Πως ο Τραμπ σπατάλησε την στρατηγική εφεδρεία των ΗΠΑ

Mέσα σε αυτή την επικίνδυνη κλιμάκωση, ο Ντόναλντ Τραμπ ανάρτησε στο Truth Social ένα βίντεο, δημιουργημένο με τεχνητή νοημοσύνη, ανακοινώνοντας ότι το νησί Χαργκ «γινόταν κομμάτια». Μόνο που αυτό… δεν είχε γίνει, όπως αποκάλυψε το Reuters! Ούτε ο Λευκός Οίκος, ούτε το Πεντάγωνο επιβεβαίωσαν τον ισχυρισμό του Αμερικανού Προέδρου.

Το γεγονός δεν είναι μια απλή επικοινωνιακή αστοχία. Είναι σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος: Όταν η πραγματική στρατηγική δυσκολεύεται να παραγάγει αποτελέσματα, η πολιτική επικοινωνία αρχίζει να υποκαθιστά την πραγματικότητα. Το ίδιο “σκηνικό” επαναλήφθηκε και την μεθεπομένη ημέρα 1/2 Σεπτεμβρίου με τον Τραμπ να εκτοξεύει νέες απειλές για επικείμενη ολική καταστροφή του Ιράν. Ο Τραμπ υποσχέθηκε έναν σύντομο πόλεμο. Έξι μήνες αργότερα, όμως, ο πόλεμος συνεχίζεται…

Ο Τραμπ μπήκε στη σύγκρουση με το γνώριμο δόγμα της προσωπικής ισχύος: Πίεση, απειλή, συντριπτική στρατιωτική δύναμη και γρήγορη επιβολή μιας συμφωνίας. Όμως ένας πόλεμος δεν τελειώνει επειδή ο πρόεδρος δηλώνει ότι …τελείωσε! Όσες φορές και αν το πει.

Και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ουάσιγκτον. Έξι μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, το ιρανικό καθεστώς παραμένει στη θέση του, το Στενό του Ορμούζ δεν έχει “ανοίξει”, τα αμερικανικά αποθέματα όπλων βρίσκονται επικίνδυνα χαμηλά και η Διοίκηση Τραμπ αναζητά πλέον τρόπους να μειώσει τη στρατιωτική επιβάρυνση, μέσω οικονομικής πίεσης. Εκτιμάται ότι η στρατιωτική ισχύς χρησιμοποιήθηκε χωρίς να έχει προηγουμένως καθοριστεί με σαφήνεια ποιο ακριβώς πολιτικό αποτέλεσμα θα θεωρηθεί νίκη!

Το πρόβλημα δεν λύνεται με περισσότερες απειλές

Η βασική αδυναμία της στρατηγικής Τραμπ είναι η σύγχυση ανάμεσα στην κλιμάκωση και την επίτευξη στόχων. Κάθε φορά που η προηγούμενη πίεση δεν παράγει το επιθυμητό αποτέλεσμα, η απάντηση είναι μια νέα απειλή, ένα νέο “κούφιο” τελεσίγραφο, ή μια νέα επίδειξη ισχύος.

Όμως η στρατηγική δεν είναι διαγωνισμός έντασης, αλλά η ικανότητα να μετατρέπεις την ισχύ σε πολιτικό αποτέλεσμα. Αυτό ακριβώς είναι που λείπει. Η Ουάσιγκτον έχει βομβαρδίσει, έχει επιβάλει κυρώσεις, έχει απειλήσει, έχει πιέσει το Ιράν οικονομικά και έχει επιχειρήσει να ελέγξει τη θαλάσσια κυκλοφορία. Η Τεχεράνη όμως εξακολουθεί να διαθέτει την ικανότητα να απαντά, και να επιβάλλει κόστος στην παγκόσμια οικονομία.

Από την “αμερικανική νίκη” στην ενεργειακή κρίση

Το μεγαλύτερο στρατηγικό παράδοξο βρίσκεται στο Στενό του Ορμούζ. Η αμερικανική επέμβαση υποτίθεται ότι θα ενίσχυε την ασφάλεια και θα αποκαθιστούσε την ελεύθερη ναυσιπλοΐα. Αντί γι’ αυτό, η σύγκρουση άφησε το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη σε κατάσταση σοβαρής ανασφάλειας.

Η ναυτιλιακή κίνηση έχει μειωθεί δραματικά και οι τιμές του πετρελαίου αντέδρασαν ανοδικά μετά την επανέναρξη των αμερικανοϊρανικών εχθροπραξιών, με την τιμή αργού πετρελαίου Brent να φθάνει την 2 Σεπτεμβρίου ακόμα και τα 95 το βαρέλι. Η Ουάσιγκτον ξεκίνησε τον πόλεμο για να αλλάξει τη συμπεριφορά του Ιράν και κατέληξε να αντιμετωπίζει μια κρίση που απειλεί την παγκόσμια οικονομία.

Η επικοινωνία του Τραμπ γίνεται μέρος του προβλήματος. Κάνει έναν πόλεμο σε μεγάλο βαθμό μέσω των κοινωνικών δικτύων. Οι αναρτήσεις του δεν λειτουργούν απλώς ως πολιτική επικοινωνία. Ο ίδιος πιστεύει ότι λειτουργούν ως μέρος στρατηγικής πίεσης. Όμως όταν ένας πρόεδρος χρησιμοποιεί μια εικόνα με τεχνητή νοημοσύνη για να παρουσιάσει μια επίθεση που δεν έχει επιβεβαιωθεί, η γραμμή ανάμεσα στην αποτροπή, την προπαγάνδα και την παραπληροφόρηση γίνεται επικίνδυνα δυσδιάκριτη.

Η ισχύς των Ηνωμένων Πολιτειών βασίζεται πάνω από στρατιωτικές δυνατότητες στην αξιοπιστία. Όταν οι σύμμαχοι δεν γνωρίζουν εάν μια δραματική εικόνα που δημοσιεύει ο πρόεδρος είναι πραγματικό πολεμικό υλικό ή προϊόν τεχνητής νοημοσύνης, αυτή απλά…. διαβρώνεται.

Το πραγματικό τίμημα

Και εδώ επιστρέφουμε στους αριθμούς. Σε μία απόρρητη αξιολόγηση (SDOB) της 14ης Αυγούστου, σύμφωνα με τη Washington Post η Στρατιωτική Ηγεσία ενημέρωσε τον υπουργό «Πολέμου» ότι οι παρατεταμένες επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας στη Μέση Ανατολή κινδυνεύουν να αποδυναμώσουν τις δυνατότητες των ΗΠΑ αλλού. Μόλις ένα μέρος του στόλου των αντιτορπιλικών είναι διαθέσιμο για νέες αναπτύξεις. Τα αποθέματα πυραύλων έχουν πιεστεί. Δυνάμεις που θα μπορούσαν να αποτελούν στρατηγική εφεδρεία παραμένουν δεσμευμένες στη Μέση Ανατολή.

Μια υπερδύναμη πρέπει να διατηρεί εφεδρείες. Πρέπει να μπορεί να αντιμετωπίσει μια δεύτερη κρίση. Πρέπει να μπορεί να αποτρέψει έναν αντίπαλο που παρακολουθεί την πρώτη κρίση. Εάν η αμερικανική στρατιωτική ισχύς απορροφάται από έναν πόλεμο, χωρίς σαφή ημερομηνία λήξης, η Ουάσιγκτον δεν χάνει απλώς πυρομαχικά. Χάνει επιλογές.

Αυτό ακριβώς παρακολουθούν η Μόσχα και το Πεκίνο. Ο Πούτιν βλέπει μια Αμερική που δυσκολεύεται να τερματίσει έναν πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ενώ εξακολουθεί να έχει δεσμεύσεις στην Ευρώπη. Ο Σι Tζινπίνγκ βλέπει κάτι ακόμη πιο σημαντικό, μια Ουάσιγκτον που δυσκολεύεται να μεταφέρει στρατιωτικούς πόρους στον Ινδό-Ειρηνικό, στη Μέση Ανατολή και στην Ευρώπη ταυτόχρονα.

Το Πεκίνο δεν χρειάζεται να επιτεθεί. Αρκεί να περιμένει. Να παρατηρεί πόσα πλοία είναι διαθέσιμα. Πόσα πυρομαχικά έχουν απομείνει. Πόσο γρήγορα αναπληρώνονται. Πόσο αντέχουν οι σύμμαχοι. Και πόσο πολιτικά ανεκτός γίνεται ένας μακροχρόνιος πόλεμος για την αμερικανική κοινωνία.

Ο Τραμπ στερείται στρατηγικής εικόνας

Η κριτική στον Τραμπ δεν αφορά στην χρησιμοποίηση της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος αλλά για ποιόν σκοπό έκανε χρήση της! Ένας πρόεδρος μπορεί να διατάξει επιτυχημένα αεροπορικά πλήγματα και παρ’ όλα αυτά να αποτύχει στρατηγικά. Μπορεί να καταστρέψει στόχους και να μην καταστρέψει την ικανότητα του αντιπάλου να συνεχίσει τον πόλεμο. Μπορεί να απειλεί με «συντριπτική δύναμη» και την ίδια στιγμή να εξαντλεί τα αποθέματα που χρειάζεται για τον επόμενο πόλεμο. Και μπορεί να παρουσιάζει μέσω AI μια υποτιθέμενη νίκη που δεν συνέβη, την ώρα που η πραγματικότητα δείχνει ότι ο πόλεμος δεν έχει τελειώσει!

Ένας πρόεδρος που θέλει να κάνει την Αμερική «ισχυρή ξανά» κινδυνεύει να υπερεκτείνει την αμερικανική ισχύ σε έναν αδιέξοδο πόλεμο χωρίς καθαρό τέλος. Και αυτό είναι πολύ πιο σοβαρό από ένα κακό tweet.

Το πραγματικό στρατηγικό αδιέξοδο

Η Αμερική δεν έχει πάψει να είναι υπερδύναμη. Όμως έχει φτάσει σε ένα σημείο όπου η στρατιωτική της ισχύς, οι παγκόσμιες δεσμεύσεις της και οι πολιτικοί στόχοι της δεν βρίσκονται πλέον σε ασφαλή ισορροπία. Ο Τραμπ βέβαια δεν δημιούργησε όλα αυτά τα προβλήματα. Αλλά η επιλογή του να αντιμετωπίσει το Ιράν με έναν συνδυασμό στρατιωτικής κλιμάκωσης, οικονομικού στραγγαλισμού και προσωπικής διπλωματίας μέσω κοινωνικών δικτύων, τα έχει οξύνει. Και το πιο επικίνδυνο είναι ότι δεν υπάρχει ακόμη σαφής στρατηγική εξόδου.

Από την αρχή αυτού το πολέμου ο γράφων δεν σταμάτησε να επισημαίνει ότι ένας πόλεμος χωρίς σαφείς προτεραιοποιημένους και ρεαλιστικούς στόχους, χωρίς διακριτό τερματισμό και χωρίς βιώσιμη στρατηγική εξόδου γίνεται εύκολα πόλεμος χωρίς τέλος. Και ένας πόλεμος χωρίς τέλος γίνεται, αργά ή γρήγορα, στρατηγική εξάντληση.

Οι προσωπικές ευθύνες του Τραμπ

Ο Τραμπ δεν ευθύνεται για όλα τα δομικά προβλήματα της αμερικανικής ισχύος. Ευθύνεται όμως για τον τρόπο με τον οποίο επέλεξε να τη χρησιμοποιήσει. Και τώρα η Ουάσιγκτον βρίσκεται μπροστά στο κλασικό στρατηγικό δίλημμα. Αν σταματήσει, υπάρχει ο κίνδυνος να εμφανιστεί ότι υποχώρησε, χωρίς να πετύχει τους στόχους της. Εάν συνεχίσει, αυξάνει την κατανάλωση πυρομαχικών, τη φθορά των δυνάμεων και τον κίνδυνο μιας ακόμη μεγαλύτερης περιφερειακής σύγκρουσης. Ο ορισμός της στρατηγικής παγίδευσης.

Υπάρχει όμως και άλλο πρόβλημα, που αφορά προσωπικά τον Τραμπ. Η υπερβολική προσωποποίηση της στρατηγικής. Ο Αμερικανός πρόεδρος χρησιμοποιεί το Truth Social, όχι απλώς ως μέσο πολιτικής επικοινωνίας, αλλά όπως προαναφέραμε ως εργαλείο άσκησης… στρατηγικής πίεσης. Η αποτροπή απαιτεί αξιοπιστία. Και η αξιοπιστία απαιτεί η απειλή να συνδέεται με πραγματικές δυνατότητες και πραγματικές αποφάσεις. Όταν η επικοινωνία προηγείται της στρατηγικής, η απειλή κινδυνεύει να μετατραπεί σε μπλόφα.

Η ανάρτηση για το Χαργκ είναι χαρακτηριστική. Σε μια στιγμή κατά την οποία ο κόσμος χρειάζεται αξιόπιστη πληροφόρηση για το εάν έχει πραγματοποιηθεί μια σημαντική στρατιωτική επίθεση, ο πρόεδρος των ΗΠΑ παρουσιάζει μια ψευδή εικόνα. Ακόμη κι αν ο στόχος ήταν η ψυχολογική πίεση προς την Τεχεράνη, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι το αντίθετο.

Το μεγαλύτερο λάθος

Εδώ βρίσκεται τελικά, η ουσία. Ένας Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει την πολυτέλεια να σκέφτεται μόνο την τρέχουσα σύγκρουση. Πρέπει να σκέφτεται και την επόμενη. Κάθε πύραυλος Τόμαχωκ που εκτοξεύεται σήμερα, δεν είναι διαθέσιμος αύριο. Κάθε αντιτορπιλικό που παραμένει επί μήνες σε παρατεταμένη ανάπτυξη, δεν είναι διαθέσιμο για μια άλλη κρίση. Κάθε μονάδα που δεσμεύεται στη Μέση Ανατολή μειώνει, έστω προσωρινά, τη στρατηγική εφεδρεία των ΗΠΑ.

Και αυτή η εφεδρεία είναι ακριβώς που χρειάζεται η Αμερική για να αποτρέψει τη Ρωσία στην Ευρώπη και την Κίνα στον Ινδό-Ειρηνικό. Ο Τραμπ μπορεί να κερδίζει τακτικές αναμετρήσεις, αλλά κινδυνεύει να καταναλώνει τη στρατηγική εφεδρεία που χρειάζεται για να κερδίσει τον επόμενο πόλεμο.

Η στρατιωτική ισχύς, όσο συντριπτική και αν είναι, δεν αποτελεί από μόνη της στρατηγική. Η χρήση της χωρίς σαφή πολιτικό σκοπό, ρεαλιστικούς και ιεραρχημένους στόχους, σαφή κριτήρια επιτυχίας και, κυρίως, σχέδιο τερματισμού μπορεί να μετατραπεί σε στρατηγική αποτυχία. Ο Τραμπ φαίνεται να βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπος με το αποτέλεσμα μιας πολιτικής που υπερεκτίμησε την ικανότητα της αμερικανικής στρατιωτικής ισχύος να επιβάλει γρήγορα πολιτική λύση στο Ιράν.

Η συνέχιση του πολέμου αυξάνει το κόστος, δεσμεύει δυνάμεις και πυρομαχικά, περιορίζει τη στρατηγική εφεδρεία και αυξάνει τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής ανάφλεξης. Η διακοπή του, από την άλλη, χωρίς μια συμφωνία που να μπορεί να παρουσιαστεί ως αποτέλεσμα της αμερικανικής πίεσης, δημιουργεί τον κίνδυνο να εκληφθεί ως υποχώρηση.

Η Αμερική δεν πρέπει να αξιολογεί τη στρατηγική της μόνο με βάση το εάν κερδίζει την τρέχουσα αναμέτρηση, αλλά και με βάση το τι δυνατότητες θα της απομένουν μετά από αυτήν. Μια υπερδύναμη που καταναλώνει τη στρατηγική της εφεδρεία σε έναν πόλεμο χωρίς σαφές τέλος, κινδυνεύει να αποδυναμώσει την αποτρεπτική της ικανότητα απέναντι σε άλλους, πολύ πιο μακροπρόθεσμους ανταγωνιστές. Αυτό είναι, τελικά, το πραγματικό αδιέξοδο του Τραμπ, ένας πόλεμος που ξεκίνησε ως επίδειξη αμερικανικής ισχύος κινδυνεύει να εξελιχθεί σε δοκιμασία των ορίων της!