Συνάντηση Ερντογάν-Βαρθολομαίου, εν μέσω πιέσεων για την επαναλειτουργία της Χάλκης

Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν συναντήθηκε την Τρίτη με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, σε μια ΣΠΑΝΙΑ συνάντηση κεκλεισμένων των θυρών, καθώς ενισχύονται οι προσδοκίες για την επαναλειτουργία της Χάλκης, μιας ιστορικής ορθόδοξης θεολογικής σχολής κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Η τουρκική προεδρία δεν έδωσε λεπτομέρειες για το περιεχόμενο των συνομιλιών στο προεδρικό μέγαρο στην Άγκυρα. Ο Βαρθολομαίος, είχε συναντηθεί για τελευταία φορά με τον Ερντογάν κατά την επίσκεψη του Πάπα στην Τουρκία τον Νοέμβριο. Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο που το μέλλον της Χάλκης επανέρχεται στο επίκεντρο των τουρκοαμερικανικών επαφών, αλλά και εν μέσω ευρύτερων εντάσεων μεταξύ Άγκυρας και Αθήνας.

Η Σχολή, που βρίσκεται στο νησί της Χάλκης κοντά στην Κωνσταντινούπολη, ιδρύθηκε το 1844 και για δεκαετίες αποτέλεσε το κύριο θεολογικό εκπαιδευτικό ίδρυμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Εκεί εκπαιδεύτηκαν γενιές ορθόδοξων κληρικών, μεταξύ των οποίων και ο ίδιος ο Βαρθολομαίος.

Η σχολή παραμένει κλειστή από το 1971, μετά από απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας, που όρισε ότι τα ιδιωτικά ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης πρέπει να υπάγονται στον κρατικό έλεγχο. Το Πατριαρχείο ζητά εδώ και χρόνια την επαναλειτουργία της, υποστηρίζοντας ότι η απουσία της εμποδίζει την εκπαίδευση κληρικών στην Τουρκία.

Ο παράγοντας Τραμπ

Ο Βαρθολομαίος δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι εργασίες αποκατάστασης του κτηρίου αναμένεται να ολοκληρωθούν τον Σεπτέμβριο και ότι αναμένει από τις τουρκικές αρχές να επιτρέψουν την επαναλειτουργία της σχολής. Όπως ανέφερε, ο Ερντογάν είχε δώσει εντολή στον υπουργό Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν το 2024 να εξετάσει το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας της σχολής. Ο υπουργός επισκέφθηκε τη Χάλκη τον Μάιο της ίδιας χρονιάς και έκτοτε έχουν ξεκινήσει συζητήσεις μεταξύ του υπουργείου Παιδείας, του Συμβουλίου Ανώτατης Εκπαίδευσης και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Το θέμα συνδέεται επίσης με τη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα στις 7-8 Ιουλίου, στην οποία αναμένεται να παραστεί και ο Τραμπ. Η επαναλειτουργία της Χάλκης ήταν ένα από τα λίγα ζητήματα που έθεσε ο Τραμπ, όταν συναντήθηκε με τον Ερντογάν στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο του 2025. «Είμαστε έτοιμοι να κάνουμε ό,τι μας αναλογεί για τη σχολή της Χάλκης», είχε δηλώσει τότε ο Ερντογάν, προσθέτοντας ότι θα συζητήσει το θέμα με τον Πατριάρχη μετά την επιστροφή του στην Τουρκία.

Ελληνοτουρκικές εντάσεις

Η συνάντηση πραγματοποιείται, επίσης, εν μέσω αυξανόμενων εντάσεων μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας για το επίμαχο νομοσχέδιο της “Γαλάζιας Πατρίδας” που θα καθορίσει τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας στα 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, όπου η Άγκυρα αντιτίθεται σε πιθανή ελληνική επέκταση πέρα από το σημερινό όριο, με την απειλή του casus belli, παρά τις προβλέψεις του Δικαίου της Θάλασσας.

Ο Βαρθολομαίος τόνισε ότι οι εντάσεις μεταξύ Άγκυρας και Αθήνας δεν πρέπει να μεταφέρονται στις μειονότητες των δύο χωρών.
Οι Έλληνες Ορθόδοξοι της Τουρκίας, όπως είπε, θέλουν να αντιμετωπίζονται ισότιμα και να αισθάνονται αναπόσπαστο μέρος της χώρας «και όχι ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας». Αντίστοιχη επιθυμία, πρόσθεσε, υπάρχει και για τη μουσουλμανική μειονότητα στη Δυτική Θράκη.

Η Τουρκία συνδέει εδώ και χρόνια την επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής Χάλκης με την αρχή της αμοιβαιότητας με την Ελλάδα, συνδέοντας συχνά τα δικαιώματα της ελληνικής ορθόδοξης κοινότητας με τα δικαιώματα της μουσουλμανικής μειονότητας στη Δυτική Θράκη.

Η Άγκυρα ζητά από την Ελλάδα να αναγνωρίσει «τον τουρκικό αυτοπροσδιορισμό» μέρους της μουσουλμανικής μειονότητας της Θράκης – όταν η Συνθήκη της Λωζάνης προβλέπει τον ορισμό αποκλειστικά μουσουλμανικής μειονότητας – να επιτρέψει την εκλογή μουσουλμάνων θρησκευτικών ηγετών (μουφτήδων) και να επιλύσει ζητήματα που αφορούν σχολεία και θρησκευτικά ιδρύματα της μειονότητας.