Ένα βήμα πιο κοντά οι “Πρέσπες του Αιγαίου”!

Η Τουρκία δε εξακολουθεί να εκδίδει προκλητικές NAVTEX αμφισβητώντας το Καστελλόριζο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ που μάς σπρώχνει σε “διμερείς διαπραγματεύσεις” εφ’ όλης της ύλης. Αν η Ελλάδα είχε ασκήσει έγκαιρα το αναφαίρετο κυρίαρχο δικαίωμά της για την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια, το τουρκολιβυκό θα είχε εμβολιστεί νομικά και επιχειρησιακά στο πεδίο. Τώρα, ατυχώς, τρέχουμε πίσω από τα τετελεσμένα.

Η Άγκυρα τεστάρει συστηματικά τις αντοχές μας χρησιμοποιώντας ως δούρειο ίππο τα ποντίσματα καλωδίων και τις δικές της αυθαίρετες “περιβαλλοντικές” ζώνες. Όμως, η θάλασσα δεν έχει “γκρίζες ζώνες” στη ναυσιπλοΐα. Ή ελέγχεις το πεδίο βάσει της UNCLOS ή επιτρέπεις στον αναθεωρητισμό να δημιουργεί de facto συγκυριαρχία. Η Τουρκία δεν έβαλε ποτέ τη “Γαλάζια Πατρίδα” στο ψυγείο· απλώς της άλλαξε ετικέτα.

Από το Καστελλόριζο μέχρι τις ακτές της Κρήτης, η γεωστρατηγική πραγματικότητα εκδικείται όσους πίστεψαν ότι η επιθετικότητα αντιμετωπίζεται με δηλώσεις καλής θέλησης. Η μεθοδευμένη αυτή υποχώρηση, άλλωστε, ξεκίνησε από τα “μαλακά” θέματα. Ήδη από το 2024, πίσω από την κουρτίνα της τότε “θετικής ατζέντας”, είχε καλλιεργηθεί η ιδέα να παρακαμφθούν οι σκληρές νομικές διαφορές μέσω “πιλοτικών” συνδιαχειρίσεων, όπως τα θαλάσσια πάρκα.

Αυτό το δήθεν ανώδυνο περιβαλλοντικό προηγούμενο, που σχεδιάστηκε πάνω σε περιοχές ελληνικής δικαιοδοσίας, λειτούργησε ως ο δούρειος ίππος. Μας έθισε στην ιδέα ότι η ελληνική ΑΟΖ μπορεί να είναι αντικείμενο κοινής εκμετάλλευσης, οδηγώντας μας “ελαφρώς και ανεπαισθήτως” στη σημερινή κρίση του Interconnector.

Η παγίδα της “Γραπτής Ειδοποίησης” και η “Ολιστική Λύση”

Η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να επιβάλει μια de facto συγκυριαρχία στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, χρησιμοποιώντας ως “πολιορκητικό κριό” το έργο του ηλεκτρικού καλωδίου (Great Sea Interconnector). Ο Χακάν Φιντάν, με άκρως διπλωματικό αλλά προκλητικό προπέτασμα καπνού, ζητά “γραπτή ειδοποίηση” (prior notification) για τη διεξαγωγή ερευνών ή ποντίσματος στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι το casus belli και η “Γαλάζια Πατρίδα” παραμένουν ενεργά στο τραπέζι.

Στη γλώσσα της θάλασσας και του Δικαίου, η “γραπτή ειδοποίηση” που απαιτεί η Τουρκία δεν είναι μια τυπική διαδικασία ευγενείας. Είναι έμμεση αναγνώριση κυριαρχικών δικαιωμάτων. Αν η Ελλάδα δεχθεί να “ειδοποιεί” εγγράφως την Τουρκία για έργα εντός της ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας (π.χ. ανατολικά της Κρήτης ή πέριξ της Κάσου), εκχωρεί de facto δικαίωμα έγκρισης στην Άγκυρα.

Πίσω από τις εύηχες λέξεις περί “ορθολογικής” και “ολιστικής” προσέγγισης που πλασάρει συστηματικά η Άγκυρα, κρύβεται η μεθοδική απαίτηση που είχε διαγνωστεί ήδη από το 2024: να εγκαταλείψει η Αθήνα την πάγια θέση της για την πλήρη επήρεια των νησιών μας σε θαλάσσιες ζώνες.

Ο τουρκικός “ορθολογισμός” ζητά να παρακαμφθεί η UNCLOS υπέρ μιας πολιτικής “ευθυδικίας” που θα μοίραζε το Αιγαίο στη μέση, εξαφανίζοντας την ΑΟΖ των νησιών. Η UNCLOS είναι σαφής στο άρθρο 79: για την πόντιση καλωδίων σε υφαλοκρηπίδα τρίτου κράτους δεν απαιτείται άδεια, παρά μόνο για τη χάραξη της πορείας. Η Τουρκία όμως δεν ζητά χάραξη· απαιτεί να συμπεριφέρεται ως ο “ιδιοκτήτης” της περιοχής.

Το “αναισθητικό” της θετικής ατζέντας

Την ώρα που η ελληνική κυβέρνηση επενδύει επικοινωνιακά στη “θετική ατζέντα”, η τουρκική πλευρά ξεκαθαρίζει ότι διατηρεί το δικαίωμα να μας κηρύξει πόλεμο αν ασκήσουμε το νόμιμο δικαίωμά μας, την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια. Η Άγκυρα δεν υποχώρησε ούτε εκατοστό· απλώς μετέτρεψε το στυλ της από “πειρατικό” σε “θεσμικό”.

Ο Φιντάν παρουσιάζει τη συζήτηση για τα λιμάνια, τον τουρισμό και την οικονομία ως πρόοδο. Στην πραγματικότητα, χρησιμοποιεί αυτά τα δευτερεύοντα ζητήματα ως αναισθητικό, ώστε να μην αντιδρά η Αθήνα όσο εκείνοι γκριζάρουν την περιοχή της Κάσου και του Καστελλόριζου μέσω των NAVTEX και των απαιτήσεων για το καλώδιο.

Αυτή η τακτική του “νανουρίσματος” και του “τεχνητού εφησυχασμού” του λαού δεν είναι τωρινή, αλλά αποτελεί τη μόνιμη επωδό της πολιτικής των τελευταίων επτά ετών. Ήδη από τις αρχές του 2020, όταν η ένταση στον Έβρο και την Ανατολική Μεσόγειο χτυπούσε κόκκινο, αναλυτές από όλο το πολιτικό φάσμα, προειδοποιούσαν ότι η Άγκυρα δεν προβαίνει σε σπασμωδικές ή τυχοδιωκτικές ενέργειες, αλλά υλοποιεί έναν μακροχρόνιο, συστηματικό σχεδιασμό δημιουργίας τετελεσμένων.

Το παράνομο τουρκολιβυκό σύμφωνο, που σήμερα βλέπουμε να “κλειδώνει” θεσμικά, είχε διαγνωστεί από τότε ως η αφετηρία μιας ευρύτερης γεωστρατηγικής διαπραγμάτευσης της Τουρκίας, με στόχο την ακύρωση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κρήτης και των Δωδεκανήσων.

Η μεγάλη αυταπάτη της Αθήνας, που καλλιεργείται συστηματικά, είναι η προσδοκία μιας “ευεργετικής παρέμβασης” από τους συμμάχους μας. Όπως χαρακτηριστικά τονιζόταν σε εκείνες τις πρώιμες αναλύσεις του 2020, το ΝΑΤΟ, οι ΗΠΑ και η ΕΕ, στους οποίους η Ελλάδα εναποθέτει μάταια τις ελπίδες της, είναι οι ίδιοι η πηγή του προβλήματος στην περιοχή.

Η Ουάσινγκτον και οι Βρυξέλλες, προκειμένου να κρατήσουν την Τουρκία στη δυτική σφαίρα επιρροής και μακριά από τη Ρωσία, ήταν και παραμένουν διατεθειμένες να προσφέρουν σοβαρά ανταλλάγματα στην κυβέρνηση Ερντογάν, ανταλλάγματα που δυστυχώς πληρώνονται πάντα “τοις μετρητοίς” σε βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας και της Κύπρου.

Το συγχρονισμένο διπλωματικό “κούμπωμα”

Το άκρως ανησυχητικό σήμερα είναι ότι οι δύο Υπουργοί Εξωτερικών, Γεραπετρίτης και Φιντάν, εμφανίζονται να “κουμπώνουν” τις δηλώσεις τους σε μια κοινή φόρμουλα συμβιβασμού για το καλώδιο. Ο μεν Γεραπετρίτης δήλωσε ότι «μόνο η Ελλάδα δίνει άδεια», αλλά άφησε ορθάνοιχτο το παράθυρο για «γραπτή ενημέρωση» προς την Τουρκία, αρκεί να μη λέγεται “αδειοδότηση”. Ο δε Φιντάν λέει ακριβώς το ίδιο: «Δεν φέρνουμε αντίρρηση στο έργο, αλλά θέλουμε γραπτή ειδοποίηση».

Αυτή η μεθόδευση βαφτίζει την τουρκική απαίτηση για κυριαρχία ως απλή “ενημέρωση”. Κατ’ ουσίαν, είτε το πεις “άδεια” είτε “γραπτή ενημέρωση”, αν για να ποντίσεις καλώδιο στην υφαλοκρηπίδα σου στέλνεις έγγραφο στην Άγκυρα, έχεις αποδεχθεί de facto ότι η περιοχή είναι υπό αμφισβήτηση.

Στο Διεθνές Δίκαιο, η συμπεριφορά των κρατών δημιουργεί εθιμικό δίκαιο και προηγούμενα (acquiescence/silence). Αν ένα κράτος ζητά την άδεια ή “ειδοποιεί” εγγράφως ένα άλλο για να κάνει έργα (όπως το καλώδιο Great Sea Interconnector) σε περιοχή που θεωρεί δική του υφαλοκρηπίδα, ουσιαστικά αποδέχεται ότι η δική του κυριαρχία δεν είναι απόλυτη.

Αυτή η διολίσθηση προς τη “γραπτή ενημέρωση” κουβαλάει μια βαριά προϊστορία. Ήδη από τα τέλη του 2024, η τότε ηχηρή παραίτηση του Γενικού Γραμματέα του ΥΠΕΞ, πρέσβη Ρούσσου Κούνδουρου, είχε αποκαλύψει το μέγεθος μιας ανεξέλεγκτης διπλωματίας. Ήταν η περίοδος που η υπηρεσιακή ηγεσία παρακαμπτόταν συστηματικά μέσω άτυπων καναλιών, την ίδια ώρα που ο Χακάν Φιντάν επιβεβαίωνε δημόσια ότι συζητούσε με τον Έλληνα ομόλογό του όλα τα ζητήματα διμερώς και παρασκηνιακά.

Μάλιστα σήμερα, η πίεση στο πεδίο είναι τέτοια που προκάλεσε ήδη κραδασμούς στο ίδιο το έργο, καθώς η γαλλική Nexans μεταθέτει ουσιαστικά την προσπάθεια για το GSI για το 2028 επιδιώκοντας να μειώσει το ρίσκο της, γεγονός που αποδεικνύει πόσο ορθά εντοπίζεται το καλώδιο ως το “κέντρο βάρους” της τρέχουσας κρίσης.

Υπάρχει πλέον διάχυτη η αίσθηση στην κοινή γνώμη ότι η “θετική ατζέντα” είναι μια καλοστημένη παγίδα για να συρθούμε στη Χάγη ή σε μια διμερή συμφωνία πακέτο με τους όρους της Τουρκίας, χωρίς η ίδια να έχει υποχωρήσει σε τίποτα. Μήπως λοιπόν πλέουμε “Πρόσω ολοταχώς” προς τις “Πρέσπες του Αιγαίου”;