Από τον Γκιουλέν στο Ισραήλ – Πώς ο πόλεμος άλλαξε το δόγμα ασφάλειας της Τουρκίας

Αντίστοιχα, στο Τελ Αβίβ, η Τουρκία καταγράφεται πλέον πιο συστηματικά σε στρατηγικές αναλύσεις ως πιθανός μελλοντικός αντίπαλος, σε ένα πλαίσιο αμοιβαίας αναδιάταξης των περιφερειακών ισορροπιών. Παρακολουθώντας το Ισραήλ να επιχειρεί κατά του Ιράν, μετά από 2,5 χρόνια συγκρούσεων σε Γάζα, Λίβανο, Συρία και Υεμένη, διαμορφώνεται η εικόνα ότι η Τουρκία επανεξετάζει βασικές παραδοχές της στρατηγικής της.

Ο Χαλούκ Γκιοργκούν, Επικεφαλής των Αμυντικών Βιομηχανιών της Τουρκίας (SSB), περιέγραψε πρόσφατα αυτή τη μετατόπιση σε διεθνή σύνοδο, παρουσιάζοντας έναν πιο ολοκληρωμένο τρόπο προσέγγισης της ασφάλειας. Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η τουρκική στρατηγική δομείται πλέον σε τέσσερις βασικούς άξονες:

• Η πληροφορία αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό εργαλείο, σε στενή διασύνδεση με την άμυνα.
• Οι εφοδιαστικές αλυσίδες, η παραγωγή και τα αποθέματα αποκτούν κεντρικό ρόλο στην ασφάλεια.
• Δίνεται έμφαση σε μικρότερες, ταχύτερες και πιο ευέλικτες στρατιωτικές πλατφόρμες, που ανταποκρίνονται σε σύγχρονες μορφές πολέμου.
• Ενισχύεται η συνεχής διασύνδεση μεταξύ επιχειρησιακού πεδίου και αμυντικής βιομηχανίας.

Στην ίδια σύνοδο, ο Γκιοργκούν παρουσίασε στοιχεία που αποτυπώνουν την ταχεία ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας. Πάνω από το 80% των οπλικών συστημάτων παράγεται πλέον εγχώρια, από περίπου 20% πριν από 25 χρόνια. Σήμερα λειτουργούν περισσότερες από 4.000 εταιρείες του κλάδου, με πάνω από 100.000 εργαζόμενους, ενώ οι συνολικές πωλήσεις έχουν φτάσει τα 20 δισ. δολάρια, με πάνω από το μισό να αφορά εξαγωγές. Αν αυτές οι τάσεις συνεχιστούν, η Τουρκία ενδέχεται να διευρύνει περαιτέρω την ικανότητά της να υποστηρίζει μια πιο αυτόνομη στρατηγική ασφάλειας.

Νέο επίκεντρο

Για χρόνια, οι συζητήσεις ασφαλείας στην Τουρκία επικεντρώνονταν κυρίως στο κουρδικό ζήτημα και στο κίνημα Γκιουλέν. Το τελευταίο διάστημα, ωστόσο, το επίκεντρο φαίνεται να διευρύνεται, με το Ισραήλ να αποκτά αυξημένο βάρος στις στρατηγικές αναλύσεις. Αυτό αποδίδεται εν μέρει σε αντιληπτές απειλές και δηλώσεις Ισραηλινών αξιωματούχων, όπως ο πρώην πρωθυπουργός Ναφτάλι Μπένετ, που έχουν αναφερθεί στην Τουρκία ως πιθανό μελλοντικό αντίπαλο, μετά την επίθεση της Χαμάς, την 7η Οκτωβρίου 2023.

Στην Άγκυρα, αυτές οι τοποθετήσεις συχνά ερμηνεύονται ως ένδειξη μιας ευρύτερης αναδιάταξης της ισραηλινής στρατηγικής αντίληψης. Παράλληλα, ο πόλεμος στη Γάζα θεωρείται από αρκετούς αναλυτές ότι σηματοδοτεί μια μετατόπιση από ταχεία στρατιωτική επικράτηση, προς πιο παρατεταμένες συγκρούσεις.

Ένας επιπλέον παράγοντας είναι η διεύρυνση των ισραηλινών επιχειρήσεων, πέρα από τα παραδοσιακά τους πεδία, σε περιοχές όπως η Υεμένη, ο Λίβανος και η Συρία, όπου τα συμφέροντα Τουρκίας και Ισραήλ συχνά αποκλίνουν. Ο πόλεμος του Ισραήλ με το Ιράν, που κλιμακώθηκε το 2026, αντιμετωπίζεται από πολλούς στην περιοχή ως σημείο καμπής για το συνολικό στρατηγικό περιβάλλον.

Στο εσωτερικό της Τουρκίας καταγράφονται διαφορετικές αναγνώσεις των εξελίξεων: Εθνικιστικοί και κυβερνητικοί κύκλοι τείνουν να τις ερμηνεύουν ως ένδειξη ισραηλινής περιφερειακής φιλοδοξίας. Η αντιπολίτευση υπογραμμίζει τα όρια ισχύος που προκύπτουν από τη σχέση ΗΠΑ-ΝΑΤΟ και τη σημασία της Δύσης για την τουρκική στρατηγική ισορροπία.

Ανησυχίες του Ισραήλ

Σύμφωνα με αναλυτές ασφαλείας, μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, το Ισραήλ αντιμετώπιζε την Τουρκία ως σταθερό εταίρο, λόγω του κοσμικού στρατιωτικού κατεστημένου της. Η άνοδος του ΑΚΡ (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) και οι θεσμικές αλλαγές που ακολούθησαν άλλαξαν σταδιακά αυτή την αντίληψη.

Σήμερα, η Τουρκία περιγράφεται σε ορισμένα ισραηλινά στρατηγικά κέντρα ως πιο απρόβλεπτος παράγοντας, με αυξημένη εμπλοκή σε περιφερειακά μέτωπα όπως η Συρία, η Λιβύη, η Υεμένη, η Σομαλία, το Αζερμπαϊτζάν και τα Βαλκάνια. Αυτό έχει οδηγήσει σε επαναξιολόγηση της Τουρκίας σε τμήματα του ισραηλινού στρατηγικού σχεδιασμού, σε ένα πλαίσιο όπου η περιφερειακή εικόνα γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη. Παράλληλα, το λεγόμενο “Κόκκινο Βιβλίο” της Τουρκίας, το βασικό δόγμα εθνικής ασφάλειας, φέρεται σε ορισμένες αναλύσεις να αποδίδει πλέον μεγαλύτερη σημασία στο Ισραήλ ως παράγοντα κινδύνου.

Οι υπολογισμοί ασφαλείας πλέον δεν περιορίζονται σε πιθανή στρατιωτική σύγκρουση, αλλά επεκτείνονται σε ευρύτερες περιφερειακές δυναμικές: Ψευδοκράτος, όπου η Τουρκία διατηρεί στρατιωτική παρουσία, καθώς και περιοχές της Συρίας, του Ιράκ και του Ιράν, με πιθανές επιπτώσεις στην τουρκική ασφάλεια.