Σε τι διαφέρει η μαγεία του ταξιδιού από τον μαζικό τουρισμό

Από την Ιαπωνία μέχρι την Ευρώπη, ο κόσμος φαίνεται να αντιμετωπίζει όλο και πιο έντονα τις συνέπειες του μαζικού τουρισμού. Στην Ιαπωνία, στους πρόποδες του βουνού Φούτζι, οι τοπικές αρχές έφτασαν στο σημείο να τοποθετήσουν μαύρα παραπετάσματα για να εμποδίσουν τους τουρίστες που σταματούσαν στη μέση του δρόμου για να βγάλουν φωτογραφίες με φόντο το βουνό.

Παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται παντού: Διαδηλώσεις στη Βαρκελώνη με συνθήματα “Tourist Go Home”, αντιδράσεις στο Άμστερνταμ, τέλος εισόδου στη Βενετία, εχθρικό κλίμα απέναντι στους επισκέπτες στην Κορσική, ακόμη και ουρές αναμονής στην κορυφή του Έβερεστ.

Η Τουρκία, ως μία από τις πιο επισκέψιμες χώρες στον κόσμο, βιώνει επίσης το φαινόμενο. Περιοχές που κάποτε ήταν ήσυχες, όπως το Κας ή το Μπόντρουμ, έχουν μεταμορφωθεί και αλλοιωθεί από τη μαζική τουριστική ανάπτυξη. Στην περιοχή Μάρντιν-Μίντιατ η πληρότητα αγγίζει το 100%, ενώ τα ιστορικά αρχοντικά είναι πλέον περισσότερο γνωστά από τις τηλεοπτικές σειρές που γυρίστηκαν εκεί παρά από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες τους.

Το σύνδρομο του Παρισιού

Παρότι οι Γάλλοι συχνά εμφανίζονται σε έρευνες ως ένας από τους πιο δύσκολους ή λιγότερο φιλικούς λαούς απέναντι στους ξένους, η Γαλλία εξακολουθεί να είναι ο δημοφιλέστερος τουριστικός προορισμός στον κόσμο. Ιάπωνες επισκέπτες φτάνουν στο σημείο να παρακολουθούν μαθήματα γαλλικών πριν το ταξίδι τους, ενώ κάποιοι επιστρέφουν απογοητευμένοι επειδή η πραγματικότητα δεν ανταποκρίνεται στην εξιδανικευμένη εικόνα που είχαν δημιουργήσει.

Παρόλα αυτά, ο τουρισμός αποφέρει τεράστια έσοδα στη Γαλλία και στηρίζει εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Περιοχές όπως το Παρίσι, η Κυανή Ακτή, η κοιλάδα του Λίγηρα και οι αμπελώνες του Μπορντό συνεχίζουν να προσελκύουν τεράστιους αριθμούς επισκεπτών. Πολλοί κάτοικοι τουριστικών περιοχών, κάθε καλοκαίρι διαμαρτύρονται για την παρουσία των τουριστών και περιμένουν να τελειώσουν οι διακοπές, ώστε να επιστρέψει η ηρεμία.

Η παγκόσμια έκρηξη του τουρισμού

Το 1960 οι παγκόσμιες τουριστικές δαπάνες αντιστοιχούσαν σε μόλις 7 δισεκατομμύρια δολάρια, περίπου στο 0,5% της παγκόσμιας οικονομικής παραγωγής. Πριν από την πανδημία, το ποσό αυτό είχε φτάσει σχεδόν τα δύο τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι άνθρωποι δαπανούν πολλαπλάσια χρήματα από ό,τι στο παρελθόν για να γνωρίσουν νέους τόπους και εμπειρίες.

Έτσι τίθεται το βασικό ερώτημα: Γιατί ταξιδεύουμε τόσο πολύ; Γιατί δεχόμαστε ταλαιπωρίες, έξοδα, ελέγχους ασφαλείας, καθυστερήσεις και πολύωρες μετακινήσεις για να βρεθούμε σε άγνωστα μέρη;

Αγοράζουμε αναμνήσεις

Όταν καλυφθούν οι βασικές ανάγκες του ανθρώπου, πολλά υλικά αγαθά χάνουν σταδιακά την αξία τους. Ένα μεγαλύτερο σπίτι, ένα πολυτελές αυτοκίνητο ή μια ακόμη τηλεόραση δεν προσφέρουν την ίδια συγκίνηση. Αντίθετα, οι νέες εμπειρίες εξακολουθούν να προκαλούν ενθουσιασμό. Το ταξίδι είναι στην ουσία μια αγορά στιγμών και αναμνήσεων.

Γιατί ο χρόνος φαίνεται να κυλά πιο αργά στα ταξίδια;

Οι ψυχολόγοι εξηγούν ότι οι ηλικιωμένοι αντιλαμβάνονται ότι ο χρόνος περνά πιο γρήγορα, επειδή όσο μεγαλώνει κανείς βιώνει όλο και λιγότερα νέα πράγματα. Οι μέρες που μοιάζουν μεταξύ τους δεν αποτυπώνονται έντονα στη μνήμη. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στη σύγχρονη ζωή στις πόλεις. Οι άνθρωποι ζουν πλέον σε παρόμοια περιβάλλοντα, κάνουν παρόμοιες δουλειές και ακολουθούν επαναλαμβανόμενες ρουτίνες.

Η απουσία εκπλήξεων στην καθημερινότητά τους ωθεί να αναζητούν νέες περιπέτειες. Στα ταξίδια, το μυαλό βιώνει εμπειρίες για πρώτη φορά: βλέπει νέα τοπία, ακούει άγνωστες γλώσσες και αντιλαμβάνεται διαφορετικές μυρωδιές. Γι’ αυτό οι άνθρωποι τείνουν να θυμούνται τις λίγες ημέρες ενός ταξιδιού ως πιο μεγάλες και πιο γεμάτες, σε σύγκριση με τον ίδιο χρόνο που περνούν στο σπίτι.

Το ταξίδι ως σύμβολο κύρους

Από την άλλη πλευρά, το ταξίδι έχει αποκτήσει πλέον και… κοινωνικό κύρος. Η επίδειξη πλούτου μέσω κατοικιών ή αυτοκινήτων συχνά θεωρείται κακόγουστη, ενώ η αφήγηση ταξιδιωτικών εμπειριών αντιμετωπίζεται ως κάτι πιο αποδεκτό και ελκυστικό. Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, τα ταξίδια σε μακρινούς προορισμούς λειτουργούν και ως ένας τρόπος κοινωνικής αναγνώρισης. Ακόμη και όσοι δεν χρησιμοποιούν ιδιαίτερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, συχνά νιώθουν την ανάγκη να μοιραστούν τις εμπειρίες τους.

Το πραγματικό νόημα του ταξιδιού

Οι άνθρωποι πιστεύουν πως ταξιδεύουν για να γνωρίσουν νέους τόπους. Όταν όμως επιστρέφουν, συνήθως δεν μιλούν τόσο για τα μέρη που είδαν, όσο για το πώς οι ίδιοι άλλαξαν μέσα από την εμπειρία. Ίσως, λοιπόν, το ταξίδι να μην είναι πρωτίστως μια γεωγραφική μετακίνηση, αλλά ένας τρόπος αλλαγής οπτικής γωνίας. Ένας τρόπος να βλέπει κανείς τον κόσμο διαφορετικά και, μέσα από αυτό, να ανακαλύπτει ξανά τον ίδιο του εαυτό – ή να επιστρέφει σε αυτόν.

Όπως το έθεσε ο Προυστ: «Το αληθινό ταξίδι της ανακάλυψης δεν συνίσταται στην αναζήτηση νέων τοπίων, αλλά στην απόκτηση νέων ματιών.» Και επιστρέφει κανείς στον Ιμπν Μπατούτα, ο οποίος υπενθυμίζει ότι το ταξίδι «πρώτα σε αφήνει άφωνο και μετά σε μετατρέπει σε αφηγητή ιστοριών». Αυτό, τελικά, είναι και η ουσία του ταξιδιού.