Πως ο Κυριάκος “σπατάλησε” τους πόρους από το Ταμείο Ανάκαμψης

Η επιλογή του να στηρίξει μόνο τους μεγάλους με το Ταμείο Ανάκαμψης, όπως είχα εξηγήσει εγκαίρως, είχε μία λογική. Πίστευε ότι μόνο αυτοί μπορούσαν να απορροφήσουν το χρήμα από το Ταμείο Ανάκαμψης, ώστε να καλυφθούν τα ασφυκτικά ορόσημα και ότι αυτοί είχαν τους αναγκαίους μηχανισμούς για να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν.

Φθάσαμε όμως στο τέλος Αυγούστου και παρ’ όλα τα μαγικά του κ. Παπαθανάση, έχει ακόμα λαμβάνειν από το Ταμείο Ανάκαμψης 3,7 δισ. ευρώ σε δάνεια από το 7ο αίτημα, 4,6 δισ. από το 8ο και θα αιτηθεί 6,7 δισ. ευρώ (4,4 επιχορηγήσεις και 2,3 δάνεια) με το 9ο αίτημα που θα υποβληθεί το Σεπτέμβριο… που είναι ένα τεκμήριο της αποτυχίας. Μακάρι να τα πάρει. 

Αλλά όταν το Ελλάδα 2.0 προβλέπει εγκαταστάσεις 1555 MW αποθήκευσης ενέργειας και τελικά το μαζεύεις στα 700 MW, δηλαδή λιγότερο από το μισό, δείχνει ότι τα έχεις κάνει μπάχαλο. Διότι – όπως μάθαμε προ μηνών – εξάγουμε πάμφθηνη πράσινη ενέργεια στη Βουλγαρία, που την αποθηκεύει και μας την πουλάει σε τιμή αιχμής…

Αυτά σημαίνουν ότι ούτε το κράτος τα κατάφερε, αλλά ούτε και ο ιδιωτικός τομέας. Γιατί; Μα γιατί οι μηχανισμοί σχεδιασμού και υλοποίησης και των δύο πάσχουν. Η απουσία εξειδικευμένων επενδυτικών τραπεζών, όπως η ΕΤΒΕ, η ΕΤΕΒΑ, η Κτηματική Τράπεζα που είχαν τεχνογνωσία και μηχανισμούς εξαφανίστηκαν. Τώρα τη δουλειά την κάνουν κάποιοι τραπεζικοί αλγόριθμοι που είναι κατασκευασμένοι με πολύ στενό – μόνο χρηματικό – πρίσμα αντίληψης (όπως το περιβόητο 1ο μνημόνιο του ΔΝΤ με την έτοιμη ρετσέτα του). 

Επιπλέον, η κυβέρνηση δεν είχε σχέδιο. Το Ελλάς 2.0 ήταν μια ξεπατικοτούρα των κατευθύνσεων της Κομισιόν. Γι’ αυτό και ο Παπαθανάσης τα μαζεύει και τα κλείνει όπως-όπως. Ήταν εξ αρχής πασιφανές ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη δεν ήξερε τι χρειαζόταν ο τόπος και η οικονομία του. Ούτε έμαθε επί επτά χρόνια και αυτό είναι γενικό πρόβλημα της ΝΔ, όχι μόνο του συστήματος Μαξίμου. 

Τι συνέβη με το Ταμείο Ανάκαμψης

Τί συνέβη λοιπόν με Ταμείο Ανάκαμψης; Πρώτον, οι μεγάλοι πήραν τα χοντρά πακέτα από το Ταμείο, αλλά δεν είχαν ούτε την εξειδίκευση, ούτε τον κόσμο. Έτσι, αποτάθηκαν στους μικρομεσαίους που ήξεραν, αλλά για να μπορέσουν έπρεπε να προσλάβουν, να επενδύσουν, να βρουν μηχανήματα έστω και με leasing. Δεύτερον, αυτούς τους outsourcing, τους ταλαιπωρήσαν κράτος και μεγάλοι στις πληρωμές, εξουθενωτικά, ίσως και ποινικά. Τρίτον, οι συνεχείς τροποποιήσεις και απεντάξεις κατέδειξαν τεράστια προβλήματα οργανωτικά, διαχειριστικά και οραματικά τόσο στον ιδιωτικό, όσο και στον δημόσιο τομέα. 

Αν θέλουμε να βγούμε πίσω από το δάκτυλό μας, για την επόμενη φάση, πρέπει να παραδεχτούμε ότι το κράτος έχει πάψει να παράγει έργα-ιδέες-αναπτυξιακό ρεύμα. Ότι έχει απομείνει είναι η εφορία, ολίγον ΕΣΥ και ο στρατός. Αλλά και ο ιδιωτικός τομέας, ιδίως οι μεγάλοι, ως επί το πλείστον δεν παράγουν ιδέες, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων. Υπάρχουν βέβαια οι μικροί και οι μεσαίοι που η κυβέρνηση τους έβαλε στον πάγο. Ίσως γιατί δεν ήξερε να τους διαχειριστεί δημιουργικά, ίσως για άλλους λόγους, ακόμη και ταξικούς.

Τα αυτονόητα της McKinsey

Δεν ήταν τυχαίο λοιπόν και ενώ η βρισκόταν στην αρχή μιας βαθιάς οικονομικής κρίσης, η τότε κυβέρνηση παρήγγειλε στην McKinsey & Company μια μελέτη που έλαβε τον τίτλο “Η Ελλάδα 10 χρόνια μπροστά”. Η βασική μελέτη ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2010 και ολοκληρώθηκε το 2011-2012. Έγινε σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) και την Ελληνική Ένωση Τραπεζών (ΕΕΤ).

Η μελέτη πρότεινε ένα εντελώς νέο οικονομικό μοντέλο για τη χώρα: Αναβάθμιση του τουριστικού προϊόντος και στροφή σε πλούσιους τουρίστες, επενδύσεις σε πράσινη ενέργεια (αιολικά και ηλιακά πάρκα), αλλά και στη μείωση του κόστους του ρεύματος για τις επιχειρήσεις. Σταμάτημα της πώλησης χύμα προϊόντων (π.χ. ελαιόλαδο σε μεγάλους τενεκέδες χωρίς μάρκα). Πρότεινε τυποποίηση, επεξεργασία και δημιουργία ισχυρών ελληνικών brands (εμπορικών σημάτων) για εξαγωγές. Για τη βιομηχανία εστίαζε σε εξειδικευμένα υλικά (π.χ. τσιμέντο, αλουμίνιο) που μπορούν να πουληθούν στο εξωτερικό. 

Επιπλέον, η μελέτη πρότεινε την ανάπτυξη μικρότερων αλλά πολύ δυναμικών κλάδων, όπως τα Logistics (μεταφορές και αποθήκευση προϊόντων λόγω της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας), η Διαχείριση Απορριμμάτων, η Ανώτατη Εκπαίδευση (προσέλκυση ξένων φοιτητών) και οι Υπηρεσίες Υγείας για ηλικιωμένους από την Ευρώπη. 

Η μελέτη της McKinsey επικαιροποιείται και φέτος πρότεινε ψηφιακή και τεχνολογική στροφή με προτεραιότητα 8 νέους κλάδους: Ημιαγωγοί (chips) – Κέντρα Δεδομένων (Data Centers) – Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) – Ηλεκτρονικό Εμπόριο (e-commerce) – Ρομποτική – Διαστημική τεχνολογία – Μπαταρίες – Βιοτεχνολογία. Αλλά έθεσε ως προϋπόθεση την πάταξη της γραφειοκρατίας, σταθερούς φορολογικούς νόμους, γρήγορη απονομή δικαιοσύνης και καλύτερη εκπαίδευση των εργαζομένων. 

Η αναζήτηση του νέου εθνικού πλούτου  

Ωραία. Αλλά αυτά δεν ξέρω γιατί πρέπει να τα πληρώνουμε, μπορούμε και μόνοι μας (ΚΕΠΕ, ΙΟΒΕ,ΤτΕ κ.ά.). Άλλωστε δεν προκύπτει κάποια τομή, ούτε αναφορά στα δομικά ζητήματα. Όλα αυτά είναι αυτονόητα. Από εκεί και πέρα τι γίνεται; Δεν λέει η McKinsey για το δομικό πρόβλημα που αθηνοκεντρισμού, ούτε για τα καρτέλ, ούτε ούτε… Αυτά άλλωστε ανήκουν στην «πολιτική οικονομία». 

Το πρόβλημα της αναποτελεσματικότητας του κράτους είναι κατ΄ εξοχήν πολιτικό και κατ΄ επέκταση πρόβλημα διαπλοκής και διαφθοράς. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι επί κομματοκρατίας ΠΑΣΟΚ η διαχείριση των ΚΠΣ παρέδωσε έργα, μεγάλα και μικρά, κατά μέσο όρο τρεις φορές πάνω από τον αρχικό προϋπολογισμό. Επί ΝΔ χρεοκοπήσαμε και επί ΝΔ χάσαμε την χρηματοδοτική υπερταχεία του Ταμείου Ανάκαμψης. Συνεπώς, δεν φταίει το κράτος αυτό καθ΄ εαυτό, αλλά οι πολιτικές κυβερνήσεις. Που σημαίνει ότι χρειάζεται για την ανάπτυξη μια κυβέρνηση τουλάχιστον εντίμων. 

Μια μικρή οικονομία σαν την ελληνική, ιδιαίτερα δε μετά το σοκ της χρεοκοπίας και του επενδυτικού κενού των 130 δισ. ευρώ, χρειάζεται ένα κεντρικό σχεδιασμό που ο αυτοσχεδιασμός της ιδιωτικής πρωτοβουλίας δεν μπόρεσε να τον κάνει. Είναι αδήριτη ανάγκη να σχεδιάσει το κράτος για να ανοίξει δρόμους στον ιδιωτικό τομέα που μηρυκάζει τα ίδια και τα ίδια και εν τέλει ξεπουλιέται στα ξένα συμφέροντα που καταλαμβάνουν πλέον τους περισσότερους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας. Προφανώς και θέλουμε τις ξένες επενδύσεις, αλλά να είναι παραγωγικές όχι μόνο εφήμερες και κερδοσκοπικές. Και θέλουμε και το ξένο κεφάλαιο, όχι των κερδοσκοπικών funds, αλλά του μακροπρόθεσμου παραγωγικού κεφαλαίου που θα στηρίξει συγκεκριμένα αναπτυξιακά project. 

Ανάκαμψη και κράτος

 Ίσως, την ανάπτυξη να μην μπορεί να την κάνει το κράτος. Μπορεί όμως να την δρομολογήσει, να την καθοδηγήσει και να την ρυθμίσει. Μια ριζοσπαστική πολιτική αποκέντρωση σε συνδυασμό με ισχυρά κίνητρα για εγκατάσταση νέων στην περιφέρεια, καθώς και μια γενναία δημογραφική πολιτική είναι το θεμέλιο για τη δημιουργία ενός πραγματικού παραγωγικού αναπτυξιακού ρεύματος. 

Το χρηματιστήριο πρέπει να παίξει τον ρόλο που δεν μπορούν να παίξουν οι τράπεζες στην ανάπτυξη των επιχειρήσεων και στη χρηματοδότηση των project. Οι ελληνικές τράπεζες δεν ξέρουν να κάνουν ανάπτυξη, το απέδειξαν στις μεταπολιτευτικές δεκαετίες. Το πολύ να χρηματοδοτήσουν την οικοδομή με τις γνωστές συνέπειες ή να φτιάξουν εκείνα τα fake Ενημερωτικά Δελτία για εισαγωγές στο χρηματιστήριο ή για fake συγχωνεύσεις. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς δεν στάθηκε στο ύψος της και φτάσαμε στην ληστεία της λαϊκής αποταμίευσης του 1999-2000.

Το χρηματιστήριο πρέπει να παίξει κεντρικό ρόλο στον νέο κύκλο της ανάπτυξης, αλλά αλλιώς. Είναι σκόπιμο να δημιουργηθεί μία μικρή αλλά υψηλής φερεγγυότητας ανεξάρτητη αρχή που να ελέγχει τα Ενημερωτικά Δελτία και μετά την εισαγωγή να παρακολουθεί με δυνατότητα ποινής την εκτέλεση των αναπτυξιακών προγραμμάτων των νεοεισηγμένων μπας και αποκατασταθεί κάποια εμπιστοσύνη. Η ίδια αρχή πρέπει να παρακολουθεί τα έργα των ιδιωτικών επενδύσεων που επιχορηγούνται, για να αποφύγουμε τα κουφάρια των επενδύσεων που συναντάμε στη βόρεια Ελλάδα.  

Πως μπορεί να γίνει το μπαμ

Το μπαμ μπορεί να γίνει με την ταυτόχρονη εισαγωγή καμιά εικοσαριά νέων κρατικών ή ημικρατικών επιχειρήσεων που θα παρουσιάσει το Χρηματιστήριο Αθηνών στους ξένους επενδυτές. Εταιρείες που θα επενδύσουν σε τομείς που θα δημιουργήσουν το νέο πλούτο της χώρας και ο οποίος θα παραμείνει υπό κρατικό έλεγχο με συμμετοχή ιδιωτικού κεφαλαίου και ιδιωτικο-οικονομικά κριτήρια αποτελεσματικότητας και παραγωγικότητας. 

Έτσι μπορεί να αρχίσει η παλιννόστηση των ελληνικών κεφαλαίων που είναι παρκαρισμένα στους φορολογικούς παραδείσους και να δημιουργηθεί μια νέα γενιά εθνικού κεφαλαίου και ίσως και μια νέα πατριωτική αλλά κοσμοπολίτικη αστική γενιά … αλλά “αυτά είναι κόλπα ζόρικα που κάνουν στην Ινδία” που λέει και το τραγούδι. Τα ελληνικά λεφτά που βρίσκονται στο εξωτερικό είναι πολλά και συχνά επώνυμα, γ’΄ αυτό άλλωστε θάφτηκε η λίστα Λαγκάρντ και οι επόμενες. 

Υπολογίζεται ότι την περίοδο 2009-2015 «πέταξαν» προς το εξωτερικό περίπου 100 με 120 δισεκατομμύρια ευρώ (Flight Capital). Λένε ότι αργότερα γύρισαν, μόνο που δεν τα είδαμε. Το Der Spiegel δημοσίευσε κάποτε μια εκτίμηση ότι τα ελληνικά λεφτά εξωτερικού είναι 500 έως 600 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ άλλες πιο μετριοπαθείς εκτιμήσεις ανέφεραν 160 ή 250 δισ. ευρώ. Επίσημα, ξέρουμε ότι πάνω από 80.000 Έλληνες δηλώνουν επίσημα στην Εφορία ότι διαθέτουν τραπεζικούς λογαριασμούς εκτός Ελλάδας με εκτιμώμενο ύψος καταθέσεων 7,5 έως 10 δισεκατομμύρια ευρώ. Τα πολλά και ανεπίσημα είναι σε μετοχές και ομόλογα και κυρίως στις off shore. Αυτά τα λεφτά πρέπει με κάποιο τρόπο να τα φέρουμε πίσω.