Τα τέσσερα δυτικά κατεστημένα στο παγκόσμιο σύστημα εξουσίας

Το παραδοσιακό αναλυτικό πλαίσιο ερμηνεύει την πολιτική μέσα από θεσμικές διαδικασίες, όπως οι εκλογές, τα πολιτικά κόμματα και οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις. Επίσης, είναι επικεντρωμένο στο κράτος, θεωρεί ότι οι βασικοί παίκτες του διεθνούς συστήματος είναι τα κράτη, η βασική εικόνα του για το κράτος είναι ότι το κράτος αποτελεί έναν ενιαίο παράγοντα (σαν τον ανθρώπινο οργανισμό), και το μοντέλο εικόνας του διεθνούς συστήματος που εισηγείται είναι μεταφορικώς οι μπάλες μπιλιάρδου (κυρίαρχα κράτη, που σαν μπάλες μπιλιάρδου, δρουν και αντιδρούν, σύμφωνα με την αρχή του κρατικού συμφέροντος, σε ένα αναρχικό σύστημα). Αυτές είναι οι βασικές αντιλήψεις και αρχές του γενικού αναλυτικού πλαισίου που ονομάζεται “πολιτικός ρεαλισμός”.

Ένα άλλο γενικό αναλυτικό πλαίσιο, που ονομάζεται “πλουραλισμός/αλληλεξάρτηση”, θεωρεί ότι η ανάλυση πρέπει να ασχολείται με πολλά κέντρα εξουσίας – όχι μόνο με το κράτος – και ότι οι βασικοί παίκτες είναι και διάφοροι υποκρατικοί, διακρατικοί και μη-κρατικοί παράγοντες (π.χ. διεθνή φόρουμ, διεθνείς οργανισμοί, επιτροπές, λέσχες, πολυεθνικές εταιρείες, ινστιτούτα, μη-κυβερνητικές οργανώσεις κ.ά.).

Η βασική εικόνα αυτού του γενικού αναλυτικού πλαισίου για το κράτος είναι ότι το κράτος αποτελεί ένα άθροισμα διαφορετικών συνιστωσών και διαιτητή διαφορετικών ομάδων πίεσης, και το μοντέλο εικόνας του διεθνούς συστήματος που εισηγείται είναι μεταφορικώς ένας ιστός αράχνης (διεθνής αλληλεξάρτηση).

Ένα τρίτο γενικό αναλυτικό πλαίσιο, που ονομάζεται “στρουκτουραλισμός” (και περιλαμβάνει επίσης τη μαρξιστική ανάλυση), θεωρεί ότι η ανάλυση πρέπει να είναι επικεντρωμένη σε ένα παγκόσμιο κέντρο εξουσίας (το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα), και ότι οι βασικοί παίκτες είναι η καπιταλιστική παγκόσμια οικονομία και οι κοινωνικές τάξεις.

Η βασική εικόνα αυτού του γενικού αναλυτικού πλαισίου για το κράτος είναι ότι το κράτος αποτελεί εκπρόσωπο ταξικών συμφερόντων, και το μοντέλο εικόνας του διεθνούς συστήματος που εισηγείται είναι μεταφορικώς ένα χταπόδι (όπου το κεφάλι/σώμα είναι η παγκόσμια καπιταλιστική τάξη και οι κύριες καπιταλιστικές δυνάμεις, τα πλοκάμια είναι οικονομικά, πολιτικά και επιχειρηματικά δίκτυα, και οι βεντούζες είναι μηχανισμοί ελέγχου και άντλησης πόρων).

Συνοπτικώς, η “σχολή” του πολιτικού ρεαλισμού (μοντέλο μπαλών μπιλιάρδου) είναι εστιασμένη στην κρατική ισχύ και ασφάλεια, η “σχολή” του πλουραλισμού/της αλληλεξάρτησης (μοντέλο ιστού αράχνης) είναι εστιασμένη στη συνεργασία και στους θεσμούς και η “σχολή” του στρουκτουραλισμού-μαρξισμού (μοντέλο χταποδιού) είναι εστιασμένη στην οικονομική επικράτηση και στη συστημική ανισότητα.

Δίκτυα ελίτ

Γενικώς, στις κοινωνικές επιστήμες, ο όρος “κατεστημένο” αναφέρεται σε συστήματα οργάνωσης συμπεριφοράς και διαχείρισης αναγκών. Τα κατεστημένα διαμορφώνουν κανόνες (ορίζοντας το τι θεωρείται “κανονικό”), δημιουργούν ρόλους (π.χ. μαθητής, γονέας, πολίτης, θρησκευόμενος-πιστός κ.ο.κ.) και διατηρούν την ευστάθεια του εγκαθιδρυμένου κοινωνικού συστήματος. Στην πολιτική και διεθνοπολιτική ανάλυση, ειδικώς, η μελέτη του κατεστημένου ασχολείται πρωτίστως με τη δομή της πολιτικής εξουσίας και τους μηχανισμούς επιρροής της κυβέρνησης, της Βουλής και των κρατικών γραφειοκρατιών από δίκτυα ελίτ ή ολιγοπώλια ισχύος.

Στον σύγχρονο δυτικό κόσμο, η πολιτική εξουσία δεν εξαντλείται στους θεσμούς της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας. Αντιθέτως, οι κρίσιμες αποφάσεις διαμορφώνονται σε ένα επίπεδο υπερεθνικών δικτύων, όπου συμμετέχουν πολιτικοί, οικονομικοί και ακαδημαϊκοί παράγοντες. Αυτά τα δίκτυα δεν λειτουργούν απαραιτήτως ως ενιαία κέντρα εξουσίας, αλλά ως διασυνδεόμενα πεδία συνεργασίας και επιρροής. Η ισχύς τους προκύπτει από τη δυνατότητα συντονισμού και ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ ισχυρών δρώντων, καθώς και από την πρόσβασή τους σε στρατηγικούς πόρους.

Τα τέσσερα κατεστημένα

• Το πρώτο κατεστημένο είναι το φιλελεύθερο-παγκοσμιοποιητικό (liberal-globalist)

Συνδέεται με την προώθηση της φιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης, της οικονομικής ολοκλήρωσης και της ενίσχυσης διεθνών θεσμών. Περιλαμβάνει οργανισμούς, ιδρύματα και δεξαμενές σκέψης, που λειτουργούν σε διακρατικό επίπεδο και προωθούν την πολυμερή συνεργασία.

Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι: το τραπεζικό κατεστημένο της Νέας Υόρκης, η δεξαμενή σκέψης Council on Foreign Relations (CFR), η επικρατούσα τάση στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ (ΗΠΑ), η αρχική διοικούσα ελίτ της CIA (όπως ο Allen Dulles και ο Richard Helms), φιλελεύθεροι παράγοντες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα ιδρύματα Rockefeller, Ford και Carnegie, οι New York Times, η Washington Post, το Reuters και οι Financial Times, πολιτικοί όπως οι πρώην Αμερικανοί πρόεδροι Κάρτερ, Κλίντον και Ομπάμα, καθώς και οι επικρατούσες ελίτ στην Αγγλικανική/Επισκοπική εκκλησία.

• Το δεύτερο κατεστημένο χαρακτηρίζεται ως συντηρητικό

Εστιάζει σε έννοιες όπως η εθνική κυριαρχία, η ασφάλεια και η διατήρηση παραδοσιακών αξιών. Παρότι εμφανίζεται ως αντίπαλο του πρώτου, υπάρχει σημαντικός βαθμός σύγκλισης μεταξύ τους, ιδιαιτέρως σε ζητήματα στρατηγικής σημασίας (διαφέρουν κυρίως στα επίπεδα της μεθοδολογίας και της ρητορικής, αλλά όχι στην ουσία ως προς τα στρατηγικά πολιτικά και οικονομικά ζητήματα).

Χαρακτηριστικοί εκπρόσωποι: η λέσχη Le Cercle, οι επικρατούσες ελίτ στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, ένα μεγάλο τμήμα του κατεστημένου του υπουργείου Άμυνας/Πολέμου των ΗΠΑ, δίκτυα της CIA (ιδιαιτέρως συνδεδεμένα με συγκαλυμμένες επιχειρήσεις και με μυστικές/φανερές ευρωπαϊκές φασιστικές οργανώσεις), οι κυριότεροι δρώντες στους πολιτικούς χώρους της παλαιάς Δεξιάς, της θρησκευόμενης Δεξιάς, του κινήματος “Νέα Δεξιά” και των νεοσυντηρητικών, καθώς και συντηρητικοί κύκλοι του Βατικανού (όπως η οργάνωση Opus Dei και οι Ιππότες της Μάλτας, αν και παρατηρούνται κάποιες αντιθέσεις μεταξύ τους ως προς την πολιτική του Ισραήλ).

Με όρους στρουκτουραλισμού, το πρώτο κατεστημένο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η φιλελεύθερη όψη της καπιταλιστικής πολιτικής οικονομίας, που δίδει έμφαση στη “σχολή” του πλουραλισμού/της αλληλεξάρτησης ή και, χαριτολογώντας, ως η αριστερόστροφη CIA, ενώ το δεύτερο κατεστημένο θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως η συντηρητική όψη της καπιταλιστικής πολιτικής οικονομίας, που δίδει έμφαση στη “σχολή” του πολιτικού ρεαλισμού συνδυασμένη με μια αφήγηση περί παράδοσης ή και, χαριτολογώντας, ως η δεξιόστροφη CIA.

• Το τρίτο κατεστημένο αφορά σε δίκτυα επιρροής, που σχετίζονται με τη Μέση Ανατολή και συγκεκριμένες γεωπολιτικές προτεραιότητες

Σε αυτό το κατεστημένο, πρωταγωνιστεί η σιωνιστική πολιτική ομάδα, με κύριους πυλώνες παράγοντες της κυβέρνησης του κράτους του Ισραήλ, της Μοσάντ και του ισραηλινού λόμπι στις ΗΠΑ. Επίσης, συνεργάζεται με σημαντικούς παράγοντες του τραπεζικού κατεστημένου, της ρωσικής επιχειρηματικής ελίτ (π.χ., ομάδα Γιέλτσιν: Τσουμπάις, Γκαϊντάρ, Μπερεζόφσκι, Αμπράμοβιτς, Καγκαλόφσκι, και Alfa Group), μαφιών, όπως, λ.χ., ο περιβόητος Michael Cherney και ο Meyer Lansky, καθώς και της CIA. Έχει μακρά παράδοση στην προώθηση εντόνως αντικομμουνιστικών και αντιαραβικών θέσεων. Αποτελεί διακριτό, αλλά διασυνδεδεμένο παράγοντα, ο οποίος επηρεάζει κυρίως την εξωτερική πολιτική.

• Ως ένα τέταρτο κατεστημένο, μπορεί να μελετηθεί μια ομάδα που περιλαμβάνει δομές παραδοσιακής αριστοκρατίας της ηπειρωτικής Ευρώπης και της Βρετανίας και θρησκευτικές δομές, ενισχύοντας την πολυπλοκότητα του ολικού συστήματος ισχύος.