Σε αχαρτογράφητα νερά πλέει ο Ερντογάν μετά το δικαστικό πραξικόπημα

Υπάρχει ένα επικείμενο πρόβλημα διαδοχής/νομιμότητας του Τούρκου προέδρου, ενώ ταυτόχρονα η οικονομία παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη. Παραμένει δε ως ανταγωνιστική φυσιογνωμία της αντιπολίτευσης, ο προφυλακισμένος δήμαρχος Εκρέμ Ιμάμογλου – για να μην αναφερθούμε και στον δημοφιλή δήμαρχο Άγκυρας, Μανσούρ Γιαβάς. Το ζήτημα, λοιπόν, του CHP έχει σημασία επειδή αγγίζει και τα τρία. Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Ερντογάν δεν είναι πλέον μόνο η “αντιπολίτευση”: Είναι η διαδοχή και η πολιτική επιβίωση.

Ο Ερντογάν κυριαρχεί στην τουρκική πολιτική για πάνω από δύο δεκαετίες. Συνταγματικά, η πορεία του προς μια ακόμη προεδρική υποψηφιότητα είναι πολιτικά περίπλοκη, εκτός εάν υπάρξουν πρόωρες εκλογές, ή συνταγματικοί ελιγμοί, που έχει ήδη εγγράψει στη προηγούμενη αναθεώρηση του Συντάγματος που ενορχήστρωσε… Πολλαπλές πρόσφατες αναλύσεις περιγράφουν μια αναδυόμενη “κρίση διαδοχής”, μέσα στο σύστημα που ο ίδιος έχτισε.

Το σύστημα του AKP (κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης) είναι ιδιαίτερα εξατομικευμένο γύρω από τον Ερντογάν. Δεν υπάρχει δε καθολικά αποδεκτός διάδοχος, ενώ η απώλεια της εξουσίας θα μπορούσε να εκθέσει δίκτυα που συνδέονται με το οικοσύστημα κράτους-επιχειρήσεων, που αναπτύχθηκε υπό την κυριαρχία του ΑΚΡ. Γι’ αυτό η κρατική αντίδραση απέναντι στο CHP φαίνεται ασυνήθιστα επιθετική, σε σύγκριση με προηγούμενες περιόδους.

Η κατάσταση στο CHP

Ο Ιμάμογλου έγινε ο πρώτος πολιτικός της αντιπολίτευσης εδώ και χρόνια που έμοιαζε εκλέξιμος σε εθνικό επίπεδο και άλλαξε την εξίσωση. Μετά τις ισχυρές νίκες του CHP στις τοπικές εκλογές του 2024, το στρατόπεδο του Ερντογάν φαίνεται να κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αντιπολίτευση δεν ήταν πλέον κατακερματισμένη και περιορισμένης δυναμικής – αλλά ότι θα μπορούσε να τον κερδίσει σε πανεθνικό επίπεδο. Τα Reuters, Guardian, HRW και πολλά ινστιτούτα πολιτικής αναφέρονται σε αυτόν τον φόβο του Τούρκου προέδρου.

Ο Ιμάμογλου είναι ιδιαίτερα απειλητικός επειδή απευθύνεται πέρα από την κοσμική βάση του CHP: Μπορεί να προσελκύσει συντηρητικούς και εθνικιστές ψηφοφόρους – που δεν θα στραφούν σε κόμματα και υποψηφίους που δεν τα πηγαίνουν και τόσο καλά στις δημοσκοπήσεις – ενώ μοιάζει να υιοθετεί το λαϊκίστικο στυλ του Ερντογάν, από την παλαιότερη θητεία του σημερινού προέδρου στην τοπική αυτοδιοίκηση.

Αρκετές αναλύσεις τον χαρακτηρίζουν ως τον “σοβαρότερο αντίπαλο” του Ερντογάν, ακόμα και μέσα από την φυλακή. Επομένως, οι συλλήψεις, οι δικαστικές υποθέσεις, η διαμάχη για τα πτυχία και η πρωτοφανής δικαστική εκλογή της ηγεσίας του CHP, ερμηνεύονται ευρέως ως προσπάθειες για την αποδιοργάνωση της αντιπολίτευσης πριν από το 2028, την εμπόδιση ενός ενιαίου υποψηφίου από το CHP, καθώς και την δημιουργία νομικών εμποδίων στην υποψηφιότητα του Ιμάμογλου.

Πάντως, η αξιωματική αντιπολίτευση είναι διχασμένη: Ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, που επέστρεψε στην ηγεσία του CHP μετά την άκρως αμφιλεγόμενη δικαστική απόφαση, άφησε να εννοηθεί ότι στηρίζει το βαρύτατο κατηγορητήριο κατά του Ιμάμογλου. Στις δε συγκεντρώσεις του Οζγκιούρ Οζέλ (που εκπαραθυρώθηκε επεισοδιακά από την ηγεσία του CHP) και του Γιαβάς, ακούγεται το σύνθημα «Κιλιτσντάρογλου, προδότη!».

Η οικονομία παραμένει αγκάθι

Ακόμα και μετά από ορισμένες περιόδους σταθεροποίησης, ο πληθωρισμός, η αδυναμία του νομίσματος και η μείωση του βιοτικού επιπέδου, συνεχίζουν να υπονομεύουν την υποστήριξη των πολιτών. Όπως ανέφεραν το Reuters και άλλα ΜΜΕ, η τελευταία δικαστική κρίση του CHP αναστάτωσε αμέσως τις αγορές και πίεσε ξανά τη λίρα. Ο Ερντογάν ιστορικά επέζησε από πολιτικές κρίσεις, εργαλειοποιώντας την οικονομική ανάπτυξη και την ευημερία που βασίζεται σε συγκεκριμένους κλάδους, όπως η οικοδομή.

Αυτό το κοινωνικό συμβόλαιο είναι πλέον ασθενέστερο. Οι οικονομικές συνέπειες καθιστούν την καταστολή πολιτικά πιο δαπανηρή, ενώ οι ψηφοφόροι στα αστικά κέντρα είναι πλέον πιο δύσκολο να ελεγχθούν εκλογικά. Οι δε νεότεροι ψηφοφόροι είναι λιγότερο συναισθηματικά δεμένοι με την εποχή του ΑΚΡ. Ο Ερντογάν μπορεί επίσης να φοβάται ότι θα χάσει τον έλεγχο “της αφήγησης της νομιμότητας”: Τα αυταρχικά συστήματα πλέον βασίζονται συχνά περισσότερο στην καλλιέργεια μιας αντίληψης ότι η νίκη είναι αναπόφευκτη και η ήττα των αντιπάλων αδιαμφισβήτητα σίγουρη – και όχι τόσο στον εξαναγκασμό.

Όμως, ο Ερντογάν φρόντισε να κάνει πολλούς εχθρούς, πέραν των παραδοσιακών, Ελλάδας και Κύπρου. Ποιον θα επιλέξει πρώτο, έχοντας ήδη επεκταθεί – πέραν της Κύπρου – σε Ιράκ, Αζερμπαϊτζάν, Σομαλία, Λιβύη, Συρία, και ίσως αλλού. Πάντα ελλοχεύει ο υποδόριος φόβος ότι υπάρχει κάποια υποχθόνια σύμπραξη, και φυσικά οι “Εβραίοι” αποτελούν μέλος αυτού του φανταστικού θιάσου.

Οι πρόσφατες κινήσεις κατά της ηγεσίας του CHP – συμπεριλαμβανομένης της δικαστικής ακύρωσης της ηγεσίας του Οζέλ και της αστυνομικής εφόδου στα κεντρικά γραφεία του κόμματος – ξεπέρασαν τα όρια για πολλούς, καθώς το καθεστώς “αλλάζει πίστα”: Από τον “έλεγχο των εκλογών”, έφτασε στην άμεση διαμόρφωση των κομμάτων της αντιπολίτευσης, μέσω δικαστικών αποφάσεων!

Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο. Βραχυπρόθεσμα, αποδυναμώνει την αντιπολίτευση οργανωτικά. Όμως, μακροπρόθεσμα, μπορεί να βλάψει τη νομιμότητα του καθεστώτος και να ενοποιήσει τις ετερόκλητες αντι-Ερντογανικές παρατάξεις. Το κύμα διαμαρτυριών το 2025-2026 μετά τη σύλληψη Ιμάμογλου, έδειξε ξεκάθαρα αυτόν τον κίνδυνο.

Το “πραγματικό πρόβλημα”

Το πραγματικό πρόβλημα του Ερντογάν είναι ότι, για πρώτη φορά και μετά από χρόνια, η Τουρκία έχει τόσο ένα αξιόπιστο κίνημα της αντιπολίτευσης, όσο και έναν αξιόπιστο υποψήφιο μιας νεότερης γενιάς, που αναδύεται σε μια στιγμή που η οικονομία δεν είναι πλέον αρκετά ισχυρή, ώστε να μετριάσει την πολιτική δυσαρέσκεια.

Ο Ιμάμογλου μπορεί να είναι φυλακή επ’ αόριστον, αλλά όσο είναι ζωντανός αποτελεί απειλή για τον Ερντογάν. Ο δε θάνατός του θα ανέβαζε τρελά την θερμοκρασία στη “πολιτική χύτρα ταχύτητας” στην οποία έχει μετατρέψει ο Ερντογάν την Τουρκία. Τέλος, αν το CHP  χειραγωγηθεί περαιτέρω, θα χάσει μεγάλο αριθμό ψηφοφόρων-οπαδών, αυτούς που ο Κιλιτσντάρογλου είχε αποξενώσει για πολλά χρόνια.