Η Γροιλανδία αναδεικνύεται σε κέντρο της Rimland

Δεν είχε, λοιπόν, ιδέα ότι θα άνοιγε ένας νέος συντομότερος εμπορικός δρόμος, που θα γινόταν πεδίο ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Επιπλέον δεν ήξερε τίποτε για τον ρόλο και τις δυνατότητες των βαλλιστικών πυραύλων. Ο Mackinder όρισε την Heartland ως μια τεράστια εσωτερική περιοχή της Ευρασίας, που περιλαμβάνει κυρίως τη σημερινή Ρωσία, την Κεντρική Ασία και τμήματα της Ανατολικής Ευρώπης και η οποία διαθέτει τεράστιο πλούτο σε φυσικούς πόρους και γεωργική γη.

Αυτή η γη προστατεύεται από φυσικά εμπόδια (πάγοι στον Βορρά, βουνά και έρημοι στο Νότο) και είναι απρόσιτη από τις ναυτικές δυνάμεις. Γι’ αυτό κατέληξε στο συμπέρασμα πως όποιος ελέγχει την Ανατολική Ευρώπη, κυβερνά τη Heartland και όποιος ελέγχει τη Heartland, εξουσιάζει την Παγκόσμια Νήσο (Ευρώπη, Ασία, Αφρική). Κατ’ επέκταση, όποιος εξουσιάζει την Παγκόσμια Νήσο, κυβερνά τον κόσμο.

Ο Αμερικανός γεωγράφος και καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Νicholas John Spykman, θεμελιωτής της γεωπολιτικής σχολής του ρεαλισμού αναθεώρησε τη θεωρία της Heartland με το έργο του America’s Strategy in World Politics, το 1942, λανσάροντας της Θεωρία της Ζώνης Rimland. Σύμφωνα με αυτή, η πραγματική δύναμη βρίσκεται στις παράκτιες περιοχές της Ευρασίας (Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Ινδία, Νοτιοανατολική Ασία και Κίνα) και ο έλεγχός τους είναι πιο σημαντικός από τον έλεγχο της κεντρικής Ασίας.

Μπορεί η αμερικανική στρατηγική της “ανάσχεσης” (containment) κατά τον Ψυχρό Πόλεμο να βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στον έλεγχο της Rimland για να εμποδιστεί η Σοβιετική Ένωση (Heartland) να επεκταθεί, αλλά και η θεωρία της Heartland παρέμεινε ενεργή και μάλιστα σε αυτήν αποδίδεται από ορισμένους αναλυτές η συγκρότηση του ΝΑΤΟ. Σήμερα, η σύγκρουση στην Ουκρανία θεωρείται ως μια μάχη για τον έλεγχο της “πύλης” προς τη Heartland. Χωρίς την Ουκρανία (κυρίως την Κριμαία), η Heartland είναι σε μεγάλο βαθμό αποκλεισμένη από τη Μεσόγειο και τις παγκόσμιες ναυτικές οδούς.

Γιa αυτό οι Ρώσοι βλέπουν την Ουκρανία ως Buffer Zone (ουδέτερη ζώνη) και οι Δυτικοί προσβλέπουν στην ενσωμάτωσή της στην Rimland (Μαύρη Θάλασσα). Επιπλέον, αναλυτές βλέπουν το κινέζικο πρόγραμμα “Belt and Road” ως προσπάθεια ενοποίησης της Heartland, μειώνοντας την εξάρτηση από τις θαλάσσιες οδούς, που ελέγχονται από τις ΗΠΑ. Τέλος, η προσέγγιση Ρωσίας και Κίνας δημιουργεί ένα τεράστιο μπλοκ στο κέντρο της Ευρασίας, που μπορεί να αμφισβητήσει την κυριαρχία της Δύσης.

Γροιλανδία: 17 βάσεις με 15.000 άτομα

Ένα κρίσιμο ψυχικό συστατικό των λευκών εποίκων των ΗΠΑ ήταν εξ αρχής το real estate. Είχαν μανία με την αγορά μεγάλων εκτάσεων. Πέραν από την εποποιία του Far Ouest, αγόρασαν την τεράστια γαλλική Λουιζιάνα, αγόρασαν την Αλάσκα το 1867, επί προεδρίας Άντριου Τζόνσον, ενώ το State Department εξέτασε σοβαρά την ιδέα απόκτησης και της Γροιλανδίας μαζί με την Ισλανδία. Η λογική ήταν στρατηγική και εμπορική. Δεν υποβλήθηκε ποτέ επίσημη προσφορά στη Δανία. Το σχέδιο εγκαταλείφθηκε σιωπηρά. Την πρόθεση εξαγοράς της Γροιλανδίας επανέφερε ο πρόεδρος Τραμπ στην πρώτη του θητεία και τώρα διατρανώνει ότι πρέπει να την αποκτήσει πάση θυσία για λόγους εθνικής ασφάλειας…

Κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν η Δανία ήταν υπό γερμανική κατοχή και η Γροιλανδία ήταν απροστάτευτη, οι ΗΠΑ εγκατέστησαν 13 βάσεις στρατού στο έδαφός της (αεροδρόμια, μετεωρολογικούς σταθμούς) και 4 ναυτικές εγκαταστάσεις για να προστατεύσουν τις διαδρομές του Ατλαντικού και να ελέγξουν την περιοχή. Μετά το τέλος του πολέμου, πολλές εγκαταστάσεις αποσύρθηκαν και επέστρεψαν στη δανική/τοπική χρήση. Μετά το 1951 και κατά την διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, οι βάσεις αναδιοργανώθηκαν και δημιουργήθηκαν νέες με 15.000 στρατιωτικούς και υποστηρικτικό προσωπικό.

Οι ανάγκες για εκτεταμένη στρατιωτική παρουσία μειώθηκαν την περίοδο της ύφεσης και πολλές εγκαταστάσεις έκλεισαν από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1990, αφού οι απειλές μειώθηκαν. Έτσι, απέμεινε μόνο η Thule Air Base, η οποία μετονομάστηκε σε Pituffik Space Base με 150-200 στρατιωτικούς και προσωπικό και λειτουργεί με βάση συμφωνία ΗΠΑ-Δανίας του 1951, η οποία τροποποιήθηκε το 2004 για να αντιμετωπίζει σύγχρονες ανάγκες. Διαθέτει σύστημα προειδοποίησης για βαλλιστικούς πυραύλους (Ballistic Missile Early Warning System), με επιτήρηση του Αρκτικού και της βόρειας αεροναυτικής περιοχής και με επιτήρηση διαστήματος και παρακολούθηση δορυφόρων/διαστημικών αντικειμένων.

Έκτοτε άλλαξαν πολλά, με σημαντικότερο το κλίμα και την τήξη των πάγων, που έκανε τον Αρκτικό μια νέα συμφέρουσα εμπορική οδό. Το 2025, το πλοίο Istanbul Bridge, έφτασε στο λιμάνι του Felixstowe στη Βρετανία στις 13 Οκτωβρίου και στη συνέχεια στο Γκντανσκ της Πολωνίας στις 19 Οκτωβρίου από την Κίνα σε 20 μέρες, μειώνοντας στο μισό χρόνο σε σύγκριση με την παραδοσιακή διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ. Μετέφερε 25.000 τόνους εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων φωτοβολταϊκών συστημάτων και ηλεκτρικών οχημάτων. Συνολικά το 2025, κινεζικές εταιρείες πραγματοποίησαν 14 δρομολόγια εμπορευματοκιβωτίων μεταξύ Ασίας και Ευρώπης μέσω της Αρκτικής, αριθμός που αποτελεί νέο ρεκόρ.

Το άλλο που άλλαξε ήταν οι βαλλιστικοί πύραυλοι. Ξέραμε ότι οι υπήρχαν βαλλιστικοί πύραυλοι με βεληνεκές μεταξύ 3.500 χλμ. και 5.500 χλμ. και διηπειρωτικοί (ICBM) με βεληνεκές άνω των 5.500 χλμ. Και ξαφνικά εμφανίζεται ο ρωσικός Οreshnik, που διαθέτει εξαιρετικά υψηλή ταχύτητα (πάνω από 10 Mach), προσφέροντας τη δυνατότητα να χτυπά πολλαπλούς στόχους σε απόσταση μέχρι 6.000 χλμ με κεφαλές MIRV (πολλαπλές ανεξάρτητες). Τα βασικά του πλεονεκτήματα είναι η αδυναμία αναχαίτισής του λόγω της ταχύτητάς του, η αυξημένη καταστροφική ισχύς, και η ικανότητα να μεταβάλλει την πορεία του (με κεφαλές HGV), καθιστώντας τον μια απειλή υψηλής τεχνολογίας για τους στόχους του.

Το απόγειο και το Golden Dome

Η Ρωσία έχει επενδύσει πολλά στην τεράστια ακτογραμμή της στον Αρκτικό. Διαθέτει πέντε πυρηνικά παγοθραυστικά και ναυπηγεί ένα νέο τεράστιο παγοθραυστικό μεγάλων δυνατοτήτων. Έχει συγκεντρώσει μεγάλη ισχύ στη Χερσόνησο Κόλα, που βρίσκεται στα βορειο-δυτικά του ευρωπαϊκού τμήματος της Ρωσίας, στο Μούρμανσκ. Βρέχεται από την Θάλασσα Μπάρεντς και την Λευκή Θάλασσα. Εκεί στην Κόλα βρίσκονται βάσεις στρατηγικών βομβαρδιστικών και σιλό διηπειρωτικών πυραύλων (ICBM), καθώς και ο Ναύσταθμος των πυρηνικών υποβρυχίων, που αποτελούν τη βάση της ρωσικής αποτροπής. Από εκεί ξεκινά η συντομότερη δυνατή διαδρομή για έναν πύραυλο ή ένα βομβαρδιστικό προς τις ΗΠΑ, που περνά ακριβώς πάνω από την Γροιλανδία.

Και μια κρίσιμη τεχνική επισήμανση. Όταν ένας βαλλιστικός πύραυλος φτάνει στο υψηλότερο σημείο της τροχιάς του, στο απόγειο, εκεί ακριβώς είναι πιο ευάλωτος στην αναχαίτιση. Η Γροιλανδία βρίσκεται γεωγραφικά “κάτω” από αυτό το κρίσιμο σημείο, προσφέροντας στις ΗΠΑ τον απαραίτητο χώρο για την εγκατάσταση ραντάρ, όπως στη βάση Pituffik/Thule και συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας. Γι’ αυτό ο Τραμπ θέλει τη Γροιλανδία για να κάνει το Golden Dome, ώστε να προστατεύει το Σικάγο, τη Νέα Υόρκη και την Ουάσινγκτον από το ρωσικό οπλοστάσιο, αλλά και για να “κλειδώσει” την πόρτα του Βόρειου Ατλαντικού. Επιπλέον, το τεράστιο νησί είναι πλούσιο σε σπάνιες γαίες, απαραίτητες για τη βιομηχανία.

Ας ξαναγυρίσουμε στη γεωγραφία. Αν κάπου “κολλάει” η Γροιλανδία είναι στον Καναδά. Βρίσκεται ανάμεσα σε αυτόν και την ΕΕ. Ανήκει νομικά στη Δανία της ΕΕ και μετά τις αξιώσεις Τραμπ θέλει να επιστρέψει στην ΕΕ, από την οποία είχε απομακρυνθεί λόγω των ζωνών ψαρέματος. Ας κάνουμε ένα άλμα προς την γεωπολιτική και να φανταστούμε ένα χώρο με Καναδά, Γροιλανδία, Σκανδιναβία, ένα τεράστιο γεωγραφικό συνεχές στον αναδυόμενο Αρκτικό.

Σε προηγούμενη ανάλυσή μας (23.1.2026) επισημάναμε την ταχεία σύσφιξη sotto voce των σχέσεων ασφαλείας ΕΕ-Καναδά και την απρόσμενη συμμετοχή του στο SAFE. Δηλαδή, πέρα από το απόγειο των βαλλιστικών πυραύλων είναι και η διαφαινόμενη στρατηγική “απώλεια” του Καναδά για τις ΗΠΑ υπέρ της ΕΕ. Μια τραμπική Γροιλανδία θα έκοβε –γεωγραφικά τουλάχιστον– την καναδο-ευρωπαϊκή προσέγγιση.

Τελικά, στο Νταβός, αφού ο Τραμπ έκανε πίσω προς το παρόν σε ό,τι αφορά για στρατιωτική επιχείρηση, υπήρξε μια συμβιβαστική νατοϊκή πρόταση, η οποία έγινε δεκτή ως πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Σε κάθε περίπτωση φαίνεται ότι η κλιματική αλλαγή, οι δυνατότητες του βαλλιστικού πυραύλου Oresnhik και η ευρωκαναδική προσέγγιση μεταφέρουν τη Rimland στη Γροιλανδία και στον Αρκτικό, καθιστώντας την περιοχή το νέο κέντρο γεωπολιτικών και γεωοικονομικών ανταγωνισμών.