Η “Ασπίδα του Αχιλλέα” εξελίσσει, δεν εφευρίσκει την ομπρέλα αεράμυνας

Ενώ το σύγχρονο σύστημα της “Ασπίδας του Αχιλλέα” ενσωματώνει πλέον και αναδυόμενες τεχνολογίες, τεχνητή νοημοσύνη και επιχειρησιακή εμπειρία (προερχόμενη από το πεδίο της μάχης της χώρας σχεδιασμού του για την αντιμετώπιση και νέων απειλών όπως τα σμήνη drones), το θεμελιώδες δόγμα μιας δικτυοκεντρικής, πολυστρωματικής αντιαεροπορικής και αντιβαλιστικης αεράμυνας είχε ήδη εφαρμοστεί  στην Ελλάδα εδώ και δεκαετίες.

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ήδη η Ελλάδα είχε συγκροτήσει ένα από τα πιο πυκνά, ασφυκτικά και πολυεπίπεδα συστήματα αεράμυνας στον κόσμο. Με σεμνότητα ο υπογράφων σημειώνει ότι έχει παρουσιάσει τουλάχιστον 2-3 φορές στην εφημερίδα “Τα Νέα” την “ομπρέλα” αυτή και με παραστατικά γραφήματα και ντοκουμέντα. Ένα από αυτά στις 27 Μαΐου 2000, όπου την περιέγραψα με ακρίβεια υπό τον τίτλο “Αδιαπέραστη αντιαεροπορική ομπρέλα”.

Στο άρθρο ανέλυσα διεξοδικά πώς η χώρα συνδύασε για πρώτη φορά –ενδεχομένως παγκόσμια– ΝΑΤΟϊκά και ρωσικά όπλα κάτω από το ίδιο εθνικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης και αντίδρασης. Η ουσία του ρεπορτάζ εστίαζε στη στρατηγική των τριών επιπέδων (με εννέα διαδοχικές ζώνες αναχαίτισης), όπου κανένα εχθρικό μαχητικό ή βλήμα δεν μπορούσε να διεισδύσει, χωρίς να βρεθεί αντιμέτωπο με τουλάχιστον δύο συστήματα ταυτόχρονα:

• Πρώτη Γραμμή / Μεγάλο Βεληνεκές: PATRIOT απλά και μετά PAC-3  και S-300 PMU1. Στρατηγική άμυνα, εγκλωβισμός μαχητικών και βαλλιστικών πυραύλων σε αποστάσεις έως 150 χλμ.
• Ενδιάμεση Ζώνη / Μέσο Βεληνεκές: HAWK και VELOS. Κάλυψη ζωτικών υποδομών, στρατοπέδων και αστικών κέντρων από μέσο ύψος.
• Σημειακή Άμυνα / Μικρό Βεληνεκές: TOR-M1 και CROTALE NG. Προστασία των ίδιων των συστοιχιών S-300/Patriot, καθώς και θωράκιση των νησιών από χαμηλά ιπτάμενους πυραύλους Cruise.
• Στρατηγικός Συντονιστής: Μαχητικά αεροσκάφη (F-16 και Mirage). Διασύνδεση μέσω RADAR και ιπτάμενων ραντάρ (Erieye EMB-145 AEW&C) για την καθοδήγηση των πυραύλων.

Πρωτότυπος συνδυασμός

Η Ελλάδα έγινε τότε η μοναδική χώρα του ΝΑΤΟ που κατάφερε να παντρέψει το αμερικανικό Patriot με το ρωσικό S-300 κάτω από ενιαίο εθνικό σύστημα με έδρα όλων το υπόγειο Εθνικό Κέντρο Αεροπορικών Επιχειρήσεων (ΕΚΑΕ) που αποτελεί το κεντρικό σημείο συντονισμού και τον “εγκέφαλο” της ελληνικής αντιαεροπορικής και αεραμυντικής ομπρέλας.

Να θυμίσουμε εδώ και τα αντιαεροπορικά SA-8 (OSA/GECKO), τα πρώτα εκ των οποίων είχαν αποκτηθεί από τα αποθέματα του Στρατού της Πρώην Ανατολικής Γερμανίας, όταν αυτή ενώθηκε με την Ομοσπονδιακή Δημοκρατία της Γερμανίας, και εν συνεχεία το ΥΕΘΑ/ΓΕΕΘΑ αγόρασε έναν επιπρόσθετο αριθμό από τη Ρωσία.

Τα συστήματα αυτά είναι μεν παλιά, αλλά συνεχίζουν να επιχειρούν και ακόμη και σήμερα προσφέρουν ένα φθηνό μέσο για την κατάρριψη “εύκολων” στόχων χαμηλού κόστους, όπως είναι τα μη επανδρωμένα αεροχήματα, ενώ συνεχίζουν να αποτελούν απειλή και για επανδρωμένα αεροσκάφη. Επίσης, κάτω από τα Crotale και τα TOR M1 αποκτήθηκαν και τα συστήματα αεράμυνας βραχέως βεληνεκούς ASRAD, τα οποία είναι εποχούμενοι εκτοξευτές πυραύλων Stinger, σε συνδυασμό με αισθητήρες έγκαιρης προειδοποίησης και στόχευσης.

Το δόγμα ήταν ξεκάθαρο: δικτυοκεντρική, πολυεπίπεδη άμυνα με επικάλυψη ζωνών, ώστε καμία απειλή να μην περνάει χωρίς δυνατότητα πολλαπλής εμπλοκής και καταστροφής. Αυτό δεν ήταν θεωρία. Ήταν επιχειρησιακή πραγματικότητα που δεν καταγράφηκε απλώς, αλλά λειτούργησε και λειτουργεί αποτρεπτικά, υπηρετήθηκε και υπηρετείται από εκατοντάδες, χιλιάδες, Έλληνες στρατιωτικούς όλων των επιπέδων.

Όσοι σήμερα παρουσιάζουν την “Ασπίδα του Αχιλλέα” ως κάτι πρωτοφανές σε επίπεδο δομής και φιλοσοφίας, είτε αγνοούν επιδεικτικά τα γεγονότα που οφείλουν να γνωρίζουν είτε επιλέγουν να τα παρακάμψουν για λόγους που ξεφεύγουν του παρόντος. Ας τους βαφτίσουμε γενικά “επικοινωνιακούς”. Ο ισχυρισμός περί “πρώτης πολυστρωματικής ομπρέλας” δεν αντέχει ούτε σε ιστορικό ούτε σε τεχνικό έλεγχο. Η θεμελιώδης αρχιτεκτονική (πολλαπλά επίπεδα, επικάλυψη βεληνεκών, διασύνδεση αισθητήρων και οπλικών συστημάτων, συνδυασμός διαφορετικών τεχνολογικών σχολών) υπήρχε ήδη στην Ελλάδα πριν από ένα τέταρτο του αιώνα και περισσότερο, όπως φυσικά και αλλού.

Η αμνησία και οι Ολυμπιακοί 2004

Η προσπάθεια να παρουσιαστεί η νέα αρχιτεκτονική ως εντελώς νέο και απόλυτη τεχνολογική ρήξη με το παρελθόν, ως κάτι που για πρώτη φορά δημιουργεί πολυστρωματική άμυνα, υποβαθμίζει τεχνητά την πραγματική συνεισφορά των προηγούμενων δεκαετιών και παραπλανά όσους δεν γνωρίζουν τα δεδομένα, δηλαδή το κοινό! Έθιγε επίσης επιτελείς και μάχιμους Έλληνες στρατιωτικούς που εισηγήθηκαν και σχεδίασαν την συγκεκριμένη αρχιτεκτονική –με τη διαλειτουργικότητά της– και όπως τονίστηκε, την υπηρετούν σταθερά δημιουργώντας αυτοπεποίθηση στους ίδιους και τον λαό. Η άρνησή της δημιουργεί, αντίθετα, ανησυχία για το τι θα γίνει μέχρι την ολοκλήρωση της “Ασπίδας του Αχιλλέα” σε 2-3 χρόνια…

Η Ελλάδα δεν ανακάλυψε το 2024-2026 την πολυστρωματική αεράμυνα. Την εφάρμοσε ήδη από παλιότερα, σε συνθήκες πολύ πιο σύνθετες γεωπολιτικά και τεχνολογικά για την εποχή και ήταν διεθνώς παραδεκτό ότι η Ελλάδα είχε δημιουργήσει μία από τις πιο αποτελεσματικές αεράμυνες. Το γεγονός αυτό μέτρησε σημαντικά και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004. Να θυμηθούμε ότι ήταν οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες που διεξήχθησαν μετά την 11η Σεπτεμβρίου του 2001 και οι ανησυχίες για την ασφάλεια βρίσκονταν σε παροξυσμικό επίπεδο. Αυτός ο πολυεπίπεδος θόλος αεράμυνας συνεισέφερε ώστε να δημιουργηθεί μια εικόνα και μια αίσθηση υψηλής προστασίας που αποτέλεσε σημαντικό στοιχείο για την επιτυχία των αγώνων και ενίσχυσε και τη γενικότερη εικόνα της χώρας.

Η “Ασπίδα του Αχιλλέα”

Τίποτα από τα παραπάνω δεν μειώνει την αξία της “Ασπίδας του Αχιλλέα” και τις περιγραφόμενες δυνατότητές της. Αντίθετα. Το νέο σύστημα αντιπροσωπεύει ένα πραγματικό τεχνολογικό άλμα 30 και πλέον ετών. Με βάση τις παρουσιαζόμενες ικανότητές του, ενσωματώνει:

• Τεχνητή Νοημοσύνη για αυτόματη αξιολόγηση απειλών, ιεράρχηση και επιλογή βέλτιστης αντίδρασης.
• Σύγχρονα αισθητήρια και ραντάρ πολλαπλών λειτουργιών με δυνατότητες παρακολούθησης εκατοντάδων στόχων.
• Εξειδικευμένες λύσεις κατά σμηνών drones και χαμηλού κόστους/υψηλού όγκου απειλών που δεν υπήρχαν πριν το 2000.
• Διδάγματα και από πραγματικά θέατρα επιχειρήσεων (Ουκρανία, Μέση Ανατολή κ.α.) σχετικά με κορεσμό, ηλεκτρονικό πόλεμο και οικονομία πυρός.
• Πλήρη δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική με ενιαία εικόνα μάχης και διασύνδεση χερσαίων, εναέριων και ναυτικών μέσων σε πολύ υψηλότερο επίπεδο, οπως και κυβερνοάμυνα.

Αυτά είναι πραγματικές και σημαντικές βελτιώσεις. Αξίζουν να προβληθούν ως τέτοια: ως εκσυγχρονισμός, αναβάθμιση και προσαρμογή σε νέες απειλές πάνω σε ένα ήδη υπάρχον, δοκιμασμένο δόγμα. Όχι ως δήθεν πρώτη φορά που η χώρα σκέφτεται πολυστρωματικά. Εν κατακλείδι, η ιστορική ακρίβεια δεν είναι εμπόδιο στην πρόοδο.

Είναι προϋπόθεσή της. Για όσους –θύματα των διαρροών, αλλά όχι χωρίς ευθύνη τους– επιμένουν να παρουσιάζουν την “Ασπίδα του Αχιλλέα” ως πρωτοφανή σε επίπεδο φιλοσοφίας, η πραγματικότητα παραμένει ίδια: η Ελλάδα είχε ήδη χτίσει, πριν από ένα τέταρτο του αιώνα, μια αδιαπέραστη για τα δεδομένα της εποχής πολυεπίπεδη αντιαεροπορική-αντιβαλιστική ομπρέλα. Η νέα “ασπίδα” την εξελίσσει, σύμφωνα με τις προδιαγραφές της. Δεν την εφευρίσκει.

---

 

Ο Λουκάς Δημάκας είναι δημοσιογράφος, μέλος της ΕΣΗΕΑ, με ειδίκευση στα πολιτικά και αμυντικά θέματα. Είναι μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας στην Ελλάδα (ΕΣΔΟΓΕ). Είναι επίσης οικονομολόγος.