Ο Ερντογάν ήθελε τον looser Κιλιτσντάρογλου και τον επέβαλε!

Στις 21 Μαΐου του 2026, δικαστήριο στην Άγκυρα ακύρωσε το Συνέδριο του 2023 που είχε φέρει τον Οζγκιούρ Οζέλ στην ηγεσία του CHP, απομάκρυνε τον ίδιο και την ομάδα του και επανέφερε τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου στη θέση του – ο οποίος έχει χάσει απανωτές φορές από τον Ερντογάν και είναι ο αγαπημένος του looser! Από την πλευρά του, ο Οζέλ άφησε να εννοηθεί ότι μπορεί να ιδρύσει νέο κόμμα, που θα συσπειρώσει τα στελέχη και τον κόσμο του CHP, αφήνοντας τον Κιλιτσντάρογλου με την κομματική γραφειοκρατία που τον στηρίζει.

Η υπόθεση αφορούσε καταγγελίες για παρατυπίες στο Συνέδριο, οι οποίες μάλιστα προήλθαν από τον ίδιο τον Κιλιτσντάρογλου, την “δοτή” ηγεσία του οποίου στηρίζουν περίπου 20 βουλευτές του CHP και ορισμένα στελέχη. Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα κατήγγειλε ότι πρόκειται για μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αποδυνάμωσης της εκλεγμένης ηγεσίας του.

Ο δε Ερντογάν δηλώνει πως “δεν ανακατευόμαστε στα εσωτερικά τους” και παρουσιάζει το ζήτημα ως απόφαση της Δικαιοσύνης, λόγω της προσφυγής της πρώην ηγεσίας του CHP. Στην ερντογανική Τουρκία ο ισχυρισμός αυτός γίνεται ελάχιστα πιστευτός και δικαίως, καθώς η χειραγώγηση της Δικαιοσύνης έχει φτάσει σε τρομακτικά επίπεδα, σε τέτοιο σημείο ώστε ο Τούρκος πρόεδρος να επιλέγει τον αντίπαλο του!

Ο Οζέλ έγραψε στο αμερικανικό περιοδικό Newsweek: «Η κρίση δημοκρατίας της Τουρκίας εξελίσσεται σε κρίση ασφάλειας με συνέπειες που μπορεί να ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορά μας. Όσα συμβαίνουν σήμερα στην Τουρκία δεν αφορούν μόνο όσους δίνουν σημασία στη δημοκρατία, αλλά θα πρέπει να απασχολούν κάθε έναν που ενδιαφέρεται για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της Ευρώπης, του ΝΑΤΟ, της Μαύρης Θάλασσας, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Αν οι σημερινές τάσεις συνεχιστούν, η Τουρκία κινδυνεύει να οδηγηθεί σε ένα σημείο χωρίς προηγούμενο στην ιστορία του ΝΑΤΟ».

Η απόφαση ήρθε μετά από περισσότερο από έναν χρόνο νομικής πίεσης σε στελέχη της αντιπολίτευσης, συμπεριλαμβανομένης της σύλληψης του δημάρχου Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, που θεωρείται ευρέως ως ο σημαντικότερος πιθανός αντίπαλος του Ερντογάν. Να σημειωθεί πως και ο δημοφιλής δήμαρχος Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς είναι υπό δικαστικό κλοιό, αν και ακόμα δεν έχει συλληφθεί ή καθαιρεθεί από το αξίωμα του.

Όλα αυτά αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας πειθαναγκασμού της αντιπολίτευσης, μέσω νομικών πιέσεων, που εμφανίζονται ως νομιμοφανείς. Όμως η κρίση δεν μπορεί να κατανοηθεί μόνο ως αυταρχικός ελιγμός από “τα πάνω”. Αναδεικνύει ένα βαθύτερο πρόβλημα μέσα στο ίδιο το CHP: Ένα κόμμα που επανειλημμένα υπόσχεται ανανέωση – και μόλις έδωσε τα πρώτα βήματα κατεύθυνσης προς αυτήν – ξεκίνησε ο σφοδρός εσωκομματικός εμφύλιος! Αν δεν είχε αυτήν την έστω και περιορισμένη εσωκομματική στήριξη ο Κιλιτσντάρογλου, δεν θα φτάναμε ως εδώ.

CHP: Έξι αρχηγοί από την ίδρυση του

Αρχικά να σημειώσουμε πως το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα, από την εμφάνιση του με την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας το 1923, μετράει μόλις έξι αρχηγούς (με εξαίρεση δύο εξαιρετικά βραχυχρόνιων μεταβατικών ηγεσιών). Πρώτος βεβαίως, ο Μουσταφά Κεμάλ που κράτησε τα ηνία μέχρι τον θάνατο του, το 1938. Το τουρκικό καθεστώς ήταν μονοκομματικό μέχρι το 1945, όπου (υπό τον διάδοχο και στενό συνεργάτη του Κεμάλ, Ισμέτ Ινονού) εισήχθη ο πολυκομματισμός. Ο Ινονού έσπασε κάθε ρεκόρ ηγεσία στο CHP, καθώς κρατούσε τα ηνία μέχρι τον θάνατο του, το 1972!

Να σημειωθεί ότι ο πολυκομματισμός στην Τουρκία διατηρήθηκε, στην πραγματικότητα διευρύνθηκε, μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1960 που ανέτρεψε την κυβέρνηση του Δημοκρατικού Κόμματος υπό τον Μεντερές, του πολιτικού μέντορα του Ερντογάν. Με την εκλογική του νίκη τον Μάϊο του 1950, ο Μεντερές είχε τερματίσει 27χρονια απόλυτης-μονοκομματικής κυβέρνησης του CHP.

Με τον θάνατο του Ινονού, τα ηνία του κόμματος ανέλαβε ο πρωθυπουργός του “Αττίλα”, Μπουλέντ Ετσεβίτ, ο οποίος μάλιστα έστριψε το κόμμα προς τα Αριστερά (αλά τούρκα) και προσέγγισε την ΕΣΣΔ, λόγω και των ουκ ολίγων εντάσεων στις αμερικανοτουρκικές σχέσεις εκείνη την περίοδο. Η θητεία Ετσεβίτ τερματίστηκε με το σκληρό πραξικόπημα του Κενάν Εβρέν, όπου απαγόρευσε όλα τα κόμματα, μεταξύ αυτών και το CHP. Μία ενδιαφέρουσα ιδιομορφία της Τουρκίας είναι πως μνημονεύεται μεν διαρκώς ο Κεμάλ, όχι όμως και το κόμμα που ο ίδιος ίδρυσε. Ακόμα και το CHP δεν εξαιρέθηκε από την απαγόρευση της χούντας.

Μάλιστα, το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα επανεμφανίστηκε-επανιδρύθηκε το 1992, σχεδόν 10 χρόνια μετά την πρώτη εκλογή του Τουργκούτ Οζάλ στην πρωθυπουργία. Τα ηνία πέρασαν στον Ντενίζ Μπαϊκάλ, έναν τυπικό-κομματικό γραφειοκράτη, που κράτησε το τιμόνι 18 ολόκληρα χρόνια. Ήταν αυτός που το 2002 προχώρησε σε μία καθοριστική απόφαση: Ως αρχηγός του CHP, στήριξε την συνταγματική αλλαγή για να επιτραπεί στον τότε νεοεκλεγέντα Ερντογάν να υπηρετήσει ως πρωθυπουργός (αν και είχε επικρατήσει στις εκλογές, δεν μπορούσε να γίνει πρωθυπουργός, λόγω της παλαιότερης καταδίκης-φυλάκισης του).

Σφοδρός πολέμιος του Ερντογάν τότε, ήταν και ο Ετσεβίτ, οποίος δεν είχε επιστρέψει στο CHP, αλλά στο Κόμμα της Δημοκρατικής Αριστεράς που είχε ιδρύσει η σύζυγος του, Ραχσάν. Ετσεβίτ και Μπαϊκάλ εμφανίστηκαν ως υπερασπιστές του κοσμικού κράτους, έναντι του νεοϊσλαμισμού του Ερντογάν. Το CHP, υπό τον Μπαϊκάλ, συμμετείχε στις μεγάλες διαδηλώσεις κατά της εκλογής του Αμπντουλάχ Γκιουλ στην Προεδρία της Δημοκρατίας, το 2007 (ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Ετσεβίτ). Ήταν τότε που ο Μπαϊκάλ είχε υποσχεθεί πως αν χάσει τις εκλογές εκείνης της περιόδου, θα κολυμπήσει μέχρι την Ρόδο!

Ο Μπαϊκάλ, όχι μόνο δεν κολύμπησε, αλλά επέμεινε να κρατά τα ηνία του κόμματος πάρα την ήττα-σοκ, μέχρι που εξαναγκάστηκε σε παραίτηση το 2010, έπειτα από “ροζ βίντεο” που κυκλοφόρησε με τον ίδιο και σύζυγο βουλευτή του! Τον διαδέχτηκε ο αλεβίτης Κιλιτσντάρογλου, οποίος, αν και κοινός υποψήφιος έξι αντιπολιτευόμενων κομμάτων, έχασε από τον Ερντογάν και στις προεδρικές του 2023 (είχε χάσει βεβαίως και τις πρότερες αναμετρήσεις). Οδηγήθηκε σε παραίτηση μετά το Συνέδριο που ακολούθησε (και εξέλεξε τον Οζέλ) αλλά ο Κιλιτσντάρογλου δεν είχε πει την τελευταία του λέξη…

Κόμμα δέσμιο μηχανισμών

Επομένως, αναφερόμαστε σε ένα κόμμα με ισχυρούς γραφειοκρατικούς-κατεστημένους μηχανισμούς που λειτουργούν ως “τροχοπέδη” και αναπαράγουν την ήττα. Επομένως, η κρίση στο κόμμα δεν αφορά μόνο καταστατικά, ηγεσίες ή εσωκομματικές ισορροπίες. Είναι βαθύτερη: Για ποιον και με ποιο σκοπό υπάρχει το CHP; Είναι κόμμα της αλλαγής που απευθύνεται στην κοινωνία, ή του κατεστημένου;

Το ερώτημα αυτό δεν είναι νέο. Στοιχειώνει το CHP από τη μετάβαση στον πολυκομματισμό μετά το 1945 και έγινε οξύτερο στις δεκαετίες 1960 και 1970, όταν το κόμμα προσπάθησε να αυτοπροσδιοριστεί ως “αριστερά του κέντρου”, χωρίς να διαρρήξει τις αυταρχικές του ρίζες.

Σήμερα αυτή η ασάφεια επιβιώνει με άλλη μορφή. Το CHP μιλά τη γλώσσα της σοσιαλδημοκρατίας, αλλά επί της ουσίας το ίδιο εκφράζει τα μορφωμένα αστικά στρώματα, πολιτικές ελίτ και ορισμένους φιλελεύθερους, έχοντας μια προσεκτική σχέση προς το επιχειρηματικό κεφάλαιο. Μπορεί να απευθύνεται σε εργάτες, συνταξιούχους και νέους, αλλά δεν έχει οργανώσει αυτές τις κοινωνικές ομάδες ως ένα σταθερό-συμπαγές πολιτικό μπλοκ.

Γι’ αυτό η σημερινή κρίση δεν μπορεί να περιοριστεί σε πρόσωπα. Είναι χαρακτηριστικό πως οι διαφορές μεταξύ Οζέλ και Κιλιτσντάρογλου παραμένουν περιορισμένες σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και οικονομικής στρατηγικής. Επομένως, το βασικό ερώτημα παραμένει: Γιατί το κόμμα εμμένει να αναπαράγει την ίδια στρατηγική αδυναμίας; Το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα στα λόγια ομνύει στην ανανέωση, αλλά οι μηχανισμοί του επιστρέφουν στις παλιές συνήθειες: Σεβασμός στο κράτος, φόβος για τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό, πάντα εν μέσω της διαρκούς προσπάθειας να συνδυάσει-υπηρετήσει τα “έξι βέλη του κεμαλισμού”.

Πρόκειται για τις αρχές του Κεμάλ που εισήχθησαν στο ίδιο το τουρκικό Σύνταγμα το 1937: Ρεπουμπλικανισμός, Εθνικισμός, Λαϊκισμός, Κοσμικότητα/Λαϊκότητα, Κρατισμός και Επαναστατικότητα/Μεταρρυθμισμός. “Τα έξι βέλη” είναι το έμβλημα του κόμματος, μηχανισμοί του οποίου είναι διατεθειμένοι για εσωκομματικές μάχες χαρακωμάτων, εν μέσω των σκληρών διώξεων και της ελιτίστικης αντίληψης των κοσμικών-ανώτερων στρωμάτων του CHP, ότι “εμείς δεν είμαστε σαν αυτούς του Ερντογάν”, εμείς “ήμασταν νομοταγείς, πολιτισμένοι”, κτλ… Καλά όλα αυτά, αλλά δεν βοηθούν όταν έχεις να κάνεις με ένα αδίστακτο καθεστώς, υπό έναν μεγαλομανή ηγέτη που δεν έχει την πολυτέλεια της ήττας…

Χρήσιμοι ηλίθιοι του Ερντογάν

Ο Οζέλ, οργάνωσε συγκεντρώσεις μετά την σύλληψη του Ιμάμογλου, χωρίς όμως να καταφέρει να οργανώσει ένα κίνημα που να συνδυάζει την διαμαρτυρία κατά της καταστολής, με την οικονομική επιδείνωση στην Τουρκία, τον πληθωρισμό, τα όλο και υψηλότερα ενοίκια, την επιδείνωση των εργασιακών σχέσεων… Δεν έχει καταφέρει να εκφράσει τους “μη προνομιούχους”, όπως το είχε καταφέρει ο Ερντογάν, διαλύοντας το παραδοσιακό κομματικό κατεστημένο…

Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι μόνο ποιος θα ηγηθεί του CHP. Είναι αν το κόμμα μπορεί να ορίσει πρόγραμμα, να έχει συμπαγή κοινωνική βάση και στρατηγική, εν μέσω της συνεχιζόμενης καταστολής και του επώδυνου εσωκομματικού εμφυλίου, με μηχανισμούς του να επιλέγουν τον δρόμο της πολιτικής αυτοκτονίας, λειτουργώντας ως “χρήσιμοι ηλίθιοι” του Ερντογάν.