Η συμφωνία της Μέκκας διχάζει την Τουρκία

“Όχι σε νέες επιθέσεις κατά του Ιράν. Ναι στη διπλωματία”. Αυτό ήταν το μήνυμα του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν κατά την πρώτη συνάντηση του σχήματος R4+E3, που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή στην Κωνσταντινούπολη, με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων αξιωματούχων από τη Βρετανία, την Αίγυπτο, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιταλία, το Πακιστάν, τη Σαουδική Αραβία και την Τουρκία.

«Συμφωνούμε όλοι ότι μια νέα επίθεση κατά του Ιράν θα διευρύνει τον πόλεμο στην περιοχή», δήλωσε ο Φιντάν στους δημοσιογράφους μετά τη συνάντηση. «Μια στρατιωτική επέμβαση στο Ιράν δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση λύση. Κανείς δεν την εγκρίνει αυτή τη στιγμή». Τέσσερεις ημέρες αργότερα, κοινοβουλευτική επιτροπή στην Τουρκία ενέκρινε τη Συμφωνία Κοινής Άμυνας της Μέκκας, προωθώντας με ταχύτητα το νομοσχέδιο προς συζήτηση στην ολομέλεια, πιθανότατα την επόμενη εβδομάδα.

Η επίσπευση της διαδικασίας έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αναμένονται νέες αμερικανικές επιθέσεις κατά του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ, ενώ η τουρκική πλευρά επιδιώκει να ενισχύσει τις περιφερειακές συμμαχίες της ενόψει νέας αστάθειας. Τουρκικά ΜΜΕ ενέταξαν την επικοινωνία Τραμπ-Ερντογάν, την δεύτερη μέσα σε ένα 24ωρο, σε διπλωματικές προσπάθειες αποτροπής μιας νέας σύρραξης, την στιγμή που πολεμικά σχέδια έχουν δημοσιοποιηθεί.

Μετά τη συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου αργά τη Δευτέρα, ο πρόεδρος Ερντογάν κάλεσε όλες τις πλευρές να μην παρασύρουν την περιοχή σε έναν «νέο φαύλο κύκλο βίας». «Δεν θέλουμε να δούμε νέες εστίες έντασης και συγκρούσεων στην περιοχή μας. Ούτε θέλουμε να πληρώσουμε το τίμημα ενός πολέμου που ξεκίνησαν άλλοι», δήλωσε.

Λίγες ώρες νωρίτερα, αντιπροσωπείες υψηλού επιπέδου από τη Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και την Τουρκία είχαν συναντηθεί με Ιρανούς αξιωματούχους στην Τεχεράνη. Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν, στόχος τους ήταν να διαβεβαιώσουν την ιρανική πλευρά ότι η νέα συμμαχία δεν συνιστά απειλή για το Ιράν.

Οι αντιδράσεις στο τουρκικό κοινοβούλιο

Η συμφωνία της Μέκκας, η οποία προβλέπει αμοιβαία ασφάλεια μεταξύ Τουρκίας, Πακιστάν και Σαουδικής Αραβίας, εγκρίθηκε με πλειοψηφία από την επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του τουρκικού κοινοβουλίου. Το CHP (Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα) ψήφισε υπέρ, μαζί με το κυβερνητικό μπλοκ AKP (κυβερνών κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και MHP (Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης). Αντίθετα, οι εκπρόσωποι του Yeni Parti (Νέο Κόμμα, προέκυψε από διάσπαση του CHP) του DEM Parti (το φιλοκουρδικό κόμμα) του Yeni Yol (Νέος Δρόμος-κόμμα Νταβούντογλου) και του İYİ Parti (εθνικιστικό, από διάσπαση του MHP) καταψήφισαν τη συμφωνία.

Τα κόμματα που αντιτάχθηκαν στη συμφωνία εξέφρασαν κυρίως ανησυχίες για το ενδεχόμενο εμπλοκής της Τουρκίας σε πολέμους άλλων χωρών, προκειμένου να προστατεύσει τα συμφέροντα του Πακιστάν ή της Σαουδικής Αραβίας. Αναφερόμενος στους αντάρτες Χούθι της Υεμένης, ο βουλευτής του Yeni Parti Ουτκού Τσακιροζέρ έθεσε ευθέως το ερώτημα: «Τι δουλειά έχουμε εμείς στις ερήμους της Υεμένης;»

Οι κρατικοί αξιωματούχοι, από την πλευρά τους, απέρριψαν τις ανησυχίες για πιθανή ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων. Ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας επανέλαβε ότι «σε καμία περίπτωση» δεν προβλέπει σύγκρουση μεταξύ των Χούθι και Τούρκων στρατιωτών. Κατά τη συζήτηση στην κοινοβουλευτική επιτροπή, ο υφυπουργός Εξωτερικών Λεβέντ Γκιουμρούκτσου διευκρίνισε επίσης ότι οι προβλέψεις της συμφωνίας για την παροχή στρατιωτικής υποστήριξης δεν ενεργοποιούνται αυτομάτως. Όπως ανέφερε, κάθε χώρα διατηρεί τη δυνατότητα να εξετάζει και να αξιολογεί τις δυνατότητές της πριν από οποιαδήποτε απόφαση για ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων.

Τα κίνητρα πίσω από τη συμφωνία

Ο πολιτικός επιστήμονας Σολί Οζέλ, με έδρα την Κωνσταντινούπολη, εκτίμησε ότι η συμφωνία θα παραμείνει πιθανότατα αμφιλεγόμενη στο εσωτερικό της Τουρκίας. Παράλληλα σημείωσε ότι, η βελτίωση των σχέσεων μεταξύ Άγκυρας και Ριάντ θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για χρηματοδότηση από τις χώρες του Κόλπου προς την τουρκική αμυντική βιομηχανία. «Όπως είπε ο υπουργός Εξωτερικών μας, ο Φιντάν, αυτή η υπόθεση προετοιμάζεται εδώ και έναν χρόνο. Εντάσσεται στην υποτιθέμενη αμερικανική προτίμηση να αναλάβουν οι περιφερειακές δυνάμεις μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους ασφάλεια», δήλωσε ο Οζέλ στο Turkey Recap.

«Πιστεύω ότι ο βασικός παράγοντας είναι οι Αμερικανοί […] και, δεύτερον, η ανάγκη για στενότερες σχέσεις με τη Σαουδική Αραβία, κάτι που ενδέχεται να συνδέεται με οικονομικούς ή χρηματοδοτικούς λόγους», πρόσθεσε, αναφερόμενος στην πιθανή συνεργασία στην παραγωγή όπλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Ο Οζέλ προειδοποίησε, ωστόσο, ότι η Υεμένη έχει ιδιαίτερα αρνητικό συμβολισμό για τους Τούρκους πολίτες, εξαιτίας των απωλειών που υπέστη η Οθωμανική Αυτοκρατορία εκεί κατά τα τελευταία χρόνια της ύπαρξής της. Η ιστορική αυτή μνήμη αποτυπώνεται και σε πολλά τουρκικά τραγούδια. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι σημερινές οικονομικές συνθήκες περιορίζουν τη δυνατότητα του AKP να μετατρέπει τις επιτυχίες της εξωτερικής πολιτικής σε εκλογικά οφέλη στο εσωτερικό της χώρας.

«Πιστεύω ότι έχουν περάσει οι εποχές κατά τις οποίες το AKP μπορούσε να αξιοποιεί πραγματικές ή φαινομενικές επιτυχίες στην εξωτερική πολιτική για να συσσωρεύει πολιτική ισχύ στο εσωτερικό», δήλωσε ο Οζέλ. «Οι άνθρωποι έχουν πάρα πολλές άλλες ανησυχίες που σχετίζονται με την καθημερινή τους ζωή […] η εκτίμησή μου είναι ότι το AKP δεν θα βρει μεγάλη υποστήριξη στο εσωτερικό της χώρας για αυτή τη συμφωνία».

Στο μεταξύ, ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος του Τραμπ για Συρία και Ιράκ, Τομ Μπάρακ, ανέφερε ότι «η Αίγυπτος αποχώρησε από τη Συμφωνία της Μέκκας, επειδή έχει ήδη συμφωνία με το Ισραήλ και συμφωνία ασφαλείας με την Ελλάδα». Ως γνωστόν η Τουρκία είχε εκδηλώσει το ενδιαφέρον της να μετάσχει και η Αίγυπτος στο Τριμερές Σύμφωνο.