Πώς θωρακίζονται τα ελληνικά νησιά από τον τουρκικό επεκτατισμό

Όπως αναλύεται σε πρόσφατο άρθρο μου στο The Strategist της Αυστραλίας*, που αναδημοσιεύθηκε στο RealClear Defense των ΗΠΑ** οι εξελίξεις στη σύγχρονη στρατιωτική τεχνολογία τείνουν να επιμηκύνουν τη διάρκεια του πολέμου, γέρνοντας την πλάστιγγα υπέρ τού αμυνόμενου, εάν βέβαια αυτός αξιοποιήσει έγκαιρα τις νέες τεχνολογίες. υπογειοποιώντας τις στρατιωτικές του δυνάμεις και συνάμα διασφαλίζοντας τον στοιχειώδη ανεφοδιασμό τους σε συνθήκες πολέμου. Ενδεικτικά:

Στην Ουκρανία, οι στρατιώτες στο μέτωπο, και οι σταθμοί διοίκησης πιο πίσω, βρίσκονται σε οχυρωματικά έργα (dugouts), ενώ στις πόλεις τα εργοστάσια πολεμικού υλικού είναι διεσπαρμένα και κρυμμένα σε υπόγεια κτιρίων και σε καταφύγια του Ψυχρού Πολέμου. Ο Ρωσικός στρατός είναι πολύ μεγαλύτερος, αλλά μετά τις αρχικές επιτυχίες του το 2022 σημειώνει αμελητέα πρόοδο έκτοτε, καθώς απέτυχε να αποκόψει τον εφοδιασμό των Ουκρανικών δυνάμεων από τα δυτικά σύνορα της Ουκρανίας.

Το Ιράν διαθέτει εκτεταμένες υπόγειες εγκαταστάσεις διοίκησης, αποθέματα πυραύλων και υποστηρικτικές υποδομές—όπως οι υπόγειες «πυραυλικές πόλεις» στο Κερμανσάχ και το Ισπαχάν, ή οι ενισχυμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις στο Φορντό και τη Νατάντζ. Ακόμη και οι ΗΠΑ από κοινού με το Ισραήλ, με τον πλήρη έλεγχο του αέρα και τις δυνατότητες πληγμάτων ακριβείας, δυσκολεύονται να εξαλείψουν αυτές τις δυνατότητες. Εν τω μεταξύ, το Ιράν διατηρεί την ικανότητα να πλήττει στόχους με πυραύλους ή drones που τροχοδρομούνται αστραπιαία έξω από τις υπόγειες εγκαταστάσεις.

Στη Γάζα, τα υπόγεια δίκτυα των αμυνομένων περιέπλεξαν σημαντικά τις ισραηλινές πολεμικές επιχειρήσεις επί σχεδόν δύο χρόνια (27 Οκτωβρίου 2023 – 10 Οκτωβρίου 2025). Ωστόσο, το Ισραήλ πέτυχε τελικά κάποια αποφασιστικά αποτελέσματα, καθώς η περιοχή είναι μικρή και περίκλειστη, γεγονός που κατέστησε εφικτή την πλήρη απομόνωσή της και τον αποκλεισμό τού ανεφοδιασμού τού υπόγειου δικτύου τής Χαμάς.

Η θωράκιση των νησιών

Δεδομένου ότι τα εφόδια μεταφέρονται κυρίως στην επιφάνεια, ο ανεφοδιασμός υπό τα πυρά τού εχθρού—η αμφισβητούμενη υποστήριξη (contested sustainment)—καθίσταται ο κρίσιμος παράγοντας για την έκβαση του πολέμου. Το κύριο ερώτημα σχεδιασμού για έναν επιτιθέμενο δεν είναι πλέον αν η τοπική στρατιωτική του υπεροχή αρκεί για ταχεία νίκη, αλλά αν μπορεί να στερήσει τον εφοδιασμό που κρατά σε λειτουργία το υπόγειο σύστημα του αμυνόμενου.

Οι άνθρωποι σε υπόγειες θέσεις μάχης χρειάζονται τροφή, ενέργεια (ηλεκτρικό ρεύμα ή ντίζελ), πυρομαχικά, drones και ανταλλακτικά για τον εξοπλισμό τους, ενώ η υπόγεια παραγωγή απαιτεί πρώτες ύλες. Αν διακοπεί αυτή η ροή και οι εγκαταστάσεις απομονωθούν πλήρως, ο αμυνόμενος εξασθενεί. Έτσι, οι επιθετικές εκστρατείες προσλαμβάνουν τα στρατηγικά χαρακτηριστικά ενός πολιορκητικού πολέμου σε εθνική ή περιφερειακή κλίμακα. 

Ενώ δηλαδή από τους αρχαίους χρόνους το αντικείμενο της πολιορκίας ήταν ένα κάστρο ή μια πόλη, σήμερα η σύγχρονη στρατιωτική τεχνολογία το διευρύνει γεωγραφικά στο επίπεδο ολόκληρης της επικράτειας του αμυνόμενου—όπως π.χ. συνέβη στην Κύπρο κατά τις επιχειρήσεις τού Αττίλα το 1974, οπότε οι τουρκικές αεροναυτικές δυνάμεις επέβαλαν καθεστώς αποκλεισμού τής μεγαλονήσου.

Το πρωταρχικό δίδαγμα για κάθε επίδοξο επιτιθέμενο είναι σαφές: ο πόλεμος εναντίον ενός καλά οχυρωμένου αμυνόμενου καθίσταται μακροχρόνιος εάν ο επιτιθέμενος δεν μπορεί να επιβάλει πλήρη απομόνωση εφοδιασμού τού αμυνόμενου σε ολόκληρη την επικράτειά του. Αν ο επιτιθέμενος δεν μπορεί να σφραγίσει κάθε σύνορο—όπως π.χ. συνέβη στη μεγάλη έκταση της Ουκρανίας (603.500 τ.χλμ.) ή στην τεράστια έκταση του Ιράν (1.648.195 τ.χλμ.)—τότε το υπόγειο σύστημα του αμυνόμενου θα μπορεί να επιβιώνει σε μακροχρόνια περίοδο.

Για τον αμυνόμενο, το καθήκον υπερβαίνει την απλή κατασκευή υποδομών· απαιτείται προετοιμασία των υπόγειων εγκαταστάσεων για πολιορκία, επίτευξη της κατάλληλης ισορροπίας στους αμυντικούς προϋπολογισμούς μεταξύ εξοπλισμών και υποδομών, και αμυντικοί εξοπλισμοί που θα στερήσουν από τον επιτιθέμενο την ικανότητα να επιβάλει καθεστώς άρνησης περιοχής (area denial). Παράλληλα απαιτείται η διασφάλιση γραμμών ανεφοδιασμού τού αμυνόμενου μέσω ισχυρών διπλωματικών συμμαχιών του με γειτονικά κράτη.

Το δίδαγμα για τα νησιά

Καταλήγει δε το άρθρο ότι, από το σημείο που βρισκόμαστε, είναι αδύνατο να προβλέψουμε πού θα καταλήξει η ισορροπία μεταξύ επίθεσης και άμυνας. Όμως κάθε επιτιθέμενος που δεν μπορεί να αποκλείσει και απομονώσει ολόκληρη την επικράτεια ενός καλά οχυρωμένου και μάλιστα υπογειοποιημένου αμυνόμενου, θα διαπιστώσει ότι η γρήγορη και αποφασιστική νίκη τού επιτιθέμενου παραμένει εντελώς απρόσιτη.

Με βάση τις επισημάνσεις τού άρθρου, συνάγουμε ότι τα νέα δεν είναι και τόσο καλά για τις αναθεωρητικές δυνάμεις τής Τουρκίας. Τα νησιά τού Αιγαίου μπορούν να γίνουν απόρθητα εάν υπογειοποιηθούν πλήρως όλες οι στρατιωτικές δυνάμεις που τα υπερασπίζονται (κατά το πρότυπο του Ιράν) και παράλληλα εάν μπορεί να προστατευθεί όλος ο τοπικός άμαχος πληθυσμός σε υπόγεια καταφύγια (κατά το πρότυπο του Ισραήλ). 

Υπό τέτοιες συνθήκες ολιστικής οχυρωματικής υπογειοποίησης, η απομένουσα πρόκληση για την Ελλάδα είναι ο στοιχειώδης ανεφοδιασμός των ελληνικών νησιών εν καιρώ πολέμου. Οι αεροναυτικές ελληνικές δυνάμεις εξοπλίζονται ώστε να αποστερήσουν την Τουρκία από τη δυνατότητα να επιβάλει ολοσχερή αεροναυτικό αποκλεισμό—καθεστώς άρνησης περιοχής (A2/AD – Anti-Access/Area Denial)—σε οποιοδήποτε νησί στα ανατολικά όρια της ελληνικής επικράτειας.

Δηλαδή η σύγχρονη τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα στην Ελλάδα να μετατρέψει κάθε ελληνικό ανατολικό νησί σε σύγχρονο «Μεσολόγγι», μπροστά από τα τείχη τού οποίου συνετρίβοντο οι οθωμανικές επιθέσεις επί τέσσερα χρόνια (25 Οκτωβρίου 1822 – 10 Απριλίου 1826), ή σε σύγχρονη «Σάμο», την οποία οι συνενωμένες τριηπειρωτικές οθωμανικές δυνάμεις απέτυχαν να την καταλάβουν το 1821 – 1824.

Αυτά βέβαια τα γνωρίζουν οι εξ ανατολών γείτονές μας, που φέρονται να ονειροπολούν να επαναλάβουν τις περιπατητικές επιδόσεις τού Αττίλα, σε κάποια ελληνικά νησιά αυτή τη φορά, ξαφνικά μια νύχτα σύμφωνα με τον Ερντογάν. Γι’ αυτό εξ άλλου, η Άγκυρα ωρύεται σε κακόηχους τόνους για τα 522 νέα οχυρωματικά έργα στα νησιά τού Αιγαίου και στην ηπειρωτική Ελλάδα, όπως επίσης και για τη στρατηγική και τους υπερσύγχρονους εξοπλισμούς πολυεπίπεδης άμυνας (multiple-layer defense) της Ελλάδας στον Έβρο, το Αιγαίο και το Σύμπλεγμα της Μεγίστης.

 

---

 

* Το The Strategist εκδίδεται από το Australian Strategic Policy Institute (ASPI), το οποίο χρηματοδοτείται από το Υπουργείο Άμυνας της Αυστραλίας και τις κυβερνήσεις των Η.Π.Α., Καναδά, Βρετανίας, Ολλανδίας, και Ιαπωνίας, καθώς επίσης από βιομηχανίες στρατιωτικών εξοπλισμών όπως η Lockheed Martin και η Raytheon Technologies.

*Το RealClear Defense είναι μέρος τού δικτύου RealClear Media Group (RCMG), με έδρα στο Σικάγο (Η.Π.Α.), και εστιάζει αποκλειστικά σε θέματα εθνικής ασφάλειας, αμυντικής στρατηγικής, στρατιωτικών εξοπλισμών και εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ. Ως εξειδικευμένος θεματικός ιστότοπος, το RealClear Defense «δημιουργήθηκε κατόπιν αιτήματος του Επιτελείου τού Πενταγώνου και του Κοινοβουλίου παρά την Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των Αντιπροσώπων» (The Pentagon and Hill staff on the House Armed Services Committee) του Αμερικανικού Κογκρέσου.