Πόσο επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία οι τρικυμίες στη Μέση Ανατολή

Οι σχεδιαστές της πολιτικής από το Τόκυο μέχρι την Τζακάρτα παρατηρούν ανήσυχοι τις τιμές του αργού πετρελαίου να διασπούν για μία ακόμα φορά το ψυχολογικό φράγμα των $100 ανά βαρέλι και την Goldman Sachs να προειδοποιεί για τιμές της τάξης των $120 ανά βαρέλι, εστιάζοντας στις επιθέσεις εναντίον πλοίων στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα. Η τράπεζα κρίνει πως η έκρυθμη κατάσταση θα προκαλέσει κατά πάσα πιθανότητα νέες ανοδικές πιέσεις στις τιμές και ο οικονομολόγος της Daan Struyven, στρέφει την προσοχή του στον κίνδυνο των ανατροπών στις εφοδιαστικές αλυσίδες που εντείνονται και διευρύνονται συνεχώς. 

Δεν συμφωνούν πάντως όλοι ότι οι νέες συγκρούσεις στον Περσικό Κόλπο και στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελούν σημείο καμπής, με τον Jorge León του γνωστού οίκου συμβούλων και αναλυτών σε θέματα ενέργειας, Rystad Energy, να εκφράζει τον σκεπτικισμό του ως προς το, είτε πρόκειται για εσκεμμένη φάση κλιμάκωσης από τις ΗΠΑ και το Ιράν, είτε απλώς μεταβάλλονται οι συνθήκες κατά την διάρκεια των τελευταίων εβδομάδων. 

Όμως μία σειρά συγκρούσεων με προβλεπόμενη διάρκεια μερικών εβδομάδων κατά τον Αμερικανό πρόεδρο διανύει τον έβδομο μήνα της και τα περιορισμένα σε απελπιστικό βαθμό ενεργειακά αποθέματα θέτουν σε άμεσο κίνδυνο τα εξαρτώμενα από τις εισαγωγές αναπτυξιακά πρότυπα της Ασίας.

Επιπλέον τα μέσα για την αντιμετώπιση ενός ακόμα τραυματικού ενεργειακού πλήγματος από την Μέση Ανατολή αποδεικνύονται εξαιρετικά περιορισμένα σε σχέση με προγενέστερες φορές. Οι κυβερνήσεις της Ασίας και οι επενδυτές στοιχηματίζουν κατά την διάρκεια του δευτέρου τριμήνου του 2026 πως ο πόλεμος κατά του Ιράν θα έχει βραχυπρόθεσμο χαρακτήρα και πως οι περισσότερο ψύχραιμοι στον Λευκό Οίκο και στην Τεχεράνη θα επικρατήσουν, προσδοκία που όμως δεν υλοποιείται.  

Από την πλευρά του ο Τραμπ αντιμετωπίζει μία σύγκρουση που διολισθαίνει σε μορφή εφιάλτη με δεδομένες τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, οπότε εμφανίζεται περισσότερο πρόθυμος να αναζητήσει μία διέξοδο. Η δημοφιλία του, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, υποχωρεί προς το 30%, μέγεθος που αποτελεί την χειρότερη επίδοση από την εποχή της εκλογής του, ενώ και οι Ρεπουμπλικάνοι ανησυχούν με τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο και τα προβλήματα της οικονομίας στο εσωτερικό της χώρας. Πρόκειται για μία θεαματική αντιστροφή για τον Τραμπ που υπόσχονταν προεκλογικά να αποσύρει τις ΗΠΑ από όλες τις συγκρούσεις στο εξωτερικό, για να καταλήξει τελικά σε εμπόλεμες εμπλοκές που αποδεικνύεται δεν του προσφέρουν νίκες.  

Οι οδύνες της Ασίας

Με την νέα άνοδο των τιμών του αργού πετρελαίου, οι κυβερνήσεις των χωρών της Ασίας αντιμετωπίζουν το πρόβλημα της εξάντλησης των προϋπολογισμών επιδοτήσεων και επιχορηγήσεων ήδη από την πρώτη φάση των συγκρούσεων.  Η Ινδία, η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες προχωρούν σε μεγάλες δαπάνες, που αξιοποιούνται για την στήριξη των νομισμάτων τους και την προστασία των καταναλωτών από τις απότομες εκρήξεις των τιμών, ενώ το Μπαγκλαντές  υποφέρει από συνεχείς διακοπές ηλεκτροδότησης και ενεργειακά ελλείμματα.

Απλώς ο χρηματοοικονομικός χώρος συρρικνώνεται δραστικά, χωρίς να παρέχει πλέον δυνατότητες απορρόφησης ενός νέου ενεργειακού ισχυρού πλήγματος, με δεδομένες τις ανατροπές στο χώρο των θαλάσσιων μεταφορών να επιδεινώνονται χωρίς ορατές διεξόδους.  Η ανάκαμψη του αμερικανικού δολαρίου δεν δημιουργεί τάσεις υποστήριξης, από την στιγμή που η ισχύς του δρα σωρευτικά αυξάνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις λόγω της εξασθένισης των τοπικών νομισμάτων. Η περιοχή παρακολουθεί με αγωνία την εξέλιξη στο μέτωπο του πληθωρισμού στις ΗΠΑ, που σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις θα υποχρεώσει την Ομοσπονδιακή Κεντρική Τράπεζα (FED), να προχωρήσει σε αυξήσεις επιτοκίων.

Κατά τον επικεφαλής της διεθνούς στρατηγικής των αγορών της Brown Brothers Harriman, η εμμονή του πληθωρισμού να παραμένει σε επίπεδα πέραν των στόχων της κεντρικής τράπεζας θα οδηγήσει αναπόφευκτα σε αυξήσεις επιτοκίων. Ο ίδιος επισημαίνει πως τα στάσιμα επίπεδα του πληθωρισμού τον Σεπτέμβριο καθιστούν το δολάριο ευάλωτο στις ανατιμολογήσεις της FED.

Όμως η γενική εικόνα αποδεικνύεται περισσότερο περίπλοκη από ένα απλό ισχυρό ενεργειακό πλήγμα από την στιγμή που κατά την διάρκεια των επτάμηνων συγκρούσεων και των παλινωδιών των δύο πλευρών οι αντοχές της Κίνας συγκαλύπτουν τις αδυναμίες άλλων χωρών της νοτιοανατολικής Ασίας. Οι κινεζικές εξαγωγές αυξάνονται κατά 25% τον Αύγουστο σηματοδοτώντας τον πέμπτο συνεχόμενο μήνα ανόδου τους και προς τις ΗΠΑ, παρά τους δασμούς και σε ετησιοποιημένη βάση η αύξηση φθάνει το 6,1%.

Κίνα-Ιαπωνία

Κατά την οικονομολόγο Sheana Yue αναμένεται να διατηρηθούν οι εμπορικές αντοχές της Κίνας και στην διάρκεια του τρέχοντος έτους, αλλά και του επόμενου, με αποτέλεσμα να συντηρηθούν οι συντελεστές αύξησής τους. Όμως η κινεζική οικονομία με τις ισχυρές εξαγωγές, που συνδυάζονται με φαινόμενα αποπληθωρισμού στο εσωτερικό, καθιστούν την ατμομηχανή ανάπτυξης της περιοχής περισσότερο εύθραυστη από όσον εμφανίζεται.

Ο τελευταίος γύρος δασμών του Τραμπ, συμπεριλαμβανομένου και του Καναδά, σε συνδυασμό με τις δραστικά υψηλότερες τιμές ενέργειας, έχουν την απαιτούμενη δυναμική για να συμπιέσουν την ζήτηση για τις εξαγωγές κινεζικών αγαθών. Εάν η όρεξη και για τις τεχνολογικές και τις σχετικές με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) κινεζικές εξαγωγές υποχωρήσει, τότε οι συνέπειες θα διαχυθούν σε ολόκληρη την Ασία, επιβραδύνοντας την ανάπτυξη.

Από την άλλη πλευρά η Ιαπωνία εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από τις εισαγωγές αργού πετρελαίου, με το 95% να αγοράζεται από την Μέση Ανατολή και σχεδόν το 70% να προέρχεται από την διακίνηση μέσω των Στενών του Ορμούζ, που παραμένουν όμως κλειστά λόγω των αμερικανικών επιθέσεων. Οι απότομες πάντως αυξήσεις των τιμών προκαλούν πρόσθετες πιέσεις στο ιαπωνικό γιέν, εξαναγκάζοντας την Κεντρική Τράπεζα Ιαπωνίας να παρέμβει. 

Τα ιαπωνικά ομόλογα

Παράλληλα η άνοδος των επιτοκίων των ομολόγων σε διεθνές επίπεδο και ειδικά στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία, φέρουν στο προσκήνιο μία νέα σοβαρή απειλή. Στο Τόκυο η ευμετάβλητη συμπεριφορά του ιαπωνικού νομίσματος και οι ισχυρές τάσεις υποτίμησής του προκαλούν συνθήκες συναγερμού στις αγορές συναλλάγματος που αναμένουν τις αποφάσεις της Κεντρικής Τράπεζας για την αύξηση επιτοκίων και την πιθανή παρέμβαση του υπουργείου Οικονομικών, πριν από την απόφαση της τράπεζας για την υποστήριξη του νομίσματος.

Το επιτόκιο του ιαπωνικού δεκαετούς φθάνει το 3%, μέγεθος που αποτελεί την χειρότερη επίδοση των τριών τελευταίων δεκαετιών, με την σχέση χρέους προς ΑΕΠ να διαμορφώνεται στο 260%, σε μία χώρα με σοβαρό δημογραφικό πρόβλημα που πιέζεται και από το περιβάλλον του υψηλού πληθωρισμού. Στα υπάρχοντα προβλήματα προστίθενται και τα σχέδια της πρωθυπουργού Takaichi για την αύξηση των δαπανών και τις μειώσεις φορολογικών συντελεστών, που παρέχουν οπωσδήποτε τα αναγκαία κίνητρα για τις ρευστοποιήσεις ιαπωνικών τίτλων από τους επενδυτές.

Ο ειδικός στην ιαπωνική εταιρεία τραπεζικών συμμετοχών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών MITSUBHISI UFJ-MUFG οικονομολόγος της Morgan Stanley, Koichi Sugisaki, εξηγεί πως η πίεση για την αύξηση των ιαπωνικών επιτοκίων εμφανίζεται να προκαλείται από συνδυασμό ανησυχιών για χρηματοοικονομική κατάπτωση που δημιουργείται από τις νέες αναπτυξιακές κυβερνητικές δαπάνες και τις πληθωριστικές πιέσεις των εξελίξεων στην Μέση Ανατολή.

Προειδοποιεί πως η αύξηση των επιτοκίων θα επιβαρύνει το κόστος εξυπηρέτησης του δανεισμού, τροφοδοτώντας μία αρνητική καμπύλη ανησυχιών για την επιδείνωση της χρηματοοικονομικής βιωσιμότητας. Ο ίδιος τονίζει πως η κυβέρνηση Takaichi εστιάζεται πλέον περισσότερο στην συγκράτηση των ανοδικών πιέσεων στα επιτόκια των μακροπρόθεσμων τίτλων και ειδικά στην απειλή του πληθωρισμού που συνδέεται με την εξασθένιση του ιαπωνικού νομίσματος.

Πάντως οι διεθνείς αγορές αντιλαμβάνονται πως οι απότομες διακυμάνσεις των ισοτιμιών του γιέν, ειδικά με το αμερικανικό δολάριο, θα διαχυθούν με αρνητικά αποτελέσματα, με συνέπεια ο Αμερικανός Υπουργός Οικονομικών Bessent να συντονισθεί με το Τόκυο σε μία επιχείρηση στήριξης του ιαπωνικού γιέν για πρώτη φορά από το 1998. Μάλιστα επιχειρείται στήριξη με πωλήσεις τίτλων στο ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα, ώστε να μην ρευστοποιηθούν ανάλογοι αμερικανικοί του ομοσπονδιακού αμερικανικού δημοσίου από τους Ιάπωνες και αποτέλεσμα την αύξηση των επιτοκίων τους.

Απόπειρες σταθεροποίησης των αγορών

Οι απόπειρες σταθεροποίησης της αγοράς των αμερικανικών τίτλων όγκου $32 τρισεκατομμυρίων αποδεικνύεται πως παρουσιάζουν εξαιρετικές δυσχέρειες, από την στιγμή που το ομοσπονδιακό χρέος αναρριχάται στα $41 τρισεκατομμύρια. Με τον Τραμπ να επιχειρεί να περιορίσει την ανεξαρτησία της FED, οι φοβίες για μία μαζική φυγή από τα αμερικανικά ομόλογα, εξωθούν τον Bessent να εγκαινιάσει πρόγραμμα επαναγοράς μακροπρόθεσμων ομολόγων για να αποκλιμακώσει τα επιτόκιά τους.

Οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι όμως πηγάζουν από τον Λευκό Οίκο, με την σύγκρουση του Τραμπ με το Ιράν, τους δασμούς του και την αντιπαράθεσή του με την FED, να διαβρώνουν την αξιοπιστία του αμερικανικού νομίσματος και του ομοσπονδιακού χρέους. Όμως τα χειρότερα έρχονται με τις απότομες ανατιμήσεις στην αγορά του αργού πετρελαίου, που ίσως αποδειχθούν προς το παρόν στον χειρότερο παράγοντα αποσταθεροποίησης.

Οι μεγαλύτεροι Ασιάτες εισαγωγείς αργού πετρελαίου, η Ιαπωνία, η Ινδία, η Νότιος Κορέα και οι περισσότερες από τις 10 χώρες του  ASEAN της Νοτιοανατολικής Ασίας (Southeast Asian Nations-ASEAN, Μπρούνεϊ-Καμπότζη-Ινδονησία-Λάος-Μαλαισία-Βιρμανία-Φιλιππίνες-Σιγκαπούρη-Ταϊλάνδη-Βιετνάμ), εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από τα φορτία που διασχίζουν τα Στενά του Ορμούζ. Αντιμετωπίζουν πλέον μία έκθεση σε πολλαπλά μέτωπα που συμπεριλαμβάνουν δραστικά αυξημένα ασφάλιστρα, μεγαλύτερο σε υψηλό βαθμό κόστος για τα διυλιστήρια, ακόμα και πριν από την άνοδο των τιμών και υποβάθμιση των ρυθμών ανάπτυξης στην περιοχή.

Η ταχύτατα αναπτυσσόμενη Ασία μάλλον δεν θα αντιμετωπίσει μία κρίση του τύπου του 1997, αλλά παραμένει πολύ περισσότερο εκτεθειμένη από όσον οι αγορές τιμολογούν προς το παρόν την κατάστασή της. Εάν οι ανατροπές αποκτήσουν μεγαλύτερο βάθος και ένταση, τότε το επόμενο πλήγμα στην ανάπτυξη της Ασίας θα αποδειχθεί δραματικά δυσχερέστερο να αντιμετωπισθεί σε σύγκριση με το προηγούμενο. 

Κίνα και αργό πετρέλαιο

Οι δυνατότητες της Κίνας να αντιμετωπίσει τις αναταραχές στον Περσικό Κόλπο και στην ευρύτερη και να εμποδίσει την κίνηση των τιμών του αργού πετρελαίου προς τα $150 ή ακόμα και προς τα $200 ανά βαρέλι, επίσης περιορίζονται. Κατά την διάρκεια του πρώτου εξαμήνου οι επενδυτές αιφνιδιάζονται με την μεγάλη μείωση των κινεζικών ενεργειακών εισαγωγών, που συγκρατούν τις τιμές.

Το θετικό αποτέλεσμα σύμφωνα με την SOCIÉTÉ GÉNÉRALE οφείλεται στην αποδέσμευση μεγάλων όγκων από τα τεράστια στρατηγικά της αποθέματα, την διεύρυνση του εξηλεκτρισμού της και τις αυξημένες εισαγωγές της από την Βραζιλία και την Βενεζουέλα που αποτρέπουν την επανάληψη μίας κρίσης ανάλογης με την αντίστοιχη ενεργειακή κρίση του 1973.

Σύμφωνα με τον αναλυτή Mike Haigh της SOCIÉTÉ GÉNÉRALE, η κινεζική τακτική αποτελεί μία από τις στιβαρότερες αντιδράσεις στο ισχυρότατο πλήγμα, δεύτερη μόνον σε αντιπαραβολή με τις αλλαγές της κατεύθυνσης των ενεργειακών ροών της Σαουδικής Αραβίας και σημαντικότερη σε σχέση με την συντονισμένη αποδέσμευση αποθεμάτων αργού πετρελαίου από την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.

Όμως ένα άλλο πλήγμα ίσως κτυπήσει την Κίνα και ευρύτερα την Ασία, από κάθε κατεύθυνση, από την στιγμή που εισέρχεται στο 2026, χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα και σταθερό ανοδικό ρυθμό. Κατά τον οικονομολόγο του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (IMF), Andrea Pescatori, οι συγκρούσεις στην Μέση Ανατολή και οι τραυματικές ανατροπές από την πλευρά της προσφοράς ενέργειας, ασκούν ισχυρές πληθωριστικές πιέσεις, εξασθενίζουν τα ισοζύγια πληρωμών και περιορίζουν δραστικά τις πολιτικές επιλογές. Η συγκεκριμένη εξέλιξη υπογραμμίζει δραματικά τις εξαρτήσεις της περιοχής από το εισαγόμενο αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και, όπως τονίζει η τρικυμία θα δοκιμάσει τις αντοχές της Ασίας, ίσως μάλιστα με οδυνηρό τρόπο.

Το μεγάλο πρόβλημα

Το μεγάλο πρόβλημα αφορά το γεγονός ότι οι παλινωδίες του Τραμπ δεν αποκαλύπτουν κάποιες σοβαρές ενδείξεις για σύντομη λήξη των συγκρούσεων στον Περσικό Κόλπο. Ο πρώην Αμερικανός υπουργός Άμυνας Leon Panetta, προβάλλει την άποψη ότι ο Λευκός Οίκος  διανύει μία φάση άρνησης για τον “ατέρμονα πόλεμο”, στον οποίο εμπλέκει την χώρα. Μάλιστα εξηγεί στην γνωστή εφημερίδα “The Guardian” πως οι ΗΠΑ και το Ιράν εγκλωβίζονται σε ένα αδιέξοδο με ελάχιστες διεξόδους, με το αδιέξοδό τους να παρατείνει την αρνητική κατάσταση στον Περσικό Κόλπο, επί τουλάχιστον ένα εξάμηνο ακόμα.

Για την νοτιοανατολική Ασία που εισάγει σχεδόν το 50% του αργού πετρελαίου για την κάλυψη των αναγκών της από την Μέση Ανατολή, η χρηματοοικονομική πολιτική δεν επαρκεί για να αποτρέψει την διάχυση των συνεπειών, υποστηρίζει η επικεφαλής των οικονομολόγων του Κέντρου Ενέργειας των χωρών του ASEAN, Ambiyah Abdullah.

Σημειώνει πως το αυξημένο κόστος των εισαγωγών ενέργειας θα διευρύνει τα ελλείματα των εμπορικών ισοζυγίων, θα συμπιέσει καθοδικά τις ισοτιμίες και θα καταλήξει σε μακροπρόθεσμης διάρκειας υποτιμήσεις των νομισμάτων. Η διαχείριση των ισοτιμιών κρίνει η ίδια, πως θα αποδειχθεί το πλέον ζωτικό θέμα της νομισματικής πολιτικής των χωρών του ASEAN με δεδομένη την επίδρασή τους στα ισοζύγια πληρωμών, οπότε, όπως εξηγεί, η νομισματική πολιτική επιβάλλεται να στραφεί προς την Πιστωτική Συρρίκνωση (QT) για να αντιμετωπισθεί το πρόσφατο κύμα των πληθωριστικών πιέσεων.

Η Abdullah εμφανίζεται πεπεισμένη ότι χωρίς ορατό τερματισμό των ανατροπών το συμπέρασμα οφείλει να καταλήξει στην κατεπείγουσα ανάγκη της περιοχής να υιοθετήσει “ένα συντονισμένο και ευέλικτο μείγμα χρηματοοικονομικών και νομισματικών πολιτικών” που εκτείνεται παντού, από την διαχείριση των βραχυπρόθεσμων πληθωριστικών πιέσεων έως την αλλαγή κατεύθυνσης των επενδύσεων προς την ενεργειακή μετάβαση, τις διασυνδέσεις των δικτύων και την μεγαλύτερη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος.

Μάλλον τα συγκεκριμένα συμπεράσματα ανακοινώνονται επικοινωνιακά με ευχέρεια, αλλά πραγματοποιούνται με τρομακτικές δυσχέρειες, ειδικά όταν κανείς δεν γνωρίζει την εξέλιξη των συγκρούσεων. Από την άλλη πλευρά οι αγορές αργού πετρελαίου αναμένεται να μετατοπίζουν κάθε φορά το κέντρο βάρος της τιμολόγησής τους ανάλογα με κάθε νέα κύρια είδηση, ενώ η Ασία παραμένει σε ομηρία αβεβαιότητας, για το πόσον ακόμα η ζωτική προσφορά ενέργειας θα διατηρείται δραματικά περιορισμένη…