Είναι χρηματιστηριακή η φούσκα η τεχνητή νοημοσύνη;

Η σύγκριση με τη φούσκα των dot-com έχει γίνει σχεδόν αυτονόητη και όσο μεγαλύτερες είναι οι επενδύσεις, τόσο περισσότερο εμφανίζονται βέβαιοι ότι η ιστορία θα επαναληφθεί. Το ενδιαφέρον όμως είναι ότι η ίδια αυτή πρόβλεψη για φούσκα επαναλαμβάνεται σχεδόν σε κάθε μεγάλη τεχνολογική επανάσταση των τελευταίων διακοσίων ετών. Γράφτηκε για τους σιδηροδρόμους, για τον ηλεκτρισμό, για το αυτοκίνητο, για το Διαδίκτυο και σήμερα ακούγεται για την τεχνητή νοημοσύνη.

Η ιστορία δείχνει ότι οι αγορές πράγματι υπερβάλλουν κατά περιόδους όμως επίσης ότι οι τεχνολογικές επαναστάσεις συνεχίζουν την πορεία τους, πολύ μετά την εξαφάνιση της χρηματοοικονομικής υπερβολής. Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που συχνά χάνεται από τη δημόσια συζήτηση.

Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει σήμερα, πρέπει πρώτα να θυμηθούμε τι πραγματικά ήταν η φούσκα του dot-com. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, οι επενδυτές διέγνωσαν σωστά ότι το Διαδίκτυο θα άλλαζε την παγκόσμια οικονομία. Το λάθος τους ήταν ότι θεώρησαν πως σχεδόν κάθε εταιρεία που είχε τη λέξη “.com” στο όνομά της θα εξελισσόταν σε έναν νέο τεχνολογικό γίγαντα. Οι αποτιμήσεις εκτοξεύθηκαν πριν υπάρξουν ώριμα προϊόντα, σταθερά έσοδα ή βιώσιμα επιχειρηματικά μοντέλα, και όταν η πραγματικότητα επέστρεψε, χιλιάδες εταιρείες εξαφανίστηκαν.

Πολλοί όμως θυμούνται μόνο αυτό το τελευταίο κομμάτι της ιστορίας, παραβλέποντας ότι δεν κατέρρευσε το Διαδίκτυο αλλά οι αποτιμήσεις, οι αδύναμες εταιρείες και οι λανθασμένες προσδοκίες τους. Το ίδιο το Internet συνέχισε να εξελίσσεται και λίγα χρόνια αργότερα πάνω στις ίδιες οπτικές ίνες, στα ίδια κέντρα δεδομένων και στις ίδιες υποδομές που είχαν χρηματοδοτηθεί μέσα στη φούσκα γεννήθηκαν η Google, η Amazon, το YouTube, το Facebook και αργότερα το cloud computing. Η χρηματοοικονομική υπερβολή εξαφανίστηκε την ίδια στιγμή που η τεχνολογική επανάσταση μόλις ξεκινούσε.

Η Amazon αποτελεί ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Μετά το σκάσιμο της dot-com φούσκας η μετοχή της έχασε περίπου το 95% της αξίας της. Για πολλούς αυτό αποτελούσε την απόδειξη ότι το Internet ήταν μια τεράστια υπερβολή. Στην πραγματικότητα όμως η εταιρεία συνέχισε να επενδύει, να αναπτύσσει υποδομές και λίγα χρόνια αργότερα δημιούργησε την Amazon Web Services, την μεγαλύτερη πλατφόρμα cloud computing στον κόσμο. Η χρηματιστηριακή κατάρρευση δεν εμπόδισε την τεχνολογική επανάσταση. Αντιθέτως, αποτέλεσε το μεταβατικό στάδιο πριν από την κυριαρχία της.

Η Loudcloud

Η ιστορία της Loudcloud του Ben Horowitz (συνιδρυτή της Andreessen Horowitz, γνωστής διεθνώς ως a16z, ένα από τα σημαντικότερα venture capital της Silicon Valley) αποτελεί ένα ακόμα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η εταιρεία είχε δημιουργήσει μια μορφή cloud computing σχεδόν μία δεκαετία πριν η αγορά είναι πραγματικά έτοιμη να την αξιοποιήσει. Όταν έσκασε η φούσκα, περίπου οι μισοί πελάτες της εξαφανίστηκαν επειδή χρεοκόπησαν.

Η ίδια η εταιρεία βρέθηκε ένα βήμα πριν από την κατάρρευση. Εκεί όμως ο Horowitz αντιλήφθηκε ότι η πραγματική αξία δεν ήταν τα data centers αλλά το λογισμικό που είχε αναπτύξει για να τα διαχειρίζεται. Πούλησε το επιχειρηματικό κομμάτι των υπηρεσιών, κράτησε το λογισμικό, δημιούργησε την Opsware και λίγα χρόνια αργότερα η Hewlett-Packard εξαγόρασε την εταιρεία έναντι 1,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η επανάσταση δεν είχε αποτύχει, απλώς η πρώτη γενιά επιχειρηματικών μοντέλων δεν ήταν εκείνη που τελικά επικράτησε.

Νέα στρατηγική υποδομή του πλανήτη

Αυτό ακριβώς είναι το σημείο που πολλοί αγνοούν όταν μιλούν σήμερα για “φούσκα της τεχνητής νοημοσύνης”, συγχέοντας δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα. Από την μία βρίσκεται η χρηματοοικονομική αποτίμηση εταιρειών και μετοχών και από την άλλη βρίσκεται η πραγματική τεχνολογική πρόοδος. Μια startup μπορεί να αποτιμάται υπερβολικά, μια μετοχή μπορεί να έχει ξεφύγει από τα θεμελιώδη μεγέθη της ή ένα επενδυτικό κεφάλαιο μπορεί να χρηματοδοτεί περισσότερα από όσα δικαιολογεί η σημερινή εικόνα μιας εταιρείας, κανένα από αυτά όμως δεν αποδεικνύει ότι η ίδια η τεχνολογία αποτελεί φούσκα.

Η σημερινή κατάσταση διαφέρει επίσης ουσιαστικά από εκείνη του 1999. Τότε το Διαδίκτυο βρισκόταν ακόμη στα πρώτα του βήματα, οι υπολογιστές ήταν περιορισμένων δυνατοτήτων, οι συνδέσεις αργές και πολλές από τις ιδέες που παρουσιάζονταν ήταν σωστές, αλλά εξαιρετικά πρόωρες. Σήμερα η τεχνητή νοημοσύνη δεν βρίσκεται στο στάδιο της υπόσχεσης, καθώς χρησιμοποιείται ήδη καθημερινά για την ανάπτυξη λογισμικού, την σχεδίαση προϊόντων, την επιστημονική έρευνα, την ανάλυση δεδομένων, στις ιατρικές διαγνώσεις, την βιομηχανική παραγωγή, την κυβερνοασφάλεια, την άμυνα και δεκάδες ακόμη εφαρμογές, παράγοντας μετρήσιμη παραγωγικότητα και πραγματική οικονομική αξία.

Το ίδιο ισχύει και για τις επενδύσεις. Οι μεγαλύτερες δαπάνες δεν πραγματοποιούνται από μικρές εταιρείες που ζουν αποκλειστικά από χρήματα επενδυτών, αλλά από κολοσσούς με τεράστια κερδοφορία και ισχυρούς ισολογισμούς, οι οποίοι επενδύουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια επειδή θεωρούν ότι η υπολογιστική ισχύς, η ενέργεια και τα κέντρα δεδομένων αποτελούν την νέα στρατηγική υποδομή του πλανήτη. Ταυτόχρονα, η ζήτηση για επεξεργαστές γραφικών, ηλεκτρική ενέργεια και υποδομές εξακολουθεί να υπερβαίνει την προσφορά, κάτι που διαφέρει σημαντικά από αρκετές πτυχές της εποχής των dot-com.

Οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται και αντιμετωπίζουν την τεχνητή νοημοσύνη σαν ένα ακόμη λογισμικό. Στην πραγματικότητα όμως βρισκόμαστε μπροστά στην οικοδόμηση μιας νέας παγκόσμιας υποδομής. Τα κέντρα δεδομένων, οι ημιαγωγοί, τα ενεργειακά δίκτυα, οι οπτικές ίνες και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αποτελούν πλέον τη βασική υπολογιστική υποδομή του 21ου αιώνα, όπως οι σιδηρόδρομοι αποτέλεσαν τη βασική υποδομή του 19ου αιώνα και τα ηλεκτρικά δίκτυα εκείνη του 20ού. Οι περισσότερες επιχειρήσεις θα αλλάξουν ή θα εξαφανιστούν, η ίδια όμως η υποδομή θα παραμείνει και θα αποτελέσει την βάση πάνω στην οποία θα χτιστεί η επόμενη οικονομική εποχή.

Πότε και πως κρίνονται οι τεχνολογίες

Υπάρχει όμως ακόμη μία κρίσιμη διαφορά σε σχέση με το 2000. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μόνο εμπορική τεχνολογία, αλλά και στρατηγικό εργαλείο εθνικής ισχύος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και ολοένα περισσότερες χώρες αντιμετωπίζουν πλέον την υπολογιστική ισχύ, τους ημιαγωγούς και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα με τον ίδιο τρόπο που αντιμετώπιζαν παλαιότερα την πυρηνική τεχνολογία, το πετρέλαιο ή το διάστημα. Όταν μια τεχνολογία μετατρέπεται σε ζήτημα εθνικής ασφάλειας, είναι προφανές ότι οι επενδύσεις δεν καθορίζονται αποκλειστικά από την χρηματιστηριακή αισιοδοξία αλλά και από γεωπολιτικές ανάγκες.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη πραγματοποιούνται σήμερα από εταιρείες που αντιμετωπίζουν το AI ως την θεμελιώδη υποδομή της επόμενης βιομηχανικής εποχής. Η αντίληψη αυτή χαρακτηρίζει πλέον ένα μεγάλο μέρος της στρατηγικής σκέψης στη Silicon Valley, όπου η τεχνητή νοημοσύνη αντιμετωπίζεται ως αναπόσπαστο στοιχείο ενός ευρύτερου οικοσυστήματος με αλληλοεξαρτόμενες τεχνολογίες που συγκροτούν την νέα υποδομή οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος του 21ου αιώνα και περιλαμβάνει την ενέργεια, τους ημιαγωγούς, την βιομηχανική παραγωγή, την διαστημική τεχνολογία και την άμυνα.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν αποτυχίες. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι πολλές σημερινές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης δεν θα υπάρχουν σε μερικά χρόνια, πολλές αποτιμήσεις πιθανότατα θα διορθωθούν, και ορισμένα επιχειρηματικά μοντέλα θα αποδειχθούν αδιέξοδα. Αυτό όμως δεν αποτελεί απόδειξη ότι η τεχνητή νοημοσύνη είναι φούσκα, όντας φυσιολογικό χαρακτηριστικό κάθε μεγάλης τεχνολογικής μετάβασης. Οι περισσότερες εταιρείες χάνονται, η τεχνολογία όμως παραμένει και πάνω στις υποδομές που δημιουργήθηκαν εμφανίζεται η επόμενη γενιά των νικητών.

Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγαλύτερες τεχνολογικές επαναστάσεις δεν κρίνονται όταν οι αγορές βρίσκονται στο απόγειο της αισιοδοξίας ούτε όταν οι αποτιμήσεις καταρρέουν, αλλά αρκετά χρόνια αργότερα, όταν η νέα τεχνολογία έχει ήδη μετατραπεί σε αόρατη, αλλά αναντικατάστατη υποδομή της οικονομίας και σε φυσική προέκταση των ανθρώπινων δυνατοτήτων.