Γιατί ο Πούτιν πολεμάει “με το ένα χέρι”! – Όμηρος στο “πνεύμα του Άνκορατζ”

Το 2022 οι Ρώσοι είχαν αποφύγει να καταστρέψουν τις ουκρανικές στρατιωτικές υποδομές με βομβαρδισμό τύπου “σοκ και δέος”. Θεωρούσαν ότι θα μπορούσαν να επιβάλουν μία αλλαγή καθεστώτος στο Κίεβο, χωρίς να προκαλέσουν πληγές στον ουκρανικό πληθυσμό. Απέτυχαν, αλλά και στη συνέχεια, ήταν συνήθως το Κίεβο που κλιμάκωνε, ως απάντηση στην πίεση που μετά το 2023 δέχεται στα χερσαία μέτωπα. Αυτό ισχύει περισσότερο τον τελευταίο χρόνο με τη νέα γενιά drones, τα περισσότερα εκ των οποίων τα προμηθεύουν πλέον στο Κίεβο μαζικά οι Ευρωπαίοι, εμπλεκόμενοι εμμέσως πλην σαφώς στον πόλεμο. Παρόλα αυτά, οι Ρώσοι αποφεύγουν μέχρι στιγμής ως απάντηση να μεταφέρουν τη σύγκρουση σε έδαφος του ΝΑΤΟ.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι γιατί ο Πούτιν απέφευγε όχι μόνο την κλιμάκωση, αλλά και δραστικές απαντήσεις, όποτε το Κίεβο κλιμακώνει. Η απάντηση είναι ότι δεν αντιμετωπίζει τον πόλεμο ως αποκλειστικά στρατιωτική αναμέτρηση. Για το Κρεμλίνο, η Ουκρανία αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης γεωπολιτικής σύγκρουσης με τη Δύση, η οποία αφορά τη θέση της Ρωσίας στο αναδυόμενο διεθνές σύστημα. Συγκεκριμένα, ο Πούτιν θεώρησε ότι η εκλογή Τραμπ συνιστούσε ευκαιρία, λόγω του γεγονότος ότι έχει ταχθεί κατά της παγκοσμιοποίησης και είχε επιδείξει διάθεση συνεννόησης με τη Μόσχα.

Η συνάντηση στο Άνκορατζ (Αύγουστος 2025) φάνηκε να επιβεβαιώνει αυτή τη θεώρηση. Για την ακρίβεια, το Κρεμλίνο θεώρησε ότι από κοινού ΗΠΑ και Ρωσία θα μπορούσαν να διαμορφώσουν το νέο διεθνές σύστημα, γεγονός που θα συνιστούσε εγγύηση για την εθνική ασφάλεια της “Αρκούδας” και θα αναβάθμιζε τον ρόλο της. Στο πλαίσιο αυτό, στην Αλάσκα ο Πούτιν έκανε πίσω από τους όρους που είχε θέσει τον Ιούνιο 2024 για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Ενώ είχε θέσει ως όρο τη μετατροπή της Ουκρανίας σε κράτος-μαξιλάρι (αποναζιστικοποίηση και μερική αποστρατιωτικοποίηση), στο Άνκορατζ περιόρισε τις απαιτήσεις του απλώς στην παράδοση του τμήματος του Ντονμπάς που βρισκόταν υπό ουκρανικό έλεγχο.

Είχε φύγει, μάλιστα, από τη συνάντηση κορυφής, θεωρώντας ότι είχε συνάψει μέχρι συμφωνία με τον Τραμπ. Η αλήθεια είναι ότι ο Αμερικανός πρόεδρος στη συνέχεια πίεσε τον Ζελένσκι να αποδεχθεί αυτόν τον συμβιβασμό, αλλά ο Ουκρανός πρόεδρος –λόγω και της παρέμβασης των Ευρωπαίων– τον απέρριψε. Για τον Λευκό Οίκο η παραχώρηση κάποιων ουκρανικών εδαφών ήταν ασήμαντο τίμημα. Το σημαντικό ήταν να σταματήσει ο πόλεμος και κατ’ αυτόν τον τρόπο να αποτραπεί μία καθαρή ρωσική στρατιωτική νίκη, που θα ανέβαζε εντυπωσιακά τις μετοχές της Μόσχας διεθνώς.

Το “πνεύμα του Άνκορατζ”

Ο Πούτιν, όχι μόνο “αγόρασε” το “πνεύμα του Άνκορατζ”, αλλά και μέχρι τώρα κάνει ό,τι μπορεί για να το κρατήσει ζωντανό, παρότι ο Λευκός Οίκος από ένα σημείο και πέρα, σιωπηλά το εγκατέλειψε. Πριν λίγες ημέρες, μάλιστα, ο Ρούμπιο το ενταφίασε, δηλώνοντας ότι στο Άνκορατζ δεν υπήρξε συμφωνία, αλλά απλώς μία πρόταση! Και για να μην αφεθεί περιθώριο παρερμηνείας, στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής του G7 στη Γαλλία, ο Τραμπ μετατοπίστηκε σαφώς υπέρ της Ουκρανίας και κατά της Ρωσίας. Στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, μάλιστα, ο Τραμπ υποσχέθηκε στον Ζέλένσκι ότι θα δοθεί άδεια στην Ουκρανία να κατασκευάζει πυραύλους αεράμυνας Patriot.

Η εξέλιξη αυτή δικαίωσε τον Λαβρόφ και ευρύτερα τη μερίδα της ρωσικής ηγετικής ομάδας, η οποία εδώ και πολλούς μήνες υποστήριζε ότι το “πνεύμα του Άνκορατζ”, ακόμα κι αν υπήρξε στην αρχή, έχει εξατμισθεί. Ως εκ τούτου, άρχισε να ασκεί πιέσεις στον Πούτιν να προσαρμόσει τη ρωσική πολιτική και πιο συγκεκριμένα να υιοθετήσει πολύ πιο δραστικά στρατιωτικά μέτρα στην Ουκρανία, ειδικά μετά την έναρξη των ουκρανικών επιθέσεων σε ρωσικά διυλιστήρια.

Ο Πούτιν, όμως, δεν ήθελε να κλιμακώσει, θεωρώντας πως –εκτός των άλλων– αυτό μπορεί να έδινε τη χαριστική βολή στο “πνεύμα του Άνκορατζ”. Θεωρούσε πως μία ταχύτερη στρατιωτική νίκη στην Ουκρανία ήταν λιγότερο σημαντική από την αμερικανορωσική προσέγγιση και την εξ αυτού διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ασφάλειας που θα αναγνώριζε τη Ρωσία ως ισότιμη μεγάλη δύναμη και στα μάτια των ΗΠΑ. Στο Κρεμλίνο αρκετοί ακόμα θεωρούν πως ο Τραμπ θέλει, αλλά συναντάει εμπόδια από το “βαθύ κράτος” και ως εκ τούτου πρέπει να τον διευκολύνουν!

Ο εγκλωβισμός του Πούτιν στο “πνεύμα του Άνκορατζ” εξηγεί και το γεγονός ότι παρά τις εντεινόμενες ουκρανικές επιθέσεις στη ρωσική επικράτεια, η Μόσχα απέφευγε να πλήξει με Ορέσνικ κέντρα διοίκησης και να καταστρέψει κρίσιμες για τον ουκρανικό εφοδιασμό υποδομές (γέφυρες, αποθήκες και πρατήρια καυσίμων, σιδηροδρόμους κλπ). Βασικός λόγος ήταν ο φόβος του Κρεμλίνου ότι επειδή στα ουκρανικά κέντρα διοίκησης βρίσκονται Αμερικανοί και Ευρωπαίοι στρατιωτικοί σύμβουλοι, ένα θανατηφόρο πλήγμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Ένας πρόσθετος λόγος της διστακτικότητας του Πούτιν να καταστρέψει κρίσιμες ουκρανικές στρατιωτικές υποδομές (με καθυστέρηση προχωράει τώρα σε κάποιες τέτοιες ενέργειες) που βρίσκονται σε αστικό ιστό είναι για να διατηρήσει τη συμπάθεια του λεγόμενου Παγκόσμιου Νότου προς τη Ρωσία. Ένας αποτελεσματικός βομβαρδισμός, που αναπόφευκτα θα προκαλούσε απώλειες αμάχων, εκ των πραγμάτων θα υπονόμευε αυτό το διπλωματικό κεφάλαιο.

Πιέσεις για κλιμάκωση

Σε αντίθεση με όσους στη Μόσχα επιδιώκουν την κλιμάκωση με σκοπό να τελειώσουν τον πόλεμο στην Ουκρανία με μία καθαρή στρατιωτική νίκη και τη συνθηκολόγηση του Κιέβου, ο Πούτιν θα προτιμούσε ο πόλεμος να τελειώσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, αλλά σε μεγάλο βαθμό με βάση τους ρωσικούς όρους. Αυτό, όμως, που φαίνεται να μην συνειδητοποιεί επαρκώς είναι ότι οι Ευρωπαίοι επιδιώκουν να παρατείνουν όσο γίνεται περισσότερο τον πόλεμο. Αδιαφορούν για το τεράστιο κόστος που πληρώνει η Ουκρανία. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να μεγιστοποιήσουν την εντεινόμενη φθορά της Ρωσίας. Με άλλα λόγια, γι’ αυτούς η Ουκρανία είναι το εργαλείο για να επιφέρουν στρατηγική ήττα στη Ρωσία, ή τουλάχιστον να την αποδυναμώσουν όσο γίνεται περισσότερο. Πόλεμος, λοιπόν, μέχρι τον τελευταίο Ουκρανό!

Ο Τραμπ είχε άλλη οπτική, αλλά δεν μπόρεσε να πιέσει αποτελεσματικά ούτε τον Ζελένσκι, ούτε τους Ευρωπαίους. Τους τελευταίους μήνες, μάλιστα, δείχνει να απολαμβάνει τη δύσκολη θέση, στην οποία έχει περιέλθει η Ρωσία λόγω των ουκρανικών επιθέσεων. Δήλωσε, άλλωστε, πως η συνεχής αιμορραγία της Ρωσίας θα υποχρεώσει τον Πούτιν να διαπραγματευθεί πιο κοντά στους δυτικούς όρους με ό,τι αρνητικό αυτό συνεπάγεται για το κύρος της Ρωσίας ως μεγάλης δύναμης. Γι’ αυτό και οι ΗΠΑ ενισχύουν το Κίεβο. Θεωρούν ότι ακόμα κι αν οι ουκρανικές επιθέσεις δεν υποχρεώσουν τον Πούτιν να ζητήσει κατάπαυση του πυρός, σίγουρα αποδυναμώνουν τη διαπραγματευτική θέση του.

Η ιστορία, ωστόσο, δείχνει πως το Κρεμλίνο ναι μεν αυτοσυγκρατείται, αλλά δεν υποκύπτει, όταν δέχεται πίεση. Μάλλον θα εγκαταλείψει τον μετρημένο τρόπο που διεξάγει τον πόλεμο, καταφεύγοντας σε πιο δραστικά μέτρα. Προς το παρόν, ο Πούτιν δίνει έμφαση στο γεγονός ότι στο έδαφος ο ρωσικός στρατός αργά, αλλά σταθερά προελαύνει, θέτοντας υπό τον έλεγχό του ολοένα και περισσότερες ουκρανικές περιοχές. Από την άλλη πλευρά, όμως, είναι προφανές ότι η Ρωσία δεν μπορεί να ανέχεται για πολύ ακόμα τα ουκρανικά πλήγματα στο εσωτερικό της, τα οποία τους τελευταίους μήνες κλιμακώθηκαν.

Εκτός από εντυπωσιακές εικόνες που αξιοποιήθηκαν από τα δυτικά συστημικά Μίντια, οι ουκρανικές επιθέσεις επιφέρουν μεγάλο οικονομικό-κοινωνικό κόστος Η έλλειψη καυσίμων μιλάει από μόνη της για να περιοριστώ σ’ αυτό. Όσο, όμως, η Ρωσία δεν αντιδρά με ό,τι μέσο διαθέτει και η κατάσταση αυτή παρατείνεται, τόσο διαβρώνεται η διεθνής θέση της. Είναι ενδεικτικό ότι χάνει συνεχώς ερείσματα και στη γειτονιά της (Αρμενία, στρατιωτική συνεργασία Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν με Κίεβο κλπ).

Αναμφίβολα, οι εναέριες ουκρανικές επιθέσεις έχουν και πολιτικό κόστος, το οποίο ασκεί πίεση στον Πούτιν. Η πίεση, όμως, που του ασκείται και από την κοινωνία και από την άρχουσα ελίτ είναι κυρίως για να κλιμακώσει τη στρατιωτική πίεση στο Κίεβο με σκοπό να τελειώσει τον πόλεμο με τους ρωσικούς όρους, παρά να διαπραγματευθεί την ειρήνευση με τον Ζελένσκι από σχετικά μειονεκτική θέση. Με άλλα λόγια, η κύρια πίεση είναι προς την κατεύθυνση μίας ποιοτικής κλιμάκωσης.

Η πίεση, λοιπόν, που ασκείται στον Πούτιν κι από μεγάλη μερίδα της ηγετικής ομάδας κι από τη ρωσική κοινωνία, έχει ήδη φέρει τα πρώτα αποτελέσματα. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Πεσκόφ, για πρώτη φορά δήλωσε ότι η ειδική στρατιωτική επιχείρηση έχει –λόγω της εμπλοκής των δυτικών– μεταλλαγεί σε πόλεμο. Η αλλαγή ορολογίας δεν είναι άνευ σημασίας. Αντιθέτως, μάλλον σηματοδοτεί μία κλιμάκωση. Ήδη, η Ρωσία μετατοπίζει το κέντρο βάρους της πολεμικής της προσπάθειας, χωρίς να είναι σαφές ακόμα μέχρι που θα φθάσει.

Γι’ αυτό το ζήτημα, όμως, στο επόμενο άρθρο.