Τουρκία: Η μάχη της κάλπης περνά (και) από την οικονομία

Το αποτέλεσμα των αυτοδιοικητικών εκλογών του 2024 στην Τουρκία ήταν, από αυτή την άποψη, καθοριστικό. Το AKP βρέθηκε πίσω από το CHP, ενώ το συνολικό ποσοστό της Λαϊκής Συμμαχίας AKP–MHP περιορίστηκε περίπου στο 40,5%. Με δεδομένο ότι για την εκλογή Προέδρου απαιτείται το 50%+1, έγινε σαφές ότι η οικονομική κατάσταση δεν επέτρεπε στην κυβέρνηση να στηριχθεί απλώς στην αύξηση της δικής της εκλογικής δύναμης.

Έτσι, η πολιτική στρατηγική άρχισε να αποκτά και μια δεύτερη διάσταση: αν δεν μπορείς εύκολα να αυξήσεις τις δικές σου ψήφους, μπορείς να προσπαθήσεις να περιορίσεις τις ψήφους του αντιπάλου.

Οι δήμοι στο επίκεντρο

Η αντιπολίτευση απέκτησε μετά το 2024 ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον έλεγχο μεγάλων δήμων, με κυριότερο την Κωνσταντινούπολη. Για την κυβέρνηση, οι δήμοι δεν αποτελούν μόνο πεδίο τοπικής πολιτικής. Είναι ταυτόχρονα σημαντικοί μηχανισμοί πολιτικής επιρροής και κοινωνικής παρουσίας.

Η πολιτική πίεση στους δήμους ξεκίνησε ουσιαστικά με την υπόθεση του Εσένγιουρτ τον Οκτώβριο του 2024 και κορυφώθηκε τον Μάρτιο του 2025 με τη σύλληψη και φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου. Οι επιχειρήσεις και οι δικαστικές διαδικασίες εναντίον στελεχών της αντιπολίτευσης συνεχίζονται έκτοτε.

Παράλληλα, η πίεση μεταφέρθηκε και στο ίδιο το CHP, με έρευνες για υποθέσεις διαφθοράς αλλά και δικαστικές κινήσεις που αφορούν την ηγεσία του Οζγκιούρ Οζέλ και το κομματικό συνέδριο του 2023. Το ζητούμενο, σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές, δεν είναι μόνο η αποδυνάμωση συγκεκριμένων προσώπων. Είναι να περιοριστεί η δυνατότητα του κεμαλικού κόμματος CHP να λειτουργήσει ως πόλος συσπείρωσης της αντιπολίτευσης στις επόμενες εκλογές.

Το κουρδικό στοιχείο και η «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία»

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία», την οποία έφερε στο προσκήνιο ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί το φθινόπωρο του 2024.

Η διαδικασία έχει ασφαλώς ευρύτερες διαστάσεις. Συνδέεται με την προσπάθεια τερματισμού της ένοπλης δράσης του PKK, την εσωτερική ασφάλεια και αυτό που ο Ερντογάν αποκαλεί «ενίσχυση του εσωτερικού μετώπου». Παράλληλα, όμως, έχει και σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Στις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις, η συνεργασία της αντιπολίτευσης με την κουρδική εκλογική βάση υπήρξε σημαντικός παράγοντας. Εάν αυτή η δυνατότητα περιοριστεί, αλλάζουν οι συσχετισμοί.

Την ίδια στιγμή, η νέα κατάσταση μπορεί να δημιουργήσει έναν διαφορετικό δίαυλο μεταξύ της κυβερνητικής συμμαχίας και του φιλοκουρδικού κόμματος DEM Parti. Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία εάν στο μέλλον χρειαστούν ευρύτερες κοινοβουλευτικές συναινέσεις, ακόμη και για μια συνταγματική αλλαγή.

Γι’ αυτό και στο DEM ακούγεται πλέον η άποψη ότι «δεν μας χρειάζονται όπως παλιά». Η διάσπαση της αντιπολίτευσης και η πιθανότητα περιορισμού της εκλογικής της συνεργασίας με την κουρδική βάση αλλάζουν τα δεδομένα.

Το πραγματικό πρόβλημα παραμένει η οικονομία

Όλες αυτές οι εξελίξεις μπορούν να επηρεάσουν τους πολιτικούς συσχετισμούς. Δεν απαντούν όμως στο βασικό ερώτημα που θα κρίνει τελικά την κάλπη: τι θα ψηφίσει ο πολίτης όταν βρεθεί μπροστά στην καθημερινή οικονομική του πραγματικότητα; Η κυβέρνηση μπορεί να προβάλλει την πρόοδο στην αμυντική βιομηχανία, τις εξελίξεις στην εξωτερική πολιτική, την ασφάλεια και τη διαδικασία «Τουρκία χωρίς τρομοκρατία».

Μπορεί επίσης να επιχειρεί να αναδείξει τις αδυναμίες και τα προβλήματα της αντιπολίτευσης. Το ερώτημα είναι αν όλα αυτά θα είναι αρκετά για να μετατοπίσουν την προσοχή του ψηφοφόρου από την ακρίβεια, το κόστος ζωής και την οικονομική πίεση.

Το πρόβλημα έχει γίνει ακόμη πιο σύνθετο μετά την επιδείνωση της ενεργειακής κρίσης. Οι διεθνείς συγκρούσεις και, ιδιαίτερα, η επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν έχουν αυξήσει τις πιέσεις στην ενέργεια, με άμεσες επιπτώσεις και για την τουρκική οικονομία. Επομένως, το πραγματικό εκλογικό στοίχημα για τον Ερντογάν δεν είναι μόνο να διατηρήσει τον έλεγχο των πολιτικών εξελίξεων ή να περιορίσει τη δυνατότητα της αντιπολίτευσης να συσπειρωθεί.

Είναι να καταφέρει να πείσει τον ψηφοφόρο ότι η πολιτική, η ασφάλεια και η πορεία της χώρας έχουν μεγαλύτερη σημασία από την οικονομική δυσκολία που βιώνει στην καθημερινότητά του.

Η κάλπη θα δώσει την απάντηση

Εάν η στρατηγική αποδυνάμωσης της αντιπολίτευσης αποδώσει, θα πρόκειται για μια νέα περίπτωση όπου μια κυβέρνηση δεν κέρδισε απαραίτητα επειδή αύξησε θεαματικά τη δική της εκλογική δύναμη, αλλά επειδή κατάφερε να αλλάξει τους όρους του πολιτικού ανταγωνισμού. Όμως οι εκλογές έχουν πάντα έναν αστάθμητο παράγοντα: τον ίδιο τον ψηφοφόρο. Οι πολιτικοί σχεδιασμοί μπορεί να είναι λεπτομερείς, οι συμμαχίες να αλλάζουν και οι στρατηγικές να αναπροσαρμόζονται. Την τελευταία λέξη, ωστόσο, την έχει η κάλπη.

Σε ό,τι αφορά το χρονοδιάγραμμα, ο Μεχμέτ Ουτσούμ, επικεφαλής νομικός σύμβουλος του Προέδρου, ανέφερε ως πιθανή ημερομηνία των εκλογών την 16η Απριλίου 2028. Παρά τις σχετικές εκτιμήσεις κύκλων και τις πληροφορίες περί ενδεχόμενης επίσπευσης, το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί σημείο αναφοράς. Μέχρι τότε, όμως, πολλά μπορούν να αλλάξουν. Γιατί στην πολιτική, όπως και στην ιστορία, οι σχεδιασμοί δεν είναι πάντα αρκετοί. Στο τέλος, αυτό που μετρά είναι προς τα πού θα κινηθεί η λαϊκή βούληση.