Πώς μπορεί το Ιράν να ναρκοθετήσει τα Στενά του Ορμούζ

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, από περίπου 325 πλοία ελληνικών συμφερόντων που δραστηριοποιούνταν το προηγούμενο διάστημα στην ζώνη Στενά του Ορμούζ-Περσικός Κόλπος-Κόλπος Ομάν, ο αριθμός τους έχει πλέον περιοριστεί στα 172.  Η δε παραγωγή πετρελαίου στα πιο σημαντικά πετρελαϊκά πεδία γεωτρήσεων του νότιου Ιράκ έχει μειωθεί κατά 70% και σε μόλις 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως (bpd), καθώς η χώρα αδυνατεί να εξάγει πετρέλαιο μέσω των Στενών του Ορμούζ, εξαιτίας του πολέμου, όπως δήλωσαν σήμερα σε διεθνή ΜΜΕ τρεις πηγές της ιρακινής πετρελαϊκής βιομηχανίας.

Τα Στενά του Ορμούζ έχουν πλάτος περίπου 20 ναυτικά μίλια, στο στενότερο σημείο τους. Αυτό σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος τους εμπίπτει στα ιρανικά χωρικά ύδατα, τα οποία εφάπτονται με αυτά του Ομάν στα νότια. Η κανονική θαλάσσια κυκλοφορία ρέει μέσα και έξω από ένα ζευγάρι καθιερωμένων ναυτιλιακών οδών, πλάτους δύο μιλίων.

Το κύριο ερώτημα, εν μέσω του πολέμου που μαίνεται και της πρόθεσης Τραμπ να εξασφαλίσει ο αμερικανικός στόλος την ελεύθερη ναυσιπλοΐα – αν και δεν έχουν δοθεί σαφείς λεπτομέρειες, ούτε για το πότε και πώς θα εφαρμοστεί το αμερικανικό σχέδιο, ούτε για το οικονομικό πλαίσιο του – είναι αν το Ιράν μπορεί να το πράξει, αν το θελήσει.

Οι Ιρανοί έχουν αναπτύξει ένα οπλοστάσιο πυραύλων κρουζ-βαλλιστικών και drones-καμικάζι, καθώς και μια σειρά ναυτικών δυνατοτήτων, όπως ναυτικές νάρκες, κατάλληλες για το κλείσιμο της στενής πλωτής οδού που συνδέει τον Περσικό με τον Κόλπο του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό. Ένα άλλο κύριο ερώτημα είναι αν οι αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις μπορούν να πλήξουν την ικανότητα του Ιράν για μία τέτοια επιχείρηση, πάντα αν η Τεχεράνη την αποτολμήσει.

«Περιμένουμε την παρουσία των Αμερικανών», δήλωσε ο εκπρόσωπος των Φρουρών Αλί Μοχάμεντ Ναΐνι, ύστερα από την ανακοίνωση του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ ότι το αμερικανικό πολεμικό ναυτικό ετοιμάζεται να συνοδεύσει πλοία στα Στενά του Χορμούζ. «Συνιστούμε στους Αμερικάνους, πριν λάβουν την οποιαδήποτε απόφαση, να θυμηθούν την πυρκαγιά στο αμερικανικό δεξαμενόπλοιο Bridgeton το 1987 και τα πετρελαιοφόρα που πρόσφατα αποτέλεσαν στόχο», πρόσθεσε.

Νάρκες και άλλα μέσα

Περίπου το ένα πέμπτο όλων των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου (και ένα ακόμη υψηλότερο ποσοστό άλλων θαλάσσιων αποστολών) διέρχονται από τα Στενά ετησίως. Μηνιαίως, 3.000 πλοία το διασχίζουν. Είναι επίσης μια σημαντική διαδρομή για τις μεταφορές υγροποιημένου φυσικού αερίου. Το μακροπρόθεσμο κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα έχει δραματικές επιπτώσεις στην παγκόσμια τιμή του πετρελαίου και φυσικού αερίου, κάτι που θα προκαλέσει παγκόσμια οικονομική αστάθεια. Όπως προαναφέραμε, ήδη παρατηρείται άλμα στην τιμή του πετρελαίου.

Οι ναυτικές νάρκες αποτελούν μια από τις επιλογές του Ιράν για να σταματήσει τη θαλάσσια κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ. Αυτές θα μπορούσαν να τοποθετηθούν σχετικά γρήγορα από ένα ευρύ φάσμα σκαφών, συμπεριλαμβανομένων των πολλών και μικρών ταχέων επιθετικών σκαφών των Ιρανών Φρουρών, των “υποβρυχίων τσέπης” του ιρανικού Ναυτικού, αλλά και εμπορικών πλοίων με γερανούς. Η εύρεση και ο καθαρισμός ναυτικών ναρκών είναι μια επίπονη διαδικασία που παρουσιάζει σημαντικούς κινδύνους.

Όμως, το Ιράν μπορεί και με άλλους τρόπους να παρεμποδίσει την θαλάσσια κυκλοφορία, όπως με παρενοχλήσεις ξένων πολεμικών και εμπορικών πλοίων από σκάφη των Φρουρών και του Ιρανικού Ναυτικού, ή με ομάδες-σαμποτέρ σε μικρές βάρκες, οι οποίοι θα τοποθετούν απευθείας μαγνητικές νάρκες σε κύτη πολιτικών πλοίων, όπως έχουν κάνει οι Ιρανοί στο παρελθόν. Πολλά από τα ιρανικά πολεμικά σκάφη, συμπεριλαμβανομένων μικρότερων σκαφών ταχείας επίθεσης, είναι οπλισμένα με πυραύλους κρουζ κατά πλοίων.

Το Ιράν διαθέτει και πολεμικά πλοία επιφανείας, ημι-υποβρύχια και τα προαναφερθέντα “υποβρύχια τσέπης” που μπορούν να εξαπολύουν επιθέσεις χρησιμοποιώντας τορπίλες, μικρούς κατευθυνόμενους πυραύλους, μη κατευθυνόμενους πυραύλους πυροβολικού κτλ. Επιπλέον, οι ιρανικές ναυτικές δυνάμεις εκπαιδεύονται στη χρήση τακτικών σμηνών έναντι οποιασδήποτε εχθρικής άμυνας. Τα τελευταία χρόνια δε, το Ιράν έχει επίσης παρατάξει έναν αριθμό φορτηγών πλοίων που έχουν μετατραπεί σε “πολεμικά” για την εκτόξευση πυραύλων κρουζ, βαλλιστικών και drones – σαν “drone carrier”.

Το Ιράν αναπτύσσει επίσης σταθερά μη επανδρωμένα επιφανειακά σκάφη και υποθαλάσσια οχήματα, ικανά να εξαπολύουν επιθέσεις καμικάζι. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει καταδείξει τις πραγματικές απειλές αυτών των δυνατοτήτων έναντι πλοίων, παράκτιων στόχων, ακόμη και εναέριων. Το Ιράν και οι σύμμαχοι του, οι Χούθι της Υεμένης, πρωτοπορούν σε αυτόν τον τομέα. Οι πύραυλοι κρουζ και οι βαλλιστικοί που εκτοξεύονται από την ακτή, καθώς και τα drone-καμικάζι, αποτελούν μία άλλη βασική απειλή του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ.

Η στενότητα της πλωτής οδού απλά επιδεινώνει την κατάσταση: Προσφέρει πολύ περιορισμένο χώρο ελιγμών, ειδικά για μεγάλα πλοία, ενόψει επιθέσεων κορεσμού. Το ενδεχόμενο να μετατρέψει το Ιράν τα Στενά σε ζώνη εμπλοκής με πύραυλους και drone είναι ένα ανησυχητικό σενάριο. Να σημειωθεί ότι ένας από τους λόγους που το Ιράν δεν κλείνει ακόμα ολοκληρωτικά το Ορμούζ είναι και η διέλευση των πλοίων κινεζικών συμφερόντων.

Ιράν και Χούθι

Όμως, οι εντεινόμενες αμερικανο-ισραηλινές επιθέσεις έναντι του Ιράν εγείρουν ερωτήματα για το αν όντως καταφέρει να προβεί στον αποκλεισμό των Στενών (αν το επιδιώξει). Πλέον, πλήττονται και μη στρατιωτικοί στόχοι του Ιράν, όπως ενεργειακές-πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, με το Ιράν να κατηγορεί τους Αμερικανούς για πλήγμα σε μονάδα αφαλάτωσης γλυκού νερού, στο νησί Κεσμ, που βρίσκεται στα Στενά του Ορμούζ, όπου οι Ισραηλινοί φέρεται την Κυριακή να στόχευσαν εγκαταστάσεις πετρελαίου, σε ένα από τα σημαντικότερα περάσματα μεταφοράς πετρελαίου παγκοσμίως.

«O στρατός του Iράν έχει αφανιστεί, το ναυτικό του επίσης. Οι επικοινωνίες τους έχουν καταστραφεί. Δύο ομάδες ηγετών τους έχουν εξοντωθεί. Η αεροπορία τους έχει εξαφανιστεί εντελώς», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ. Μάλιστα, ανέφερε ότι «32 ιρανικά πλοία βρίσκονται στον πυθμένα του ωκεανού». Όμως, το Ιράν μπορεί πάντα να διασπείρει τους πυραύλους του, βαλλιστικούς και κρουζ, ενώ η ναρκοθέτηση μπορεί να γίνει και με μικρά πλοιάρια που διαθέτουν οι Ιρανοί.. Αυτό καθιστά εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν και να πληγούν προληπτικά, ενώ η εκκαθάριση ναυτικών ναρκών είναι αργή και επικίνδυνη, όπως προαναφέραμε.

Το αμερικανικό Ναυτικό έχει εργαστεί για τον μετριασμό αυτών των κινδύνων, μεταξύ άλλων με την χρήση μη επανδρωμένων επιφανειακών και υποθαλάσσιων πλατφορμών. Ωστόσο –ανάλογα με το πόσες νάρκες τοποθετήσει το Ιράν– θα μπορούσε να πάρει χρόνο μια επιχείρηση για την οριστική απομάκρυνσή τους, ενδεχομένως εβδομάδες ή και μήνες. Η αποναρκοθέτηση της Διώρυγας του Σουέζ μετά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ, διήρκεσε πάνω από χρόνο.

H παλαιότερη εκστρατεία των Χούθι εναντίον εμπορικών και πολεμικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα έχει δείξει πολλές από τις δυνατότητες-τακτικές που θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ. Ακόμα και σχετικά περιορισμένες απειλές για πολιτικά πλοία μπορεί να έχουν τεράστιες επιπτώσεις. Παρά το ότι αμερικανικές και ξένες δυνάμεις περιπολούσαν γύρω από την Ερυθρά Θάλασσα και έπλητταν στόχους των Χούθι στην ξηρά, η εμπορική-θαλάσσια κυκλοφορία μέσω της Ερυθράς είχε σχεδόν καταρρεύσει για μεγάλο διάστημα, αναγκάζοντας τα πλοία να αποφεύγουν τη Διώρυγα του Σουέζ και να εκτελούν μια πολύ μεγαλύτερη διαδρομή γύρω από την Αφρική, προσθέτοντας κόστος περίπου 200 δισ. στη ναυτιλιακή βιομηχανία.

Να σημειωθεί ότι οι επιθέσεις των Χούθι έχουν πλέον περιοριστεί, λόγω και της συμφωνίας κατάπαυσης μεταξύ ΗΠΑ-Χούθι, όμως με δεδομένο τον πόλεμο που μαίνεται, υπάρχουν φόβοι ότι μπορεί να επαναληφθούν. Οι ίδιοι ουσιαστικά έχουν ανακοινώσει ότι είναι με το “όπλο παρά πόδα”. Να σημειωθεί ότι, στον αντίποδα της Ερυθράς, στον Περσικό Κόλπο δεν υπάρχει εναλλακτική διέξοδος για την εμπορική ναυτιλία από τα Στενά του Ορμούζ.

Επομένως, ακόμα και η απόπειρα του Ιράν να αποκλείσει την πλωτή οδό, θα παρουσίαζε ευρύτερες περιφερειακές επιπτώσεις, που θα προκαλούσαν πληθώρα παγκόσμιων αντιδράσεων, μεταξύ άλλων και από τα αραβικά κράτη του Κόλπου, που είναι ήδη στο στόχαστρο των ιρανικών αντιποίνων. Αυτά, ιστορικά βρίσκονται σε αντιπαράθεση με το Ιράν και είναι ευθυγραμμισμένα με τις ΗΠΑ.

Δεν κλείνει για τα κινεζικά πλοία

Το Ιράν έχει έντονη επίγνωση των κινδύνων, με δεδομένη την εμπειρία του από τον “Πόλεμο των Δεξαμενόπλοιων”, που μαίνονταν παράλληλα με τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, την δεκαετία του 1980 και υπενθύμισε τώρα στους Αμερικανούς. Ο πόλεμος αυτός είχε προκαλέσει την έντονη αντίδραση των ΗΠΑ και αποτελεί μέχρι και σήμερα έναν σημαντικό παράγοντα στον αμερικανικό σχεδιασμό έκτακτης ανάγκης στη Μέση Ανατολή.

Το Ιράν απειλεί να “πυρπολήσει” οποιοδήποτε πλοίο επιχειρήσει να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ. Ο Ιρανός στρατηγός Σαρντάρ Τζαμπάρι δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν θα αφήσει πλέον «ούτε μία σταγόνα πετρελαίου να φύγει από την περιοχή». Όμως, επιτρέποντας την διέλευση στα κινεζικά πλοία, αποφεύγει την πλήρη αποξένωση από έναν στενό του σύμμαχο, που εισάγει σημαντικές ποσότητες ιρανικού και μεσανατολικού πετρελαίου και φέρεται να βοηθά το Ιράν στον πόλεμο, στον πολύτιμο τομέα των πληροφορίων, σύμφωνα με πολλές πηγές (όπως και η Ρωσία). Άρα, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, είμαστε στο σενάριο των πολεμικών παρενοχλήσεων-πληγμάτων, όχι σε σε έναν πλήρη αποκλεισμό των Στενών.

Εξάλλου, τα έσοδα από τις μεταφορές πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι ζωτικής σημασίας για το ίδιο το Ιράν και ακόμα περισσότερο τώρα. Οι διαταραχές στο θαλάσσιο εμπόριο θα είχαν και άλλες επιπτώσεις στο ισλαμικό καθεστώς, για παράδειγμα να διακινδυνεύσουν οι κινεζικές εισαγωγές χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή καυσίμων για τους πυραύλους του, όπως και εισαγωγές στρατιωτικού υλικού από Κίνα και Ρωσία.

Πάντως, η επίμονη απειλή κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ έχει ωθήσει τις χώρες εξαγωγής πετρελαίου στην περιοχή του Κόλπου στην ανάπτυξη εναλλακτικών οδών μεταφοράς. Η Σαουδική Αραβία λειτουργεί έναν αγωγό μήκους 1.200 χιλιομέτρων, ικανό να μεταφέρει έως και 5 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως, σύμφωνα με το BBC. Στο παρελθόν, είχε χρησιμοποιήσει προσωρινά και έναν αγωγό φυσικού αερίου για τη μεταφορά αργού πετρελαίου. Τα ΗΑΕ συνέδεσαν τα εσωτερικά πετρελαϊκά τους κοιτάσματα με το λιμάνι της Φουτζέιρα στον Κόλπο του Ομάν, μέσω ενός αγωγού με ημερήσια δυνατότητα μεταφοράς τουλάχιστον 1,5 εκατομμυρίου βαρελιών.

Η μεταφορά πετρελαίου θα μπορούσε να εκτραπεί κατά μήκος αυτής της εναλλακτικής υποδομής για να παρακάμψει τα Στενά του Ορμούζ, αλλά σύμφωνα με το Reuters κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε μείωση της προσφοράς του κατά 8 με 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Εν ολίγοις, όλες οι εναλλακτικές παράκαμψης των στενών οδηγούν σε αύξηση των διεθνών τιμών, τόσο του πετρελαίου όσο και των υπόλοιπων αγαθών που εξαρτώνται από αυτό.

Καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται και στο στόχαστρο ΗΠΑ και Ισραήλ δεν μπαίνουν πια μόνο στρατιωτικοί στόχοι, αλλά και ενεργειακές υποδομές του Ιράν, το ισλαμικό καθεστώς θα μπορούσε, ευρισκόμενο υπό πίεση, να λάβει πιο δραστικά μέτρα, εάν αντιληφθεί ότι η ύπαρξή του κινδυνεύει. Εάν δώσει σχετική εντολή, τα μέτρα ναρκοθέτησης μπορούν να εφαρμοστούν γρήγορα και να επιφέρουν αποτελέσματα, ακόμα και αν αντιδράσουν άμεσα οι ΗΠΑ, ή άλλες Δυνάμεις. Η οποιαδήποτε δε επιχείρηση-απάντηση στις ιρανικές κινήσεις, θα διεξάγεται σε ένα εχθρικό αεροπορικό και θαλάσσιο περιβάλλον, με δυσκολίες για αποστολές, όπως η καταστροφή της εχθρικής αεράμυνας και η συλλογή πληροφοριών…