Τί πάει λάθος με την Τεχνητή Νοημοσύνη

Η σύγκλιση δυνάμεων που βρίσκονται σε κίνηση – γεωπολιτικών, τεχνολογικών, δημογραφικών, οικολογικών, θεσμικών – παράγει ένα πρωτοφανή μετασχηματισμό τόσο θεμελιώδη και τόσο γρήγορο, που τα πλαίσια που χρησιμοποιούν οι περισσότεροι άνθρωποι για να κατανοήσουν τον κόσμο δεν είναι απλώς ανεπαρκή αλλά ενδεχομένως επικίνδυνα, ακριβώς επειδή τους δημιουργούν μια ψευδή αίσθηση ότι καταλαβαίνουν τι συμβαίνει.

Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) είναι η πιο άμεση και η πιο ευρέως παρεξηγημένη από αυτές τις εξελίξεις. Η δημόσια συζήτηση κυριαρχείται από δύο στρατόπεδα που και τα δύο κάνουν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, ανεπαρκείς έως λανθασμένες εκτιμήσεις:

• Το πρώτο στρατόπεδο ισχυρίζεται ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επιλύσει σχεδόν όλα τα προβλήματα. Ότι είναι η πιο ισχυρή τεχνολογία στην ανθρώπινη ιστορία που θα δημιουργήσει απεριόριστη οικονομική ανάπτυξη και ότι η κατάλληλη απάντηση σ’ αυτή την εξέλιξη είναι η αισιοδοξία και οι επενδύσεις.
• Το δεύτερο στρατόπεδο προειδοποιεί ότι η ΤΝ μπορεί να γίνει υπαρξιακή απειλή για τον άνθρωπο. Θα ασκήσει μεγάλη πίεση στους παγκόσμιους στόχους βιωσιμότητας (καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και νερού), θα εξαλείψει θέσεις εργασίας σε καταστροφική κλίμακα, θα γίνει όργανο αυταρχικών κυβερνήσεων, ενώ είναι βασικός στόχος σε περίπτωση πολέμου. Οι Ιρανοί έπληξαν εγκαταστάσεις ΤΝ της Amazon αξίας 30 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Ντουμπάι και άλλα συστήματα ανοιχτής ΤΝ, προκαλώντας τη κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος της χώρας για εβδομάδες.

Και τα δύο στρατόπεδα περιγράφουν πραγματικά φαινόμενα, αλλά παραβλέπουν τον πιο σημαντικό αντίκτυπο της ΤΝ, που είναι ότι θα αποκαλύψει με σαφήνεια και ταχύτητα ποιές κοινωνίες και θεσμοί έχουν επενδύσει στα είδη δεξιοτήτων που συμπληρώνουν την Τεχνητή Νοημοσύνη και ποιές έχουν επενδύσει σ’ αυτά που αυτή καθιστά περιττά. Αυτός ο διαχωρισμός είναι κρίσιμος, λόγω των λανθασμένων προτεραιοτήτων των περισσότερων εκπαιδευτικών συστημάτων, δομών επαγγελματικής πιστοποίησης και θεσμικών κουλτουρών.

Επικάλυψη δεξιοτήτων και Τεχνητή Νοημοσύνη

Αυτό που κάνει καλά η ΤΝ είναι να συνθέτει μεγάλες ποσότητες υπαρχουσών πληροφοριών με εξαιρετική ταχύτητα και αξιοπιστία. Εντοπίζει μοτίβα και δεδομένα σε κλίμακες που κανένα ανθρώπινο μυαλό δεν μπορεί να φτάσει. Εκτελεί σαφώς καθορισμένες εργασίες εντός καθιερωμένων πλαισίων με ακαταμάχητη συνέπεια. Παράγει συνεκτικό, γραμματικά σωστό, επιφανειακά εύλογο κείμενο, κώδικα, ανάλυση και εικόνες κατόπιν ανάλογου αιτήματος.

Τα εκπαιδευτικά συστήματα έχουν δαπανήσει δεκαετίες διδάσκοντας τους σπουδαστές πως να επεξεργάζονται μεγάλες ποσότητες πληροφοριών, να εντοπίζουν περιγραφικά μοτίβα σε μαζικά δεδομένα, να εκτελούν σαφώς καθορισμένες εργασίες εντός καθιερωμένων πλαισίων, να παράγουν συνεκτικές απαντήσεις κατόπιν αλγοριθμικής αναζήτησης.

Η προφανής επικάλυψη των παραπάνω εκπαιδευτικών στόχων μ’ αυτό που μπορεί να κάνει η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι συμπτωματική. Οι δεξιότητες που τα σχολεία έχουν εκτιμήσει περισσότερο, που έχουν μετρηθεί με τη μεγαλύτερη συνέπεια και έχουν ανταμειφθεί ανάλογα, είναι ακριβώς οι δεξιότητες που η ΤΝ εκτελεί με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Και οι δεξιότητες που έχουν παραμελήσει είναι η ικανότητα για πρωτότυπο προσδιορισμό προβλημάτων, δημιουργία νοήματος, αξιολόγηση εννοιών, ανοχή στην αβεβαιότητα, πλοήγηση στην ηθική πολυπλοκότητα, οικοδόμηση εμπιστοσύνης πέρα ​​από τις όποιες ανθρώπινες διαφορές.

Αυτές είναι ανθρώπινες δεξιότητες που η ΤΝ δεν μπορεί να αναπαράγει και που ο επερχόμενος μετασχηματισμός των κοινωνιών θα τις κάνει πιο πολύτιμες από ποτέ. Αντιθέτως, οι δεξιότητες που το παρόν σύστημα ανταμείβει και πιστοποιεί εδώ και δεκαετίες γίνονται όλο και λιγότερο πολύτιμες, αναδεικνύοντας την ανεπάρκεια των διαπιστευτηρίων που προσφέρει και τις αμφίβολες σταδιοδρομίες ανθρώπων που βασίζονται στη χρήση των δεξιοτήτων που αποκτούν στα πλαίσια του υπάρχοντος συστήματος.

Αντί να αντιμετωπίσουν αυτά τα προβλήματα, τα περισσότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα ασχολούνται μ’ ένα είδος επιτελεστικής προσαρμογής, προσθέτοντας πολλά μαθήματα προγραμματισμού Τεχνητής Νοημοσύνης στα προγράμματα σπουδών. Παράλληλα, τα θεσμικά ιδρύματα αναπτύσσουν πυρετωδώς πολιτικές ΤΝ (εκσυγχρονισμός ψηφιακής διακυβέρνησης, συνταγματικές αλλαγές). Όλα τους αφήνουν τη θεμελιώδη δομή αυτού που κάνουν και τον τρόπο με τον οποίο το αξιολογούν ουσιαστικά αμετάβλητη. Είναι μια αποτυχία διαχρονικής αυτοδιόρθωσης, λόγω λανθασμένης εκτίμησης των συνεπειών της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τα ιδρύματα δήθεν αναπροσαρμόζονται ενώ η υποκείμενη λογική που παράγει το πρόβλημα παραμένει ανέγγιχτη.

Κρίση νοήματος

Η έλευση της Τεχνητής Νοημοσύνης δεν θα επιφέρει πρωτίστως κρίση αγοράς εργασίας, αλλά μια βαθιά κρίση ανθρώπινου νοήματος. Σ΄όλη την ανθρώπινη ιστορία, η δημιουργία νοήματος στη ζωή των περισσότερων ανθρώπων ήταν μέσω της εργασίας τους· της άσκησης δεξιοτήτων, της ανάπτυξης τεχνογνωσίας, της εμπειρίας τους να είναι απαραίτητοι, της ικανοποίησης τους από την επίλυση προβλημάτων που απαιτούσαν την εξειδίκευσή τους.

Όταν εμφανίζεται μια τεχνολογία που μπορεί να εκτελέσει αυτές τις λειτουργίες πιο φθηνά και πιο αξιόπιστα από τους ανθρώπους που έχουν χτίσει την ταυτότητά τους γύρω απ’ αυτές, δεν καταργεί απλώς θέσεις εργασίας. Καταργεί το πλαίσιο μέσω του οποίου αυτοί οι άνθρωποι έχουν κατανοήσει την αξία τους, τη συμβολή τους στο κοινωνικό σύνολο, ακόμη και τις ιστορίες που έχουν πει για τον εαυτό τους.

Πρόκειται για μια κρίση διαφορετικής κλίμακας από την ανεργία. Η ανεργία μπορεί κατ’ αρχήν να αντιμετωπιστεί με επανεκπαίδευση, επανειδίκευση, δημιουργία νέων ειδών εργασίας. Μια κρίση νοήματος είναι πολύ πιο δύσκολο να αντιμετωπιστεί επειδή το νόημα δεν είναι κάτι που μπορείς να αναδιανείμεις. Είναι κάτι που οι άνθρωποι κατασκευάζουν για τον εαυτό τους μέσω της στάσης ζωής τους, της ενσυναίσθησης και της ενασχόλησής τους με τον κόσμο. Και οι συνθήκες που καθιστούν δυνατή αυτή την κατασκευή είναι πολύ πιο εύθραυστες και εξαρτώνται πολύ περισσότερο από συγκεκριμένες πολιτισμικές και θεσμικές ρυθμίσεις, απ΄ό,τι τείνουν να αναγνωρίζουν οι τεχνοκράτες, οι οικονομολόγοι και οι γραφειοκράτες.

Ρήξη πολιτιστικής συνέχειας

Η αποτυχία δημιουργίας νοήματος συνδέεται άμεσα με τη ρήξη στη πολιτιστική συνέχεια που προκάλεσε ο ραγδαίος εκσυγχρονισμός. Μετατόπισε εκατομμύρια ανθρώπους σε μια αστική, προσανατολισμένη στην αγορά ύπαρξη, που προσέφερε υλική άνεση, αλλά απέκοψε τους ανθρώπους από πολλές παραδοσιακές πηγές νοήματος και κοινότητας.

Υπάρχει κρυφό κόστος που δεν εμφανίζεται στα στατιστικά στοιχεία του ΑΕΠ, αλλά στα πρόσωπα και στις σιωπές των ανθρώπων που ζουν το οικονομικό “θαύμα”. Η κατάρρευση του ρυθμού γεννήσεων που βιώνουν πολλές κοινωνίες δεν είναι απλά ένα οικονομικό φαινόμενο· είναι ένα φαινόμενο κρίσης νοήματος. Όλο και περισσότεροι νέοι δεν επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά, όχι επειδή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα, αλλά επειδή δεν μπορούν να δημιουργήσουν ένα συνεκτικό αφήγημα για το γιατί θα άξιζε να το κάνουν.

Υπάρχει φόβος ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα επιτείνει αυτή τη ρήξη πολιτιστικής συνέχειας με πολύ ευρύτερο και ταχύτερο τρόπο, επειδή επιταχύνει τους ρυθμούς αλλαγής στη κοινωνία, πολύ πιο πέρα ​​από το σημείο όπου οι προσαρμοστικοί μηχανισμοί μπορούν να συμβαδίσουν. Επιπλέον, το αντισταθμιστικό οικονομικό όφελος θα είναι μικρότερο, επειδή ο πλούτος που παράγεται από την ΤΝ θα συγκεντρωθεί με τρόπους που δεν συγκεντρώθηκε ο πλούτος που παράχθηκε από την εκβιομηχάνιση.

Δημογραφικό

Η σύγκλιση του δημογραφικού μετασχηματισμού με αυτόν της ΤΝ δημιουργεί ένα παράδοξο με σημαντικές επιπτώσεις. Γνωστό επιχείρημα υπέρ της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ότι ακριβώς τη στιγμή που οι δημογραφικές τάσεις (γήρανση, συρρίκνωση πληθυσμού) στα πιο ανεπτυγμένα κράτη καθιστούν το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό ολοένα και πιο σπάνιο, η ΤΝ θα εξαλείψει την ανάγκη ενός μεγάλου τμήματος της ανθρώπινης εργασίας, ιδιαίτερα της νοητικής εργασίας ρουτίνας (αρχειοθέτηση, επεξεργασία δεδομένων, σύνταξη τυποποιημένων εγγράφων, λογιστική κλπ.).

Ωστόσο, λόγω της φύσης των επερχόμενων τεχνολογικών και δημογραφικών αλλαγών, η εργασία που θα εξαλείψει η Τεχνητή Νοημοσύνη και η εργασία που η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί έλλειψη είναι δύο μη επικαλυπτόμενες κατηγορίες. Για παράδειγμα, η πληθυσμιακή γήρανση δημιουργεί σοβαρή έλλειψη εργασίας φυσικής φροντίδας, δηλαδή το είδος σωματικής εργασίας που απαιτεί παρουσία, αφοσίωση, συναισθηματική συμμετοχή, ικανότητα οικοδόμησης εμπιστοσύνης με ευάλωτα άτομα.

Απαιτεί την ικανότητα να ανταποκρίνεται κάποιος με ευαισθησία και αυτοσχεδιασμό στις ποικίλες ανάγκες των ανθρώπων που είναι άρρωστοι, αδύναμοι ή μόνοι. Αυτή η εργασία δεν μπορεί να αυτοματοποιηθεί μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης, έτσι ώστε να εξυπηρετεί πραγματικά τις ανθρώπινες ανάγκες.

Όλα τα παραπάνω – κρίση νοήματος, ρήξη πολιτιστικής συνέχειας, δημογραφικό – συνιστούν ένα βαθύ κοινωνικό και οικονομικό πρόβλημα που απαιτεί είδη θεσμικής δημιουργικότητας και πολιτισμικής προσαρμογής που τα υπάρχοντα πολιτικά συστήματα, δυστυχώς, δεν είναι ικανά να προσφέρουν.