Τα drones φεύγουν, οι πύραυλοι έρχονται…

Τέσσερα χρόνια μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, τα drones θεωρούνται από το ΝΑΤΟ και τις δυτικές αμυντικές βιομηχανίες βασικό εργαλείο των μελλοντικών συγκρούσεων. Η χρήση τους στην Ουκρανία, αλλά και στη Μέση Ανατολή, ενίσχυσε την αντίληψη ότι τα μη επανδρωμένα συστήματα μπορούν να προσφέρουν φθηνή, ευέλικτη και αποτελεσματική ισχύ πυρός, τόσο σε επιθετικές επιχειρήσεις, όσο και στην προστασία κρίσιμων υποδομών.

Ωστόσο, το ίδιο το ουκρανικό πεδίο μάχης αποκαλύπτει πόσο γρήγορα αλλάζει η τεχνολογία. Η Ρωσία μετατρέπει πλέον τα ελικοφόρα Shahed σε ταχύτερα συστήματα τύπου πυραύλου, με κινητήρες turbojet, αυξάνοντας σημαντικά την ταχύτητα και το ύψος πτήσης τους. Ως αποτέλεσμα, τα φθηνά ουκρανικά drones αναχαίτισης δυσκολεύονται να τα αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά.

Αυτή η εξέλιξη αμφισβητεί το μέχρι πρότινος κυρίαρχο δόγμα ότι τα χαμηλού κόστους drones μπορούν να αποτελέσουν τη βασική λύση άμυνας απέναντι σε μαζικές επιθέσεις. Παράλληλα, το Ιράν έχει παρουσιάσει τον πύραυλο 358, ένα σχετικά οικονομικό σύστημα που μπορεί να καταρρίπτει, όχι μόνο drones τύπου Shahed, αλλά και πιο εξελιγμένες πλατφόρμες, όπως MQ-9 Reaper και Apache. Η ιρανική προσέγγιση εμφανίζεται πιο προσαρμοστική σε σχέση με πολλές δυτικές λύσεις, που εξακολουθούν να βασίζονται κυρίως σε ελικοφόρα UAV.

Παρά τα σημάδια αυτά, αρκετές δυτικές χώρες – ανάμεσά τους και η Ελλάδα – συνεχίζουν να επενδύουν έντονα σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη, ακόμη κι αν τα τεχνολογικά τους όρια αρχίζουν να γίνονται εμφανή. Εάν μάλιστα μειωθεί το κόστος των πυραυλικών συστημάτων και ωριμάσουν τεχνολογίες, όπως τα λέιζερ, είναι πιθανό τα σημερινά drones να χάσουν τον κυρίαρχο ρόλο που απέκτησαν τα τελευταία χρόνια.

Η τουρκική στροφή στις πυραυλικές τεχνολογίες

Την ώρα που η Δύση εξακολουθεί να επενδύει κυρίως στα drones, η Τουρκία φαίνεται να επιχειρεί μετάβαση στην επόμενη φάση της στρατιωτικής τεχνολογίας: Tα πυραυλικά συστήματα μεγάλου βεληνεκούς. Στην έκθεση άμυνας SAHA παρουσιάστηκε ο Yildirimhan, ένας νέος βαλλιστικός πύραυλος, με αναφερόμενη εμβέλεια 6.000 χιλιομέτρων και ταχύτητα έως Mach 25. Αν οι ισχυρισμοί αυτοί επιβεβαιωθούν, τότε πρόκειται ουσιαστικά για διηπειρωτικό βαλλιστικό πύραυλο (ICBM).

Αναλυτές εκτιμούν ότι η παρουσίαση του συστήματος είχε σαφή στρατηγικό και πολιτικό συμβολισμό. Η Άγκυρα επιδιώκει να ενισχύσει την αποτρεπτική της ισχύ και να στείλει μήνυμα ότι διαθέτει τη βούληση και την τεχνολογική βάση να εξελιχθεί σε ανεξάρτητη πυραυλική δύναμη. Ο Yildirimhan δεν ήταν το μόνο νέο όπλο που παρουσιάστηκε. Στην ίδια έκθεση εμφανίστηκαν επίσης αντι-drone πύραυλοι, αντιαρματικά συστήματα, μικροπυρομαχικά ακριβείας και μίνι πύραυλοι cruise, που μπορούν να μεταφέρονται από UAV.

Η τουρκική στρατηγική βασίζεται στην επιδίωξη αμυντικής αυτονομίας και στη μείωση της εξάρτησης από δυτικά οπλικά συστήματα. Εταιρείες όπως η Roketsan, η ASELSAN και η κρατική υπηρεσία SSB αποτελούν τον πυρήνα αυτής της προσπάθειας, επιτρέποντας στην Τουρκία να αναπτύσσει όλο και περισσότερα εγχώρια οπλικά συστήματα.

Σήμερα η Άγκυρα διαθέτει ένα διαρκώς διευρυμένο πυραυλικό οπλοστάσιο: Βαλλιστικούς πυραύλους, cruise missiles, αντιαεροπορικά συστήματα, αντιπλοϊκά όπλα και μη επανδρωμένες πλατφόρμες κρούσης. Παράλληλα επενδύει σε τεχνολογίες διαστήματος, κινητήρες στερεών καυσίμων και προηγμένα συστήματα καθοδήγησης, δημιουργώντας τις βάσεις για πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες στο μέλλον.

Το σημερινό τουρκικό οπλοστάσιο

Στον τομέα των βαλλιστικών πυραύλων, η Τουρκία διαθέτει ήδη επιχειρησιακά συστήματα όπως τον Bora, με εμβέλεια περίπου 280 χιλιομέτρων. Ο πύραυλος αυτός έχει χρησιμοποιηθεί σε επιχειρήσεις στη Συρία και το Ιράκ και θεωρείται αντίστοιχος μικρότερης κλίμακας του ρωσικού Iskander. Η Άγκυρα αναπτύσσει επίσης τον Bora-2 και άλλες παραλλαγές με πιθανή εμβέλεια 500 έως 800 χιλιομέτρων, κάτι που θα έθετε μεγάλο μέρος της Ανατολικής Μεσογείου εντός ακτίνας πλήγματος.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το πρόγραμμα Tayfun, το οποίο θεωρείται το βασικό βήμα της Τουρκίας προς πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς. Οι δοκιμές του δείχνουν ότι μπορεί να ξεπεράσει τα 1.000 χιλιόμετρα, δίνοντας στην Άγκυρα δυνατότητα στρατηγικών πληγμάτων σε ευρύτερη γεωγραφική ακτίνα.

Στους πυραύλους cruise, ο SOM αποτελεί ήδη σημαντικό στοιχείο της τουρκικής αεροπορικής ισχύος, με δυνατότητα ενσωμάτωσης σε F-16 και μελλοντικά στο εγχώριο μαχητικό KAAN. Στο ναυτικό πεδίο, ο αντιπλοϊκός Atmaca εξελίσσεται στο βασικό όπλο επιφανείας του τουρκικού στόλου, ενώ η Τουρκία εξετάζει και υπερηχητικές εκδόσεις.

Παράλληλα, η χώρα έχει αποκτήσει μεγάλη εμπειρία στα drones και στα περιφερόμενα πυρομαχικά. Τα Bayraktar TB2, Akinci και Kizilelma λειτουργούν πλέον σε συνδυασμό με πυραυλικά συστήματα ακριβείας, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο δίκτυο κρούσης χαμηλού κόστους. Η εμπειρία από τη Λιβύη, το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και την Ουκρανία, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο αυτήν τη στρατηγική.

Όσον αφορά τους αριθμούς, η Τουρκία πιθανότατα διαθέτει ήδη εκατοντάδες τακτικούς πυραύλους μικρού βεληνεκούς και χιλιάδες κατευθυνόμενα πυρομαχικά. Η παραγωγική της ικανότητα αυξάνεται διαρκώς, καθώς η κυβέρνηση Ερντογάν δίνει προτεραιότητα στη μαζική παραγωγή εγχώριων όπλων. Μέσα στην επόμενη δεκαετία, η Τουρκία θα μπορούσε να αποκτήσει αρκετές εκατοντάδες βαλλιστικούς πυραύλους μεσαίου βεληνεκούς, μεγάλους στόλους πυραύλων cruise και πολύ εκτεταμένες δυνατότητες πολέμου με drone.

Παρά τις προόδους, η Τουρκία εξακολουθεί να εξαρτάται από ξένες τεχνολογίες σε κρίσιμους τομείς, όπως οι κινητήρες, οι αισθητήρες και τα προηγμένα ηλεκτρονικά. Οι δυτικές κυρώσεις μπορούν να επιβραδύνουν αρκετά προγράμματα. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική εικόνα δείχνει ότι, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2030, η Τουρκία ενδέχεται να διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα και πιο διαφοροποιημένα πυραυλικά οπλοστάσια της περιοχής.

Η ανάγκη για νέα αμυντική στρατηγική

Η αυξανόμενη πυραυλική απειλή επαναφέρει τη συζήτηση για πολυεπίπεδα συστήματα αεράμυνας. Συχνά προβάλλεται ως πρότυπο το ισραηλινό μοντέλο, το οποίο όμως δεν περιορίζεται μόνο στον “Σιδερένιο Θόλο”. Στην πραγματικότητα αποτελείται από τρία επίπεδα άμυνας: Iron Dome, David’s Sling και Arrow, καθένα από τα οποία αντιμετωπίζει διαφορετικές κατηγορίες απειλών.

Μια αποτελεσματική αρχιτεκτονική αεράμυνας απαιτεί συνδυασμό αεροπορικών, χερσαίων, ναυτικών και, ει δυνατόν, διαστημικών δυνατοτήτων. Χρειάζονται πολλαπλά επίπεδα ανίχνευσης, διαφορετικά δίκτυα επικοινωνίας και ποικιλία μέσων αναχαίτισης, ώστε το σύστημα να παραμένει λειτουργικό, ακόμη και σε συνθήκες κορεσμού.

Η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει το ζήτημα με προσοχή. Η άκριτη υιοθέτηση λύσεων βασισμένων αποκλειστικά σε drones ίσως αποδειχθεί λανθασμένη, εάν η τεχνολογία αυτή εισέρχεται ήδη σε φάση σχετικής παρακμής. Τα ελικοφόρα UAV θα συνεχίσουν να έχουν ρόλο, μόνο όσο παραμένουν εξαιρετικά φθηνά και αναλώσιμα.

Απέναντι σε ταχύτερες απειλές, όπως turbojet drones και πυραύλους cruise, η λογική δείχνει προς μια νέα γενιά φθηνών αναχαιτιστικών πυραύλων. Η χρήση πανάκριβων πυραύλων ακριβείας απέναντι σε μαζικά, χαμηλού κόστους drones δημιουργεί δυσμενή οικονομικά δεδομένα. Αντίθετα, αυτόνομα αναχαιτιστικά με τεχνητή νοημοσύνη, χαμηλό κόστος παραγωγής και δυνατότητα μαζικής κατασκευής θα μπορούσαν να αλλάξουν τα δεδομένα της αεράμυνας.

Το επόμενο τεχνολογικό “τρένο”

Η βασική ιδέα πίσω από αυτά τα νέα συστήματα δεν απαιτεί επαναστατική επιστήμη. Οι αναγκαίες τεχνολογίες – μικροί αισθητήρες, αυτόνομη πλοήγηση, φθηνή πρόωση στερεών καυσίμων και καθοδήγηση μέσω τεχνητής νοημοσύνης – υπάρχουν ήδη. Το πρόβλημα βρίσκεται κυρίως στην ενσωμάτωση και στην παραγωγή τους, σε μεγάλη κλίμακα.

Ήδη αρκετές νεοφυείς επιχειρήσεις στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη στρέφονται προς αυτήν την κατεύθυνση, αναπτύσσοντας φθηνά, κλιμακούμενα συστήματα αναχαίτισης, αντί για παραδοσιακές λύσεις βασισμένες αποκλειστικά σε drones. Παρότι οι περισσότερες προσπάθειες βρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο, δείχνουν ποια μπορεί να είναι η επόμενη φάση της στρατιωτικής τεχνολογίας.

Η Ελλάδα έχασε σε μεγάλο βαθμό την πρώτη μεγάλη επανάσταση των drones και τώρα προσπαθεί να καλύψει το χαμένο έδαφος, ενώ η Τουρκία φαίνεται ήδη να επενδύει στην επόμενη τεχνολογική μετάβαση: Τα φθηνά πυραυλικά συστήματα και τα αυτόνομα αναχαιτιστικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν η Αθήνα θα συνεχίσει να επενδύει σε τεχνολογίες, που ίσως σύντομα ξεπεραστούν, ή αν θα επιχειρήσει να συμμετάσχει έγκαιρα στη νέα γενιά αμυντικών συστημάτων, πριν χαθεί και αυτό το τεχνολογικό “τρένο”.