είναι παρόμοιες με αυτές των ευρωπαϊκών κρατών-υποτελών (Γερμανία, Ολλανδία, Δανία, Πολωνία κ.α.). Όλα αυτά τα πολιτικά αιχμάλωτα κράτη φιλοξενούν αμερικανικά στρατεύματα, και οι κυβερνήσεις τους εργάζονται για τα αμερικανικά συμφέροντα, συχνά σε βάρος των συμφερόντων των δικών τους λαών.

Είναι εντυπωσιακό ότι ενώ έχουν ήδη στη διάθεση τους ένα φθηνό, αξιόπιστο και καθιερωμένο ενεργειακό σύστημα, τα παραπάνω κράτη επιλέγουν να αγοράσουν πανάκριβη ενέργεια, από το μακρινό Τέξας, μέσω ενός μη καθιερωμένου, πολύπλοκου συστήματος. Ο λόγος είναι βέβαια η χρήση στρατιωτικής ισχύος από την Ουάσιγκτον για να αποκόψει πρώτα την Ευρώπη από την ευρασιατική ενέργεια και τώρα την Ασία από την μεσανατολίτικη ενέργεια. Ενώ οι οικονομίες των συμμάχων τους δοκιμάζονται, «οι ΗΠΑ πιθανό θα ξεπεράσουν τις περισσότερες από τις προηγμένες οικονομίες· η ανάπτυξη είναι σταθερή και η ανεργία χαμηλή» (NYT).

Κάν’ το όπως ο Μαυρογένης!

Ο οικονομικός αποκλεισμός του Ιράν – με επιβολή εμπάργκο ενέργειας και πειρατικά μέτρα κατά δεξαμενόπλοιων – απαιτούν περιπολίες πολεμικών πλοίων, όχι αρμάδες αεροπλανοφόρων (που θα χρησιμοποιηθούν όταν αποφασιστεί ένας μαζικός βομβαρδισμός του Ιράν). Ένας ναυτικός αποκλεισμός απαιτεί ναυτική παρουσία αρκετή για να κάνει τη παγκόσμια εμπορική ναυτιλία, τις ασφαλιστικές εταιρείες και τα τρίτα κράτη να υποχωρήσουν μπροστά στην απειλή επιβολής κυρώσεων και κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων. Αυτή ακριβώς είναι η κλίμακα των επιχειρήσεων που βλέπουμε αυτή τη στιγμή στη Μέση Ανατολή.

Tο αμερικανικό Υπουργείο Εξωτερικών επιβάλλει πρόσθετες κυρώσεις στο Ιράν: «Το περασμένο Φεβρουάριο χαρακτήρισε 14 δεξαμενόπλοια ως δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία και επέβαλε κυρώσεις σε 15 φορείς που εμπλέκονται στη μεταφορά ή εμπορία πετρελαίου ή προϊόντων πετρελαίου ιρανικής προέλευσης, δεσμευόμενο να συνεχίσει να ενεργεί κατά του δικτύου ναυλομεσιτών και εμπόρων» (state.gov). Το αμερικανικό Ναυτικό συνεχίζει να κατάσχει δεξαμενόπλοια (Σοφία, Μαρινέρα, Τούσκα, Τίφανι, Φοίνιξ) και άλλα πλοία που συνδέονται με το Ιράν.

Ζηλώσας δόξαν Μαυρογένη, ο Τραμπ κόμπασε: «Είναι πολύ κερδοφόρα επιχείρηση. Είμαστε σαν πειρατές!» (The Guardian). Δεν πρόκειται για ένα απλό συμβολισμό, αλλά για μια στοχευμένη πειρατική προσπάθεια με οικονομικά και άλλα οφέλη.

Ο ψυχολογικός πόλεμος εντείνεται

Αυτό που από την αρχή αντιμετώπισε το Ιράν ήταν ένας πρωτοφανής ψυχολογικός πόλεμος (εσωτερική υπονόμευση, εκστρατεία δυσφήμισης, παραπλανητικές διαπραγματεύσεις, συγκεκαλλυμένες δολοφονίες, παγίδευση μέσω εκεχειρίας, καταπάτηση κάθε έννοιας διεθνούς δικαίου). Λόγω της ιδιοσυγκρασίας του Τραμπ, αυτός ο ψυχολογικός πόλεμος έχει πάρει μια αγοραία μορφή, και σήμερα βρίσκεται στη κορύφωση του, ενώ κανείς δε γνωρίζει ποια θα είναι η επόμενη κίνηση του Τραμπ.

Ως συνήθως, το προπαγανδιστικό αφήγημα περί δημοκρατίας, ελευθερίας, ανθρώπινων δικαιωμάτων απλά συσκοτίζει αυτά που πραγματικά διακυβεύονται στη Μέση Ανατολή: Η πολυπολική συνδεσιμότητα, την οποία το Ιράν αντιπροσωπεύει ως ευρασιατική χερσαία γέφυρα· ο κίνδυνος αποδολαριοποίησης· εναλλακτικές κρατικές ιδεολογίες και τρόποι οργάνωσης των κοινωνιών· και, τελικά, η ενδεχόμενη απόδειξη ότι η αντίσταση ενάντια στο μονοπολικό σύστημα μπορεί να είναι επιτυχής.