Γιατί ούτε οι εκλογές μπορούν να αγγίξουν το βαθύ κράτος

Το “βαθύ κράτος” δεν αφορά μόνον στην κρατική γραφειοκρατία. Aφορά σε μια διάχυτη συστημική πραγματικότητα που βασίζεται σε κοινωνικές δυναμικές. Είναι η ίδια η δομή της κοινωνικοοικονομικής πραγματικότητας που συντηρείται, αυτοπροστατεύεται και αναπαράγεται.

Είναι ένα σύνθετο πολυεπίπεδο οργανικό πλέγμα μιας αθέατης δομής εξουσίας, επικράτησης και προστασίας εδραιωμένων συμφερόντων που αφορά στην οικονομική ζωή, το σύστημα δικαιοσύνης, το τραπεζικό σύστημα, τις υπηρεσίες ασφαλείας, τον στρατό, την βιομηχανία, το εμπόριο, οργανωμένα σύνολα ή οικογένειες και η παράθεση δεν είναι εξαντλητική και ισχύει κατά περίπτωση τηρουμένων των αναλογιών.

Αθέατη και σημαντική πλευρά του “βαθέος κράτους” είναι και αυτή που αφορά τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τα Πανεπιστήμια, την παραγωγή και μετάδοση της γνώσης, τις Δεξαμενές σκέψεις και τα Ινστιτούτα μελετών. Αυτή που αφορά τον έλεγχο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, της διάδοσης της πληροφόρησης και της πληροφορίας, την “πολιτική ορθότητα” και το τι είναι αποδεκτό ή ορθό και τι όχι. Αυτή που εντέχνως διαμορφώνει αντιλήψεις και γνώμες.

Δεν το αγγίζουν οι εκλογές

Το “βαθύ κράτος” δεν χρειάζεται να κάνει ανατροπές. Απλά είναι απρόθυμο και αδρανεί σε ό,τι δεν το ικανοποιεί επικαλούμενο πάσης φύσεως κωλύματα, γραφειοκρατικές διαδικασίες, ή ανεπάρκεια πόρων. Δεν θορυβεί. Κρύβεται πίσω από την εμπιστευτικότητα και την αδιαφάνεια. Επιδίωξη του είναι η επικράτηση του και υπάρχει για να διασφαλίζεται ότι οι άτυπες δομές εξουσίας, πλούτου και ελέγχου παραμένουν ανέπαφες, ανεξαρτήτως πολιτικών καταστάσεων.

Μια εκλογική διαδικασία μπορεί να αλλάζει πολιτικά πρόσωπα. Αυτός ο ενεργός ιστός, το άτυπο αυτό πλέγμα δομικής εξουσίας, ωστόσο, παραμένει απρόσβλητο. Το “βαθύ κράτος” δεν είναι εκλεγμένο, ούτε χρειάζεται ψήφους. Οι εκλεγμένοι, όμως, το χρειάζονται διότι κατέχει γνώση και τη “συνέχεια”. Και η γνώση είναι ισχύς. Η δε “συνέχεια” απαραίτητη. Αποφεύγει τον έλεγχο του Κοινοβουλίου, αλλά δεν το αγνοεί. Προσφεύγει σ΄ αυτό όποτε το χρειάζεται.

Σημαντική είναι και η επιρροή του βιομηχανικού “βαθέος κράτους” και ιδιαίτερα αυτή της αμυντικής βιομηχανίας και των ενεργειακών κολοσσών. Διαθέτουν ισχυρές ικανότητες καθορισμού πολιτικών και επιλογών και μπορούν να δεσμεύουν εκλεγμένες κυβερνήσεις σε μακροχρόνιες σχέσεις από τις οποίες δύσκολα μπορούν να απεμπλακούν συντηρώντας ένα διαρκές κλίμα εξάρτησης.

Δεν είναι λίγες οι φορές που παρατηρείται μια συνεχής μετακίνηση στελεχών σε διάφορες θέσεις κλειδιά της κοινωνικοοικονομικής ζωής. Στελέχη Δεξαμενών σκέψης ή Συμβουλευτικών οίκων μετακινούνται στην κυβέρνηση ή τον τραπεζικό τομέα. Από τον τραπεζικό τομέα στην διπλωματία, ή από την διπλωματία σε ενεργειακές εταιρείες, ή Πανεπιστήμια, ή στην αμυντική βιομηχανία, όπως συμβαίνει και με υψηλόβαθμους στρατιωτικούς.

Δεν είναι σπάνιο να βλέπουμε υψηλόβαθμους τεχνοκράτες να μετακινούνται από δημόσιες θέσεις σε διοικητικά συμβούλια μεγάλων εταιρειών του ιδιωτικού τομέα, όπως η αυτοκινητοβιομηχανία, η φαρμακοβιομηχανία, οι κατασκευές ή η ενέργεια. Ζητούμενο είναι η ενοποίηση συμφερόντων και επιδιώξεων και αυτές οι μετακινήσεις ενισχύουν την επικράτηση του οργανικού πλέγματος της άτυπης δομής εξουσίας.

Το βαθύ κράτος έχει… συνέχεια

Τα ανώτερα στελέχη της γραφειοκρατίας, του τραπεζικού συστήματος, της δικαιοσύνης, μεγάλων επιχειρήσεων και οργανισμών ή άτομα σε καίριες θέσεις συχνά προέρχονται από τα ίδια εκπαιδευτικά ιδρύματα. Ανήκουν στις ίδιες λέσχες αποφοίτων ή επαγγελματικών συνδέσμων, μοιράζονται τις ίδιες ιδέες, είναι αλληλέγγυοι μεταξύ τους, έχουν παρόμοιες επιδιώξεις και σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο διασφαλίζοντας την συντήρηση της επικρατούσας τάξης πραγμάτων.

Το “βαθύ κράτος” δύσκολα απειλείται εκτός από καταστάσεις ρηξικέλευθων ανατροπών, ή συστημικής θραύσης. Διαθέτει, όμως, ικανότητες μετάλλαξης και προσαρμογής. Αναδημιουργείται μεταλλαγμένο και η ύπαρξή του συνεχίζεται.