Αγγλία-Αργεντινή: Από τα Φώκλαντ στην προτελευταία (;) μάχη του Μέσι

Τα Φώκλαντ επανέρχονται στο προσκήνιο, παρότι στην συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε μετά τη νίκη της Αργεντινής έναντι της Ελβετίας στους προημιτελικούς, ο προπονητής των Αργεντινών Λιονέλ Σκαλόνι διέκοψε εμφατικά έναν δημοσιογράφο που επιχείρησε να κατευθύνει τη συζήτηση στην πολιτική και εθνική διάσταση του ζητήματος.

«Ένας αγώνας ποδοσφαίρου είναι. Τελεία και παύλα», είπε. Χθες, στην Ατλάντα προσέθεσε: «Στην εποχή μας είναι, νομίζω, δικαιολογημένο να θυμόμαστε οι Αργεντινοί τους ανθρώπους εκείνους που ήταν εκεί – ιδίως όσους χάσανε αγαπημένα τους πρόσωπα, είναι φυσικό. Αλλά ας μην μπλέκουμε τα πράγματα, παρακαλώ. Σε τι ευθύνονται οι παίκτες; Σε τι ευθύνονται οι άνθρωποι σήμερα;»

Με αυτές τις δηλώσεις, δεδομένων των πρόσφατων βίαιων επεισοδίων μεταξύ υποστηρικτών της Αργεντινής και της Αγγλίας στο Μαϊάμι, επιδιώκεται μια αποκλιμάκωση των εχθροτήτων -όσο μπορεί αυτή να επιτευχθεί- εν όψει του αποψινού ημιτελικού μεταξύ των δύο ομάδων στο γήπεδο της Ατλάντα στις 10μ.μ ώρα Ελλάδας.

Η στάση του Σκαλόνι και το γεγονός ότι τρεις Αργεντινοί της αρχικής ενδεκάδας παίζουν αυτήν τη στιγμή στην Πρέμιερ Λιγκ (και άλλοι έχουν περάσει από αγγλικές ομάδες παλαιότερα) μάλλον θα απαλύνει το κλίμα του αγώνα, αν και στις κερκίδες συνθήματα όπως «Ingleperra», ήτοι «Σκύλα Αγγλία», (αντί για Ingleterra, δηλ. Αγγλετέρα) αναμένεται να δίνουν και να παίρνουν.

Έκλεψα από τους Κλέφτες

Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι εκτός της εξίσωσης και το «χέρι του Θεού», το πρώτο γκολ του Μαραντόνα εναντίον της Αγγλίας στο Μουντιάλ του 1986 και συνετέλεσε στον αποκλεισμό της τελευταίας στους προημιτελικούς. Όταν αργότερα ο Μαραντόνα παραδέχθηκε ότι έβαλε το γκολ με το χέρι του, είπε ότι το βίωσε σαν συμβολική εκδίκηση για την ήττα της Αργεντινής στα Φώκλαντς και ότι «ήταν σαν να κλέβω από τους κλέφτες».

Πώς όμως έφτασαν στα Φώκλαντς για τους Άγγλους, ή Ιslas Malvinas για την Αργεντινή, να κατοικούν σήμερα περίπου 3.600 άτομα βρετανικής υπηκοότητας και να έχουν σκοτωθεί πάνω από χίλιοι άνθρωποι για την κυριαρχία σε αυτά; Τα νησιά βρέθηκαν βαφτισμένα με το όνομα ενός Άγγλου τυχοδιώχτη ο οποίος μάλιστα πέθανε στη φυλακή κατηγορούμενος για κατάχρηση εις βάρος του δημοσίου. Επρόκειτο για τον Άντονι Κέρι, ο οποίος είχε κάνε καριέρα στο ναυτικό και υπήρξε μάλιστα και ταμίας του Ναυτικού. Για τις υπηρεσίες του τον έχρισαν υποκόμη του Φώκλαντ (περιοχή της Σκοτίας, παρότι Άγγλος ο Κέρι).

Κυνήγι θησαυρού… απέφερε τα Φώκλαντ

Ο υποκόμης αν και δεν ήταν ιδιαίτερα εύπορος, παντρεύτηκε μια πολύ πλούσια συμπατριώτισσά του και με την προίκα που πήρε, συνέστησε εταιρεία που χρηματοδοτούσε την αναζήτηση ναυαγίων με θησαυρούς, αλλά φαίνεται οτι “τσόνταρε” στα έξοδα και με λεφτά του δημοσίου. Σε ένα τέτοιο ταξίδι λοιπόν, το 1690, ο καπετάνιος (που σημειωτέον δεν βρήκε το ισπανικό καράβι με το χρυσάφι που έψαχνε στο κυνήγι θησαυρού) “έπεσε πάνω” στις νήσους Μαλβίνας και τις βάφτισε Φώκλαντ για να ευνοήσει τον χρηματοδότη του.

Εν συνεχεία πάντως, πίσω στην πατρίδα (καπετάνιου και χρηματοδότη), ξέσπασε το σκάνδαλο με τις καταχρήσεις και ο υποκόμης χρεοκόπησε. Σε ηλικία 38 ετών αρρώστησε από ευλογιά στα κάτεργα και πέθανε προτού δικαστεί, αλλά το όνομά του τελικά έμεινε… Οι Άγγλοι δεν ίδρυσαν τότε στα νησιά οικισμό, κάτι που έκαναν εκατό χρόνια αργότερα οι Γάλλοι στο ανατολικό τμήμα του πιο μεγάλου νησιού, αδιαφορώντας για τα άλλα 700 νησάκια (!). ΟΙ Αγγλοι αντέδρασαν αμέσως και έχτισαν οικισμό στα δυτικά.

Λίγο αργότερα οι Γάλλοι πούλησαν τα δικαιώματά τους στην Ισπανία (1767) και οι Ισπανοί έστειλαν στρατό που συγκρούσθηκε με τον βρετανικό που βρίσκονταν εκεί σε μικρό αριθμό. Οι Βρετανοί τότε παραδόθηκαν γιατί ήταν μόλις 70 άνδρες ενώ οι Ισπανοί είχαν στείλει στα Φώκλαντ πέντε φρεγάτες. Εν συνεχεία οι Βρετανοί αποχώρησαν υποστηρίζοντας όμως ότι διατηρούν “αξιώσεις κυριαρχίας”. Το 1811, λόγω των πολέμων ανεξαρτησίας στη Λατινική Αμερική, αποχώρησαν και οι Ισπανοί, αφήνοντας τα νησιά έρημα με μόνους κατοίκους λίγους φαλαινοθήρες.

Ο αγώνας της Αργεντινής

Όταν εμείς στην Ελλάδα είχαμε τον ξεσηκωμό του 1821, στην Αργεντινή καταβαλλόταν προσπάθεια για τη σύσταση ανεξάρτητου από την Ισπανία κράτους. Οπότε οι Αργεντινοί έστειλαν πολεμικά πλοία και στα Φώκλαντς, για να διώξουν και από εκεί τους Ισπανούς. Ανέθεσαν εν συνεχεία την “κυβέρνηση” των Φώκλαντς σε έναν Γαλλογερμανό έμπορο, τον Λουις Βερνέτ, που ίδρυσε εκεί ουσιαστικά μια ιδιωτική εμπορική αποικία με άδεια της Αργεντινής, ασχολούμενος με το κυνήγι φώκιας και την κτηνοτροφία.

Το 1831 ανακατεύονται και οι ΗΠΑ, επειδή ο Βερνέτ προχώρησε στην κατάσχεση αμερικανικών αλιευτικών. Οι Αμερικανοί αντέδρασαν στέλνοντας πολεμικά τους, που κατέστρεψαν τις εγκαταστάσεις του Βερνέτ και οι περισσότεροι κάτοικοι των νησιών έφυγαν για Αργεντινή και άλλα κράτη. Βρήκαν τότε την ευκαιρία να “χωθούν” πάλι στο παιχνίδι οι Άγγλοι, καθώς οι Αργεντινοί προσπάθησαν το 1833 να ξαναδομήσουν εκεί δικές τους στρατιωτικές εγκαταστάσεις, όποτε κατέφθασε το βρετανικό Ναυτικό που τους “ενημέρωσε” ότι «μπορούν να αποχωρήσουν χωρίς αιματοχυσία».

Στην ήττα της Αργεντινής έπαιξαν σημαντικό ρόλο και οι εσωτερικές διαμάχες, καθώς άλλοι ήθελαν την εθνική ένωση όλων των περιφερειών της και άλλοι επεδίωκαν χαλαρή ομοσπονδία. Αυτή η ένταση με εμφύλιο σπαραγμό κράτησε ουσιαστικά μέχρι το 1884.

Επεισόδια μέχρι το 1982

Η Αργεντινή δεν αποδέχτηκε ποτέ ως τετελεσμένο την αγγλική κυριαρχία, αλλά ο πόλεμος άργησε να γίνει για πολλούς λόγους, μεταξύ των οποίων και οι εμφύλιοι στη χώρα. Μέχρι τη σύγκρουση του 1982 είχαν γίνει διάφορα επεισόδια, και θα αναφέρουμε τα κυριότερα. Τον Σεπτέμβρη του 1966 περίπου είκοσι νεαροί Αργεντινοί κατέλαβαν ένα πολιτικό αεροσκάφος και το ανάγκασαν να προσγειωθεί στα Φώκλαντς. Ύψωσαν εκεί σημαίες της πατρίδας τους και πήραν ομήρους. Παραδόθηκαν δυο μέρες μετά και έκτοτε οι Άγγλοι έβαλαν ισχυρότερη φρουρά στα νησιά.

Δέκα χρόνια αργότερα το Πολεμικό Ναυτικό της Αργεντινής απείλησε το βρετανικό “επιστημονικό ερευνητικό” πλοίο “RRS Shackleton” που έπλεε πολύ κοντά στα Φώκλαντ και που ουσιαστικά αναζητούσε πετρέλαιο στα χωρικά ύδατα που η Αργεντινή δήλωνε ως δικά της. Οι Βρετανοί δεν υπάκουσαν στην εντολή να απομακρυνθούν και οι Αργεντινοί εμβόλισαν το πλοίο – δεν ναυάγησε, αλλά κατέληξε στα Φώκλαντς.

Λίγο αργότερα, πάλι το 1976, η κυβέρνηση της Αργεντινής υπό τον Χόρχε Βιδέλα πραγματοποίησε μια μυστική στρατιωτική επιχείρηση (“Operation Sol”). Οι στρατιωτικοί έχτισαν φυλάκιο στα νότια Σάντουιτς (ανήκουν στα Φώκλαντς) χωρίς να γίνουν αντιληπτοί μέχρι το 1977. Τότε οι Βρετανοί  αντέδρασαν διπλωματικά αλλά δεν έγινε πόλεμος και το φυλάκιο της Αργεντινής παρέμεινε εκεί. Εντούτοις δεν έμειναν άπραγοι οι Αγγλοι και έστειλαν εκεί ναυτική μοίρα με πυρηνοκίνητο υποβρύχιο και δύο φρεγάτες. Δεν υπήρξε και πάλι σύγκρουση.

Ο πόλεμος για τα  Φώκλαντ

Το 1980 οι Βρετανοί, θεωρώντας την ναυτική βάση τους εκεί κοστοβόρα, πρότειναν να εκχωρηθεί μεν η κυριαρχία των νήσων στην Αργεντινή, αλλά η Μεγάλη Βρετανία να τα ενοικιάσει για 99 χρόνια και να συνεχίσει να τα διοικεί. Οι κάτοικοι των νησιών αντέδρασαν (οι περισσότεροι Αγγλοι) και η κυβέρνηση της Αργεντινής, κρίνοντας ότι η διπλωματία είχε ναυαγήσει, αποφάσισε την στρατιωτική επέμβαση του 1982. Η επέμβαση έγινε τον Απρίλη του 1982 και η Αργεντινή κατέλαβε τα νησιά, διότι οι Βρετανοί αιφνιδιάστηκαν, οπότε παραδόθηκαν.

Η τότε πρωθυπουργός Μάργκαρετ Θάτσερ έστειλε, όμως, εκεί αεροπλανοφόρα και υποβρύχια και χιλιάδες πεζοναύτες με στόχο να κηρύξουν μια ζώνη αποκλεισμού 200 μιλίων στο αρχιπέλαγος. Ο πόλεμος κράτησε 74 ημέρες στη διάρκεια των οποίων βυθίστηκε ένα καταδρομικό της Αργεντινής και έχασαν τη ζωή τους 323 Αργεντινοί ναύτες. Το Ναυτικό της Αργεντινής αποχώρησε αλλά η αεροπορία της βύθισε το HMS Sheffield και πολλά πλοία των Άγγλων – σκοτώθηκαν 20 Βρετανοί ναύτες. Οι Βρετανοί έκαναν απόβαση στα ανατολικά Φώκλαντς και ακολούθησαν σκληρές μάχες σώμα με σώμα στην ξηρά. Οι Αργεντινοί ηττήθηκαν. Είχαν χάσει 649 ενστόλους, ενώ οι Βρετανοί 255.

Μετά τον πόλεμο

Η στρατιωτική κυβέρνηση της Αργεντινής κατέρρευσε μετά την ήττα, η δημοκρατία αποκαταστάθηκε το 1983 και θριαμβολογώντας η Θάτσερ, επανεξελέγη. Τα επόμενα χρόνια τα νησιά αποτέλεσαν (και αποτελούν) σημείο τριβής χωρίς να βρίσκεται λύση. Η Αργεντινή συνεχίζει να τα διεκδικεί, ενώ η Βρετανία αρνείται κάθε συζήτηση για θέματα κυριαρχίας.

Όταν ανέλαβε την ηγεσία της Αργεντινής ο Κάρλος Μένεμ, οι δύο χώρες αποκατέστησαν τις διπλωματικές τους σχέσεις και αποφάσισαν να συνεργάζονται στα σχετικά ανώδυνα θέματα, όπως της ναυσιπλοΐας Το 2009 δόθηκε στα νησιά πολιτική αυτονομία ως προς την οικονομία, αλλά η εξωτερική πολιτική θα έμενε στα χέρια του Λονδίνου. Το 2013 έγινε και δημοψήφισμα που έδωσε φυσικά νέα διπλωματικά όπλα στη Βρετανία, αφού οι κάτοικοι ήταν όλοι Βρετανοί. Η Αργεντινή ευλόγως απέρριψε το δημοψήφισμα, «αφού ο πληθυσμός είναι φυτευτός από εποικισμό και δεν έχει δικαίωμα αυτοδιάθεσης».

Η πώληση αδειών αλιείας (κυρίως σε ασιατικά πλοία για καλαμάρια) μετέτρεψε τα Φώκλαντ σε ένα από τα πιο πλούσια μέρη του κόσμου ανά κεφαλήν. Το 2010 ξεκίνησαν και μεγάλες υποθαλάσσιες γεωτρήσεις. Η ανακάλυψη του κοιτάσματος Sea Lion προκάλεσε την οργή της Αργεντινής, η οποία επέβαλε νομικές και οικονομικές κυρώσεις σε όποιες εταιρείες συμμετείχαν στις έρευνες. Μέχρι το 2016 απαγορευόταν σε πλοία των Φώκλαντς να πιάνουν σε λιμάνια της Αργεντινής. Η φωτογραφία που παραθέτουμε είναι από διαδήλωση του 2016 στην βρετανική πρεσβεία του Μπουένος Άιρες για τα Φώκλαντ.

Ο θαυμαστής του Τραμπ Χαβιέρ Μιλέι, πρόεδρος της Αργεντινής από το 2023, επαναδιατύπωσε τη συνταγματική υποχρέωση της Αργεντινής να διεκδικεί τα νησιά, αλλά δήλωσε ότι αυτό πρέπει να γίνει μέσω μιας μακροχρόνιας διπλωματικής οδού, «παρόμοιας με τον τρόπο που η Μεγάλη Βρετανία επέστρεψε το Χονγκ Κονγκ στην Κίνα, σεβόμενη παράλληλα τον τρόπο ζωής των κατοίκων».