Τα σχέδια ΗΠΑ-Ιράν πίσω από την εκεχειρία

Είναι χαρακτηριστικό το σχόλιο του πρώην προέδρου των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, κατά τη διάρκεια νατοϊκής συνάντησης το 1997: «Μπορούμε να υποσχεθούμε τώρα στους Ρώσους ότι δεν θα τοποθετήσουμε στρατιωτικές δυνάμεις στα εδάφη των πρώην συμμάχων τους, εκτός και αν ξυπνήσουμε ένα πρωί και αποφασίσουμε να αλλάξουμε γνώμη».

Υπό το φως αυτής της δήλωσης, το μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν αποκτά χειροπιαστό νόημα: Σήμερα ο Τραμπ υπογράφει μια συμφωνία· αύριο θα μπορούσε να είναι μια πολύ διαφορετική ιστορία· το μόνο εκκρεμές ερώτημα είναι σε ποιο βαθμό θα αποδομηθεί το μνημόνιο μέσα σε 60 ημέρες. Ήδη ξεκίνησε να κατηγορεί από την Παρασκευή το Ιράν για παραβίαση της εκεχειρίας…

Ο Τραμπ πίστεψε λανθασμένα ότι όπως η δράση των μυστικών υπηρεσιών στο εσωτερικό της Βενεζουέλας οδήγησαν σε γρήγορη νίκη, το ίδιο θα συνέβαινε και στο Ιράν. Αγνόησε το ότι ενώ οι ΗΠΑ είναι μια μεγάλη αεροπορική και ναυτική δύναμη, δεν είναι πια μια μεγάλη χερσαία δύναμη, όπως απαιτούσε η κατάληψη του Ιράν. Ευρισκόμενος σε δεινή θέση, ο Τραμπ προωθεί ένα αμφιλεγόμενο μνημόνιο για να αντιμετωπίσει τις εγχώριες και διεθνείς πιέσεις: Διαφαινόμενη ήττα των Ρεπουμπλικάνων στις εκλογές Νοεμβρίου και μείωση διεθνών αποθεμάτων πετρελαίου: «Ο Τραμπ δήλωσε στη συνάντηση των G7 ότι ζήτησε εκεχειρία 60 ημερών, επειδή ο πόλεμος έπρεπε να τερματιστεί λόγω του κινδύνου για την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου» (The Hill).

Πολλοί δρώντες στην Ουάσιγκτον (neocons, εβραϊκό λόμπι, βαθύ κράτος) είναι εξοργισμένοι, γιατί οι ΗΠΑ έδειξαν ότι δεν μπορούν να κερδίσουν αυτό το πόλεμο. Ειρωνεύονται τον Τραμπ ότι ουσιαστικά άλλαξε την απαίτηση του για “άνευ όρων παράδοση του Ιράν”, σε “άνευ όρων παράδοση του ίδιου”. Επειδή χρηματοδοτούν τις εκλογικές εκστρατείες μελών του Κογκρέσου, αυτοί οι δρώντες επηρεάζουν καταλυτικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική: «Ο Νετανιάχου βασίζεται σε φιλοϊσραηλινούς γερουσιαστές για να επηρεάσει την τελική συμφωνία με το Ιράν» (TimesOfIsrael).

Ο Τραμπ συνεχίζει τις συνηθισμένες του “κωλοτούμπες”, μιλάει ταυτόχρονα σε πολλά διαφορετικά ακροατήρια, φάσκει και αντιφάσκει, συχνά επιδεικνύοντας μια φαινομενικά παρανοϊκή συμπεριφορά (AmerAcadPsychiatry) Δεν είναι τυχαίο ότι «οι Ιρανοί διαπραγματευτές πρόσθεσαν έμπειρους ψυχολόγους στις συνομιλίες, επικαλούμενοι ανησυχίες για την ψυχική κατάσταση του Τραμπ» (MicrosoftNews).

Βέβαια, ο ίδιος ο Τραμπ παρουσιάζει τις “κωλοτούμπες” του ως “πιρουέτες”, δηλαδή επιδέξιοι πολιτικοί ελιγμοί υψηλού επιπέδου ενός βιρτουόζου της στρατηγικής ασάφειας. Ο Νετανιάχου έχει κατανοήσει τη ψυχοσύνθεση του και ξέρει πώς να τον κάνει να νιώθει σαν ο αρχιτέκτονας ιστορικών γεγονότων. Συμφωνίες του Αβραάμ, αναγνώριση Υψιπέδων του Γκολάν, μεταφορά αμερικανικής πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ, παρουσιάστηκαν σαν απόδειξη της ιδιοφυΐας του Τραμπ, εκεί που προηγούμενοι πρόεδροι είχαν αποτύχει. Ο Νετανιάχου έδωσε στον Τραμπ αυτό που λαχταρά περισσότερο: Την αίσθηση του ιστορικού μεγέθους.

ΗΠΑ-Ιράν: Τι κρύβει το 60ήμερο χρονοδιάγραμμα

Ο Τραμπ τηρεί πιστά το κομμάτι του μνημονιακού χρονοδιαγράμματος που εξυπηρετεί τα συμφέροντα του· τα υπόλοιπα είναι θέμα αποφάσεων για μετά τις 60 ημέρες. Επειδή πάνω απ’ όλα ο Τραμπ θέλει να μειώσει σημαντικά την τιμή του πετρελαίου πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές, ήρε για 60 ημέρες τις κυρώσεις για το ιρανικό πετρέλαιο. Επίσης, δήλωσε ότι 12 δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών καταθέσεων θα ξεπαγώσουν «για να χρησιμοποιηθούν για την αγορά τροφίμων αποκλειστικά από Αμερικανούς αγρότες» (FoxNews).

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, απαίτησε o γαμπρός του, Κούσνερ, να προεδρεύσει επιτροπής που θα εγκρίνει ποια παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στις τράπεζες του Κατάρ θα επιστραφούν στο Ιράν και ποια όχι (TimesOfIsrael). Ο αθεόφοβος Τραμπ φαίνεται να υιοθετεί την ατάκα του Χάρρυ Κλυνν: «Τα μα μα και τα σα μάσατα» (τα δικά μου δικά μου, και τα δικά σας πάλι δικά μου).

Τα υπόλοιπα ζητήματα -εγγυήσεις μη επανάληψης των εχθροπραξιών, πυρηνικό πρόγραμμα, οριστικοποίηση καθεστώς Ορμούζ, επενδυτικό ταμείο 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση της ιρανικής οικονομίας- αναβάλλονται για την τελική, “επαληθεύσιμα εφαρμοσμένη” συμφωνία, όταν και εάν αυτή υπάρξει μετά τις 60 ημέρες. Δικαιολογημένα, «το Πεκίνο καλεί την ιρανική πλευρά να διατηρήσει υψηλό βαθμό επαγρύπνησης στην εφαρμογή της συμφωνίας» (XinhuaNewsAgency).

Αν το μνημονιακό χρονοδιάγραμμα παραταθεί πολύ, θα ενισχυθεί η άποψη ότι οι αντίπαλοι του Ιράν κερδίζουν χρόνο για να αναπληρώσουν τα οπλικά και πετρελαϊκά τους αποθέματα, να προετοιμάσουν πιο ολοκληρωμένα σχέδια για μελλοντική δράση εναντίον του, να προκαλέσουν μεγαλύτερη αποσταθεροποίηση στο εσωτερικό του. Δε θα αποτελέσει έκπληξη, αν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές αρχίσει νέα επίθεση κατά του Ιράν, ισχυρότερη, καλύτερα οργανωμένη και πιο διαρκής, σε συμφωνία με τη σταθερή στρατηγική της Ουάσιγκτον: Πόλεμος, προσωρινό πάγωμα εχθροπραξιών όταν είναι αναγκαίο, συνέχιση πολέμου τον κατάλληλο χρόνο.

Μηδένα προ του τέλους μακάριζε

Η Τεχεράνη αντιλαμβάνεται ότι είναι δύσκολο η Ουάσιγκτον να αφήσει να υλοποιηθεί ένα μνημόνιο, που στη σημερινή του μορφή αναδεικνύει παγκοσμίως μια αμερικανική ήττα. Στη πορεία, θα το παρερμηνεύσει, υπονομεύσει, αποδομήσει ή μεταλλάξει σε τέτοιο βαθμό, που η τελική του μορφή θα έχει ελάχιστη σχέση με την αρχική διατύπωση. Ο Τραμπ ήδη υπονόμευσε τον πρώτο όρο του μνημονίου για “άμεσο τερματισμό των συγκρούσεων σ΄όλα τα μέτωπα” όταν αποκάλυψε ότι «μίλησε με το Σύρο ηγέτη σχετικά με την εξολόθρευση των συμμάχων του Ιράν στο Λίβανο» (Reuters).

Με τη σειρά του, ο Νατανιάχου τόνισε: «Οι μαχητές μας στο νότιο Λίβανο έχουν πλήρη ελευθερία δράσης» (JerusalemPost). Πιστεύει ότι ακόμη και αν το Ισραήλ στραπατσάρει τη δημόσια εικόνα του Τραμπ συνεχίζοντας τους βομβαρδισμούς του Λιβάνου, και υποχρεώνοντας τη Τεχεράνη να κλείσει το Χορμούζ, ο Τραμπ δεν θα αυξήσει την πίεση στο Ισραήλ, αλλά θα ξεσπάσει κατά του Ιράν. Ήδη προειδοποίησε τους Ιρανούς διαπραγματευτές στην Ελβετία: «Αν κλείσετε το Στενό του Χορμούζ, δεν θα έχετε χώρα. Δεν θα καταφέρετε καν να επιστρέψετε στη γαμ***** σας χώρα».

Το μνημόνιο αντιμετωπίζει τεράστιες προκλήσεις, όπως η συσσωρευμένη δυσπιστία, οι αντιφατικές ερμηνείες των μνημονιακών όρων από τις δύο πλευρές και η αλλοπρόσαλλη συμπεριφορά του Τραμπ. Η επίτευξη συνολικής συμφωνίας εντός των επόμενων 60 ημερών αναμένεται να είναι εξαιρετικά δύσκολη έως απίθανη. Η Τεχεράνη δεν πρέπει να υποθέσει ότι η τακτική νίκη που κέρδισε είναι το τέλος της σύγκρουσης στο σύνολο της. Αντιθέτως, θα πρέπει να εκμεταλλευθεί αυτή τη νίκη προβαίνοντας σε ταχεία ανοικοδόμηση των υποδομών της χώρας, σε περαιτέρω ενίσχυση των αμυντικών της δυνατοτήτων σε στενότερη συνεργασία με Κίνα και Ρωσία και σε συμφωνίες με κράτη του Κόλπου, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τη διαδικασία διαπραγμάτευσης με την Ουάσιγκτον.

Τα κράτη του Κόλπου συνειδητοποιούν ότι ένας πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν δε φέρνει την ειρήνη και ασφάλεια στη Μέση Ανατολή. Είναι μια περίοδος αμφισβήτησης, όπου κάποια κράτη του Κόλπου αναρωτιούνται αν μπορούν να συνεχίσουν να συνδέουν την ασφάλειά τους αποκλειστικά με τις ΗΠΑ. Στη πρόσφατη συνάντηση της Αγίας Πετρούπολης, Σαουδάραβας υπουργός είπε χαρακτηριστικά για τους στενούς δεσμούς της χώρας του με τη Ρωσία: «Μαζί μέχρι να μας χωρίσει ο θάνατος» (News18).

Οι συνέπειες του πολέμου δε θα περιορισθούν στη Μέση Ανατολή· θα έχουν παγκόσμιες προεκτάσεις. Κάποιοι θα θεωρήσουν τις ΗΠΑ λιγότερο σοφές στη διακυβέρνηση των παγκόσμιων υποθέσεων, λιγότερο ικανές να υλοποιήσουν τους στόχους τους. Σίγουρα, η Ουάσιγκτον θα κάνει τα πάντα για να ανατρέψει τις δυσμενείς γι’ αυτήν εντυπώσεις. Σε 5-10 χρόνια από τώρα, ίσως να βλέπουμε αυτόν τον πόλεμο σαν μια κρίσιμη καμπή για την παγκόσμια ιστορία, προς το καλύτερο ή το χειρότερο.