Ένας μελετητής ετών… δεκαεννιά!

Το δεύτερο μέρος ξεκίνησε με την εισήγηση του νεότατου Στυλιανού Ηλία Γιαννακουλόπουλου, περί της σχέσης μουσικής και ποίησης, σε συνδυασμό με την ερμηνεία της ίδιας της δημιουργού. Από τις πρώτες φράσεις κατάλαβα πως πρόκειται για έναν αξιόλογο, πολυδιαβασμένο παιδί. Είναι πρωτοετής φοιτητής του τμήματος Φυσικής, της σχολής Θετικών Επιστημών, του Πανεπιστημίου Αθηνών. Βραβευμένος σε διαγωνισμούς Μαθηματικών, Φυσικής και Φιλοσοφικού δοκιμίου. 

Ιδιαίτερα θετική η ολιστική αντίληψη της γνώσης που διατρέχει το κείμενό του, όπου θα παραθέσω στην συνέχεια. Η ιδέα ότι η μουσική και η ποίηση λειτουργούν ως γέφυρες ανάμεσα σε διαφορετικά γνωστικά πεδία είναι ενδιαφέρουσα και μάλλον σπάνια συναντάται σε Μαθηματικά ή ερασιτεχνικά δοκίμια. Η σύνδεση των τεχνών με την γνώση, τον Διαφωτισμό, ακόμα και με την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, προσδίδει στο κείμενο πνευματικό βάθος.

Κάθε παράγραφος αναπτύσσει μια διαφορετική πτυχή του θέματος, παρά το εύρος των ιδεών, ο ακροατής – αναγνώστης αντιλαμβάνεται ότι όλες υπηρετούν μια κεντρική θέση, ότι η μουσική παρέμβαση στην ποίηση λειτουργεί ως μέσο της τέχνης και της γνώσης. Δεν πρόκειται για τυχαία παράθεση σκέψεων αλλά για μια οργανωμένη προσπάθεια ανάπτυξης ενός βασικού συλλογισμού με πλούσιο και απαιτητικό λεξιλόγιο.

Η τέχνη στο κείμενο δεν λειτουργεί απλά ως ψυχαγωγία, αλλά ως μέσο καλλιέργειας, αυτογνωσίας και κοινωνικής συνείδησης. Ενδιαφέρουσα και η σκέψη ότι η μελοποίηση μπορεί να αποτελέσει πύλη εισόδου στην ποίηση για ανθρώπους που διαφορετικά δεν θα ερχόταν ποτέ σ’ επαφή μαζί της. Έτσι επιβεβαιώνεται και ιστορικά, ιδιαίτερα στην ελληνική παράδοση, όπου η μελοποιημένη ποίηση έφερε έργα σημαντικών ποιητών σε ευρύτερο κοινό. Τέλος, το κείμενο προδίδει λόγο που αποπνέει σοβαρότητα, πνευματική καλλιέργεια, πνευματική ταυτότητα και πάθος.

Η αλληλεπίδραση μουσικής και ποίησης

Αυτό το κείμενο θίγει την αλληλεπίδραση μουσικής και ποίησης, συγκεκριμένα τη μουσική παρέμβαση στην ποίηση, τα οφέλη της και τα συμπεράσματα που μπορούν να συναχθούν από αυτή. Ξεκινώντας από το πιο προφανές, στην εποχή μας, που έχει “καταβαραθρωθεί” ο πολιτισμός, η σχέση των πολιτών με τις τέχνες έχει εξασθενίσει, η πρωτοβουλία να μελοποιηθεί ποίηση αποτελεί ελπίδα για την επανένωση του ανθρώπου με την καλλιτεχνική του φύση.

Αυτό οδηγεί στο επόμενο σημείο και αυτό είναι η μεταδοτικότητα της ποίησης και πώς αυτή ενισχύεται από τη μελοποίηση. Δυστυχώς η ποίηση πλέον κρίνεται ως ελιτίστικο συγγραφικό είδος. Η μουσική όμως, μέσω του τόνου που προσδίδει στην ποίηση μέσω της φωνής, του συναισθήματος και των μελωδικών επιλογών του μουσικού, κάνει το νόημα πολύ πιο κατανοητό. Συνεκδοχικά, ένα μελοποιημένο ποίημα καθίσταται πιο αντιληπτό στον ακροατή, ενώ αυτός με τη σειρά του βρίσκει την ποίηση πιο προσιτή και παρακινείται να τη μελετήσει.

Παράλληλα όμως δημιουργείται και μια τάση ενασχόλησης με τις τέχνες γενικότερα, δεδομένου ότι όλες, λίγο ή πολύ, είναι συνδεδεμένες μεταξύ τους. Αξιόλογο παράδειγμα αποτελεί η τέχνη της μετρικής. Όταν ένα ποίημα μελοποιείται, συχνά καταρρίπτεται το στερεότυπο ότι αυτό χρήζει ομοιοκαταληξίας ούτως ώστε να είναι εύηχο. Παρουσιάζεται η προσωδία που διέπει άλλες ποιητικές τεχνικές, όπως ιδιομορφίες στη σύνταξη, το σχήμα του επίφαστου, αλλά και ο αριθμός των συλλαβών. Έτσι, για παράδειγμα, αποκτά κανείς ενδιαφέρον ώστε να μελετήσει την τέχνη της μετρικής, αλλά και να εντρυφήσει γενικότερα στις τέχνες.

Σε κοινωνικό επίπεδο, αξίζει να σημειωθεί πως η μουσική παρέμβαση στην ποίηση αποτελεί μέσο διάδοσης της γνώσης, επιβεβαιώνει το κοινό δικαίωμα στη γνώση και, έτσι, ακολουθεί μια στοιχειώδη αρχή του διαφωτισμού. Το ζήτημα της γνώσης είναι ακόμα επίκαιρο στην εποχή μας και μια τέτοια “σύμπραξη” αποτελεί ηχηρή θέση επί αυτού του ζητήματος. Αυτό καθίσταται φανερό και αν αναλογιστεί κανείς τη σχέση της μουσικής με τη φυσική και τα μαθηματικά. Με τη συνδρομή της μουσικής, έρχεται η ποίηση πιο κοντά σε αυτές τις επιστήμες, καταδεικνύοντας εκ νέου ότι τα γνωστικά πεδία βασίζονται το ένα στο άλλο, κάθε γνώση είναι εξίσου πολύτιμη και το δικαίωμα όλων στη μάθηση είναι αυταπόδεικτο.

Παράλληλα, όμως, μέσω ειδικά αυτών των τεχνών, ανακύπτει επαφή με τη θρησκεία και, επομένως, η διαμόρφωση μιας πιο υγιούς σχέσης με τη θρησκεία, επί παραδείγματι λόγω της μουσικότητας και ποιητικότητας των προσευχών. Ο άνθρωπος αναπτύσσει μέσω αυτών των τεχνών κριτική σκέψη και, σε δεύτερο στάδιο, τα ανάλογα όρια στη σχέση του με τη θρησκεία, αποφεύγοντας τον φανατισμό που τόσο έπληξε τις ανθρωπιστικές αξίες κατά καιρούς. (βλέπε την ποίηση της Aphra Behn ή το ποίημα “προσευχή” του Αυγέρη)

Σαφώς, όμως, και οι δημιουργοί οι ίδιοι επωφελούνται από αυτή την καλλιτεχνική συνύπαρξη. Πέραν του ότι ισχύουν και για τους ίδιους τα προαναφερθέντα οφέλη, είναι σημαντικό ότι οι μουσικοί εμπνέονται από άλλες μορφές τέχνης, εν προκειμένω την ποίηση, με αποτέλεσμα συχνά να προκύπτουν αξιοθαύμαστα έργα, ενώ οι ποιητές, με αφορμή αυτή τη σύμπραξη, δύνανται να εμπνευστούν από άλλες δημιουργίες των μουσικών και να γράψουν νέα ποιήματα. Τα οφέλη και τα συμπεράσματα που ανακύπτουν από αυτή τη συνύπαρξη είναι καίριας σημασίας και αναρίθμητα. Εν τέλει, δεν μπορούν να γίνουν όλα κοινή συνείδηση αν δεν μελετήσει ο καθένας από μας ποίηση και μουσική.

Είναι θεμιτό αυτό το κείμενο να αποτελέσει αφορμή ώστε οι αναγνώστες να εντρυφήσουν σε αυτές τις τέχνες.