Δύο λάθος σενάρια για τα Τέμπη αποπροσανατολίζουν την έρευνα

Στο Παράρτημα Θ του Πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ αποκαλύπτεται ότι τα καθίσματα του βαγονιού Β2 είχαν δείκτη MARHE (Μέγιστος Μέσος Ρυθμός Έκλυσης Θερμότητας) σχεδόν 4 φορές πάνω από τα ευρωπαϊκά όρια ασφαλείας (192,3 kW/m² έναντι ορίου 50 kW/m²). Από την άλλη, το ίδιο το Πόρισμα (§449) περιγράφει μια «φυσιολογική φωτιά» που ξεκίνησε από το κάτω μέρος του βαγονιού περί τις 23:35 και κατέστησε το βαγόνι μη αναγνωρίσιμο. Η εστίαση στα υλικά των καθισμάτων λειτουργεί ως αντιπερισπασμός, προσπαθώντας να μετατρέψει το “θύμα” (τα εύφλεκτα καθίσματα) σε αιτία.

Η πραγματική και μοναδική αφετηρία της καταστροφής, όπως και η ορατή απόδειξή της, είναι η πυρόσφαιρα. Η έκθεση του καθηγητή Κωνσταντόπουλου, όπως και το πόρισμα του Υπογράφοντος, που έχουν κατατεθεί στην ανάκριση, απορρίπτουν το ενδεχόμενο δημιουργίας της πυρόσφαιρας από τα έλαια σιλικόνης των μετασχηματιστών.

Αυτό το εύρημα, μαζί με την ανάλυση των βίντεο και των μαρτυριών, οδηγεί αναπόδραστα στο συμπέρασμα ότι η πυρόσφαιρα προκλήθηκε από την ανάφλεξη μιας τεράστιας ποσότητας καυσίμου, περίπου 5 τόνων, από τη σύγκρουση των τρένων. Η φωτιά που ακολούθησε προκλήθηκε από περίπου 15 τόνους του ίδιου υλικού, προκαλώντας δευτερογενώς την ανάφλεξη όλων των υλικών των βαγονιών που υπήρχε η δυνατότητα να καούν.

Το ενεργειακό χάσμα που κανείς δεν θέλει να δει

Η επιστημονική ανάλυση δείχνει ότι ακόμη και αν τα καθίσματα είχαν την καλύτερη δυνατή πυραντοχή, η συνολική θερμική ενέργεια που μπορούσαν να απελευθερώσουν (περίπου 9,6 GJ) είναι ένα μικρό κλάσμα της ενέργειας που απελευθέρωσε το καύσιμο που χύθηκε στο έδαφος. Το σενάριο των επτά τόνων καυσίμου που κάηκε κάτω από το βαγόνι Β2 (το μισό της ποσότητας που έπεσε στο έδαφος, απελευθερώνει περίπου 287 GJ, δηλαδή σχεδόν 30 φορές περισσότερη ενέργεια από τα καθίσματα.

Η μελέτη EUREKA 499, δείχνει πως ένα βαγόνι Intercity απελευθερώνει 60-80 GJ σε μια πυρκαγιά. Ακόμη κι αν υπερεκτιμηθεί η συνεισφορά των υπολοίπων υλικών, η φωτιά στα Τέμπη ήταν διαφορετικής τάξης μεγέθους. Ήταν μια φωτιά λίμνης (pool fire) με διάρκεια άνω της μίας ώρας, κάτι που η καύση των υλικών του βαγονιού, ακόμη και των εξαιρετικά εύφλεκτων, δεν μπορεί να εξηγήσει. Όπως προκύπτει από τους υπολογισμούς για τη καύση αρωματικών υδρογονανθράκων, μια “μικρή” ποσότητα 300-500 κιλών καυσίμου θα εξαντλούνταν σε 4-6 λεπτά, όχι σε 95+ λεπτά.

Καθίσματα: Η λάθος συζήτηση

H απαίτηση για πλήρη διερεύνηση των ευθυνών για την ακαταλληλότητα των καθισμάτων είναι απολύτως αυτονόητη. Το ζήτημα αυτό είναι μείζον και αφορά την ασφάλεια των επιβατών, καθώς υπάρχει κίνδυνος να κυκλοφορούν ακόμα και σήμερα βαγόνια με αντίστοιχα υλικά. Αυτή η πτυχή πρέπει να ερευνηθεί εξαντλητικά και να αποδοθούν ευθύνες.

Ωστόσο, το να παρουσιάζεται αυτό το ζήτημα ως το “κλειδί” για την κατανόηση της τραγωδίας, αγνοώντας την πυρόσφαιρα, είναι θεμελιωδώς λάθος. Είναι μια μεθοδολογική πλάνη που αποπροσανατολίζει και ουσιαστικά λειτουργεί υπέρ εκείνων που επιθυμούν να συσκοτίσουν την αλήθεια.

Το ζήτημα της πυραντοχής των καθισμάτων που δεν διερευνήθηκε στο “ελάχιστο” και αποτελεί έλλειμμα της ανάκρισης, καθώς τα αποτελέσματα του γερμανικού εργαστηρίου παραδόθηκαν μετά το κλείσιμό της. Αυτή η διαπίστωση, από μόνη της, πρέπει να προκαλεί εγρήγορση για το πώς χειρίστηκε η έρευνα τα κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία. Ωστόσο, η μεγαλύτερη έλλειψη είναι η μη διερεύνηση της πηγής του καυσίμου που δημιούργησε την πυρόσφαιρα.

Το μήνυμα που πρέπει να περάσει είναι ξεκάθαρο: Η πυρόσφαιρα δεν δημιουργήθηκε από αφρούς καθισμάτων ή πλαστικά τοιχώματα. Δημιουργήθηκε από την ανάφλεξη δεκάδων τόνων καυσίμου που απελευθερώθηκαν από τη σύγκρουση. Η ενασχόληση με την ποιότητα των υλικών του βαγονιού είναι απαραίτητη για την αποτροπή μελλοντικών δυστυχημάτων, αλλά δεν απαντά στο γιατί συνέβη αυτό το δυστύχημα και γιατί οι επιβάτες δεν πρόλαβαν να σωθούν. Η εμμονή με τα καθίσματα, αντί της πυρόσφαιρας, λειτουργεί ως ένα ευτελές και επικίνδυνο εύρημα, που ενώ είναι γεγονός, χρησιμοποιείται για να κρύψει τη θεμελιώδη αλήθεια αυτής της τραγωδίας.

Μπαταρίες – Μια ενεργειακά αμελητέα υπόθεση

Στο πλαίσιο της προσπάθειας ερμηνείας της τραγωδίας των Τεμπών χωρίς την παρουσία εξωτερικού καυσίμου, έχει διατυπωθεί και η υπόθεση ότι τυχόν βραχυκύκλωμα στις μπαταρίες του βαγονιού Β2 θα μπορούσε να συνέβαλε στην ένταση ή τη διάρκεια της πυρκαγιάς. Η παρούσα ανάλυση εξετάζει το ενεργειακό περιεχόμενο των μπαταριών και το συγκρίνει με την πραγματική έκταση της καταστροφής, για να αναδείξει το εντελώς αμελητέο μέγεθος της πιθανής αυτής συνεισφοράς.

Τεχνικά χαρακτηριστικά μπαταριών βαγονιού

Τα βαγόνια της κατηγορίας Bmz (όπως το Β2) φέρουν μπαταρίες που εξυπηρετούν ανάγκες φωτισμού ασφαλείας, τηλεπικοινωνιών και σήμανσης έκτακτης ανάγκης. Η τυπική χωρητικότητα των μπαταριών για βαγόνια αυτής της κατηγορίας είναι 400 Ah, με ονομαστική τάση λειτουργίας τα 24 V. Πρόκειται για συμβατικές μπαταρίες μολύβδου-οξέος, οι οποίες χρησιμοποιούνται ευρέως σε τροχαίο υλικό παγκοσμίως. Ο υπολογισμός της μέγιστης αποθηκευμένης ηλεκτρικής ενέργειας είναι:

• Μέγιστη χωρητικότητα: 400 Ah × 24 V = 9.600 Wh = 9,6 kWh
• Ακόμη και στη δυσμενέστερη περίπτωση (πλήρως φορτισμένες μπαταρίες μέγιστης χωρητικότητας), το ενεργειακό περιεχόμενο ανέρχεται σε 0,0096 GJ.
• Σύγκριση με γνωστά ενεργειακά μεγέθη: Για να γίνει κατανοητό το τάξης μεγέθους της ενέργειας αυτής, αρκεί η αντιστοίχιση σε ισοδύναμο καυσίμου.
• Η βενζίνη έχει κατώτερη θερμογόνο δύναμη 8,9 kWh/L.
• Η ενέργεια των 9,6 kWh της μπαταρίας είναι ισοδύναμη με 1,08 λίτρα βενζίνης.

Με άλλα λόγια, ακόμη και αν υποθέσουμε το ακραίο σενάριο όπου ολόκληρη η αποθηκευμένη ηλεκτρική ενέργεια των μπαταριών απελευθερωνόταν ταυτόχρονα και μετατρεπόταν σε θερμότητα με 100% απόδοση (κάτι φυσικά αδύνατον) η συνολική ενέργεια που θα προσέφερε στη φωτιά ισοδυναμεί με την καύση μόλις ενός λίτρου βενζίνης.

Θερμική σύγκριση με τα υλικά του βαγονιού

Για την πληρότητα της ανάλυσης, ας συγκρίνουμε την ενέργεια των μπαταριών με τις άλλες πηγές θερμότητας:

Ακόμη κι αν αναλογιστεί κανείς την πιθανότητα των μπαταριών να πυροδοτήσουν μια δευτερογενή ανάφλεξη, το θερμικό τους αποτύπωμα είναι τόσο μικρό που δεν μπορεί να εξηγήσει ούτε τη διάρκεια της φωτιάς (η οποία ξεπέρασε τη μία ώρα), ούτε την έκταση της καταστροφής (τήξη αλουμινένιων τμημάτων, ολική απανθράκωση). Μια φωτιά που τροφοδοτείται από ένα λίτρο βενζίνης (το ισοδύναμο ενεργειακό περιεχόμενο των μπαταριών) εξαντλείται σε δευτερόλεπτα, όχι σε ώρες.

Τι προκάλεσε την παρατεταμένη φωτιά;

Η επίμονη αναζήτηση “εναλλακτικών” πηγών ενέργειας εντός του βαγονιού (μπαταρίες, έλαια μετασχηματιστών) παραβλέπει ένα θεμελιώδες φυσικό μέγεθος: τον χρόνο καύσης.

• Η ενέργεια των μπαταριών (0,0096 GJ) είναι τόσο μικρή που η απελευθέρωσή της δεν θα γινόταν καν αντιληπτή μέσα σε μια πυρκαγιά κλίμακας 65-85 GJ.
• Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι οι μπαταρίες προκάλεσαν βραχυκύκλωμα που λειτούργησε ως “σπίρτο”, το σπίρτο αυτό δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί η φωτιά έκαψε για 95+ λεπτά.
• Η φυσική της καύσης είναι αμείλικτη: ό,τι δεν έχει ενέργεια να δώσει, δεν μπορεί να συντηρήσει φωτιά.

Η υπόθεση του βραχυκυκλώματος των μπαταριών ως αιτίας ή ακόμη και ως σημαντικού παράγοντα ενίσχυσης της φωτιάς στα Τέμπη στερείται κάθε επιστημονικής βάσης. Το ενεργειακό περιεχόμενο των μπαταριών είναι τόσο αμελητέο (0,0096 GJ), που η όποια συζήτηση περί της συνεισφοράς τους στην καταστροφή αποτελεί αστήρικτο αντιπερισπασμό.

Συμπερασματικά, ακόμη και αν προέκυψε κάποιο βραχυκύκλωμα, η ενέργεια που απελευθερώνεται είναι πρακτικά αμελητέα, κρίνοντας με βάση το αποτέλεσμα και την έκταση της καταστροφής. Η πραγματική πηγή της καταστροφικής ενέργειας που έλιωσε αλουμίνιο και διατήρησε την πυρκαγιά για πάνω από μία ώρα βρίσκεται αλλού: στους πολλαπλάσιους τόνους καυσίμου που χύθηκαν στο έδαφος κατά τη σύγκρουση και αναφλέγησαν, δημιουργώντας την πυρόσφαιρα και τη φωτιά λίμνης που κατέστρεψε το βαγόνι.

Η εμμονή με δευτερεύοντα τεχνικά ζητήματα, όπως τα υλικά των καθισμάτων, ή οι μπαταρίες, όχι μόνο δεν προάγει την αναζήτηση της αλήθειας, αλλά λειτουργεί αποπροσανατολιστικά, απομακρύνοντας την έρευνα από το πραγματικό αίτιο της τραγωδίας: Την ανεξέλεγκτη διαρροή και ανάφλεξη καυσίμου πολλαπλάσιων τόνων.

---

 

O Αχιλλέας Μιχόπουλος είναι συνταξιούχος Χημικός Μηχανικός των ΕΛΠΕ.