Το διαχρονικό γαϊτανάκι στο Χαλάνδρι για το “Πεύκο Πολίτη”

Πρόκειται για μια ιστορία ομηρίας που επηρεάζει άμεσα περίπου 8000 ανθρώπους, η οποία διαπερνά σχεδόν έναν αιώνα ελληνικής πολεοδομικής ιστορίας, παραμένοντας συστηματικά εξαφανισμένη από τα κεντρικά δελτία ειδήσεων.

• Β.Δ. & Πρώτες Απόπειρες: 1971: Εγκρίνονται οι πρώτες οριοθετήσεις και προτάσεις επέκτασης, οι οποίες όμως καταλήγουν σε γραφειοκρατικά αδιέξοδα.
• Νόμος 1337/1983 («Νόμος Τρίτση»). Θεσπίζεται το πλαίσιο για τις εισφορές σε γη και χρήμα. Η περιοχή εντάσσεται στις διαδικασίες πολεοδόμησης, αλλά οι μελέτες βουλιάζουν σε ενστάσεις.
• Ν. 2508/1997 & ΦΕΚ Δ’ 580/1999. Η αναθεώρηση του σχεδιασμού και η κωδικοποίηση της πολεοδομικής νομοθεσίας φέρνουν νέο γύρο γραφειοκρατίας αντί για οριστική λύση.
• Ν. 4269/2014 & Ν. 4447/2016. Οι αλλαγές στον χωρικό σχεδιασμό επιβάλλουν νέες προσαρμογές και επανυποβολές μελετών στις τοπικές υπηρεσίες.
• Ν. 5037/2023, Ν. 5069/2023 & Αποφάσεις ΣτΕ. Παρά τη δημοσίευση του Προεδρικού Διατάγματος ένταξης στο Σχέδιο Πόλης και τις νεότερες νομοθετικές ρυθμίσεις για την επιτάχυνση των πολεοδομικών σχεδίων, τη μεταρρύθμιση του Κτηματολογίου και τις δηλώσεις ιδιοκτησίας, στην πράξη έχουμε προχωρήσει με ρυθμούς χελώνας.

Η βασική αιτία της πολυετούς καθυστέρησης συμπυκνώνεται στην πλήρη απουσία δεσμευτικών χρονοδιαγραμμάτων από την πλευρά της Πολιτείας. Δεν υπάρχει καμία θεσμική δέσμευση για την ολοκλήρωση των διοικητικών πράξεων, με αποτέλεσμα κάθε στάδιο να απαιτεί χρόνια ή και δεκαετίες.

Το «Μπαλάκι» των Ευθυνών

Παράλληλα, ο έντονος διοικητικός κατακερματισμός μεταξύ των συναρμόδιων Υπουργείων, της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, της Περιφέρειας και του Δήμου μετατοπίζει διαρκώς την ευθύνη, χωρίς κανένας φορέας να αναλαμβάνει το κόστος της ολοκλήρωσης. Αν η έκταση αυτή είχε περιέλθει στα χέρια κάποιου «επενδυτή τύπου Ελληνικού», το κράτος θα είχε επισπεύσει τις διαδικασίες με Ειδικά Χωρικά Σχέδια και Προεδρικά Διατάγματα εξπρές. Επειδή όμως ανήκει σε εκατοντάδες μικροϊδιοκτήτες, δεν υπάρχει ο «μεγάλος παίκτης» που θα ασκούσε την απαραίτητη πίεση στην πολιτική ηγεσία.

Η διαφορά στην εμπορική και πραγματική αξία της γης αποτυπώνει το μέγεθος της οικονομικής ζημιάς των πολιτών. Η σημερινή συνολική αξία της γης ως εκτός σχεδίου/«αδρανής» εκτιμάται στα 325 εκατομμύρια ευρώ (εγκλωβισμένο κεφάλαιο). Με την πλήρη ολοκλήρωση της Πράξης Εφαρμογής και την απόδοση αρτιότητας, η γη κτίζεται με 0.8 συντελεστή, εκτιμώντας την συνολική αξία (5.000 ευρώ/ τμ) σε 3.6 δις ευρώ….

Για τα ΜΜΕ, πρόκειται για μια τεχνική διαμάχη με τοπογραφικά, συνεδριάσεις ΣΥΠΟΘΑ και φακέλους ενστάσεων — στοιχεία που θεωρούνται «ανιαρά» για τη ροή των δελτίων ειδήσεων. Δεν έχει οπτικό θέαμα. Και δεν έχει έναν μεγάλο «επενδυτή», όπως για παράδειγμα ένα επιχειρηματικός όμιλο, ο οποίος να προβάλλει το έργο ως «εμβληματική επένδυση». Και έτσι, οι ταλαιπωρημένοι πολίτες περιορίζουν τις διαμαρτυρίες τους σε τοπικό επίπεδο, πληρώνοντας παράλληλα ΕΝΦΙΑ για περιουσίες τις οποίες το ίδιο το κράτος τους εμποδίζει να αξιοποιήσουν.

Το Πεύκο Πολίτη και η αλλαγή του Συντάγματος

Το πρόβλημα στο «Πεύκο Πολίτη» ή στα «Πευκάκια- Ρουπάκια ή αλλού δεν είναι τεχνικό, κομματικό ή ιδεολογικό — είναι βαθύτατα πολιτειακό. Το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο αποδεικνύεται ελλιπές διότι δεν διασφαλίζει την ίση μεταχείριση μεταξύ των μεμονωμένων μικροϊδιοκτητών και των μεγάλων επενδυτικών ομίλων, για τους οποίους επισπεύδονται ειδικά πολεοδομικά καθεστώτα.

Δεν δεσμεύει τη Δημόσια Διοίκηση με συνταγματικά κατοχυρωμένες, αποκλειστικές προθεσμίες για την προστασία και την απόδοση της ατομικής ιδιοκτησίας. Όσο το Σύνταγμα δεν υποχρεώνει το κράτος να υλοποιεί τις υποχρεώσεις του εντός εύλογων και δεσμευτικών χρονικών ορίων, υποθέσεις όπως το «Πεύκο Πολίτη» θα συνεχίσουν να κρατούν τους πολίτες σε μια διαρκή, θεσμική ομηρία.