Από σύμμαχος η Ελλάδα έγινε στρατηγικός εταίρος για τις ΗΠΑ

Ο Μάρκο Ρούμπιο, Υπουργός Εξωτερικών και Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας, χαρακτήρισε τη χώρα μας απαραίτητο σύμμαχο, υπόδειγμα συμμάχου και σπουδαίο σύμμαχο. Τα τρία στάδια των ελληνοαμερικανικών σχέσεων ήταν τα εξής: α) Η Ελλάδα ως κράτος πελάτης (client state): 1947-1963. Πρόκειται για μια σχέση σχεδόν απόλυτης σύνδεσης ενός μικρού κράτους με μια μεγάλη δύναμη σε όλα τα επίπεδα. H Ελλάδα ταυτιζόταν με τις ΗΠΑ και εξαρτιόταν μονομερώς διπλωματικά, οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά.

β) Η Ελλάδα ως κράτος ακόλουθος (bang wagoning): 1964-2017. Η φάση αυτή χωρίζεται σε τρείς υπο-περιόδους: 1964-1991(Ψυχρός Πόλεμος), 1992-2011 (μονοπολικό σύστημα) 2012-2017 (πολυπολικό σύστημα). Είναι μια ετεροβαρής σχέση όπου η Ελλάδα παθητικά ευθυγραμμίζεται με τις ΗΠΑ, ως πολύ ισχυρότερη χώρα. Στον υπολογισμό κόστους-οφέλους/αρνητικών-θετικών η Ελλάδα αποσπά δυσανάλογα οφέλη σε σχέση με τις παραχωρήσεις.

γ) Η Ελλάδα ως στρατηγικός εταίρος (strategic partner): 2018-σήμερα. Εδώ υπάρχει αλλαγή υποδείγματος, αφού έχει να κάνει με μια σχέση αναβαθμισμένη και πολυεπίπεδη, με αναλογική ισότητα μεταξύ των δύο χωρών όπου όλοι οι τομείς της συνεργασίας έχουν ενταχθεί σε θεσμικό πλαίσιο.

Στον πυλώνα της γεωστρατηγικής (άμυνα, ασφάλεια και εξοπλιστικά), που μακροχρόνια όριζε σχεδόν μονοδιάστατα το επίπεδο των διμερών σχέσεων, προστέθηκε η γεωοικονομία (ενέργεια, ναυτιλία, λιμάνια και υψηλή τεχνολογία), καθιστώντας τη σχέση στρατηγική. Η γεωπολιτιστική διάσταση είναι επίσης συμπληρωματική και αναδείχθηκε επιμελώς για μια φορά ακόμη στην ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο στην Πνύκα. 

Η Ελλάδα εξυπηρετεί τον αμερικανικό στρατηγικό σχεδιασμό στους παραπάνω τομείς και στα εξής σημαντικά πεδία: α) μέτωπο ενάντια στη Ρωσία, β) μέτωπο ενάντια στην Κίνα, γ) ευρωατλαντικές σχέσεις και δ) Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική. Η Ελλάδα έχει αποκτήσει τεχνογνωσία τόσο της Ανατολικής Μεσόγειου, εκπληρώνοντας ρόλους, όσο και του αμερικανικού πολιτικού συστήματος για την ευόδωση στρατηγικών συνεργειών. Η χώρα μας έχει δοκιμαστεί επιτυχώς στην ανάληψη αρμοδιοτήτων, δικαιοδοσιών και ευθυνών, κάνοντας τις παραδοτέες στους στόχους που τίθενται από τις ΗΠΑ.

Η επόμενη φάση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων

Έχοντας αποκτήσει αυξημένο γεωπολιτικό αποτύπωμα και μετατραπεί σε χώρα πρώτης γραμμής για τις ΗΠΑ, το επόμενο στάδιο είναι η Ελλάδα να αποκτήσει το καθεστώς του αναντικατάστατου σύμμαχου και δυνητικά μεσαίας δύναμης στην Ανατολική Μεσόγειο. Το κομβικό κράτος ή αλλιώς το κράτος κλειδί. Ο όρος κράτος-κλειδί (pivotal-state) που πρωτοχρησιμοποιήθηκε απο τον Χάλφορντ Μακίντερ, επαναπροσδιορίστηκε από τον Ζμπίγκνιου Μπρζεζίνσκι αναφερόμενος σε χώρες κομβικής σημασίας σε σημαντικές περιοχές ενδιαφέροντος της Ευρασίας για την υπερδύναμη.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα από τα πιο κρίσιμα υποσυστήματα, στην περιοχή της Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής (περιφέρεια Ανατολικής Μεσογείου), που είναι υψηλής στρατηγικής αξίας για τις ΗΠΑ λόγω της αναβίωσης του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων και των περιφερειακών δρώντων, καθώς  και των πολλαπλών διλημμάτων ασφαλείας. Οι προϋποθέσεις ώστε η Ελλάδα να μετατραπεί σε “κράτος-κλειδί” των ΗΠΑ και μεσαία δύναμη:

• Εξωτερικές/συστημικές προϋποθέσεις

1. Να βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες περιοχές του διεθνούς συστήματος (εκπληρώνεται)
2. Να μην έχει φιλοδοξίες μεγάλης δύναμης και απέναντι της βρίσκεται η Τουρκία την οποία κανένας από τους ισχυρότερους δρώντες δεν θέλει να τη δει να καθίσταται υπερβολικά ανταγωνιστική (εκπληρώνεται)
3. Στο ίδιο υποσύστημα υπάρχουν οι ΗΠΑ ως μεγάλη δύναμη (εκπληρώνεται)

• Εσωτερικές προϋποθέσεις

1. Απόκτηση τεχνογνωσίας της περιοχής (εκπληρώνεται)
2. Μέσα και πόρους για να αναλάβει ηγετικό ρόλο (εκπληρώνεται)
3. Ανάληψη πρωτοβουλιών θέτοντας όρους και πίνακας σύμπτωσης συμφερόντων (εκπληρώνεται μερικώς)
4. Υψηλή στρατηγική (δεν εκπληρώνεται)

Για να υπάρχει υψηλή στρατηγική το πολιτικό σύστημα πρωτίστως χρειάζεται να περάσει από το επίπεδο της διαχειριστικής λογικής των εξελίξεων στη διεθνή σκηνή με βραχυπρόθεσμο και μεσοπρόθεσμο ορίζοντα σε αυτό του μακροχρόνιου σχεδιασμού με βάθος δεκαετιών. Η εκπλήρωση του σκοπού αυτού, επιτάσσει όραμα για την γεωπολιτική θέση της Ελλάδας και τη δημιουργία ενός συνεκτικού θεσμικού πλαισίου που θα διασφαλίζει τη συνέχεια στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής στη βάση σταθερών, θωρακισμένο από πρόσκαιρες προσωπικές και κομματικές επιλογές. Συγκεκριμένα χρειάζεται να δημιουργηθούν:

•  Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Το Εθνικό Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής θα συνεχίζει παράλληλα το ρόλο του που είναι πρωτίστως ενημερωτικό και συντονισμού μεταξύ της κυβέρνησης και των πολιτικών κομμάτων
• Ημικρατική δεξαμενή σκέψης στα πρότυπα του RAND Corporation των ΗΠΑ που θα αναλύει, θα εκδίδει περιπτωσιολογικές μελέτες, θα παράγει σενάρια και θα καταθέτει προτάσεις προς το ΥΠΕΞ και ΥΠΑΜ, αντικαθιστώντας ιδρύματα/ινστιτούτα εξωτερικής πολιτικής, όπως το ΕΛΙΑΜΕΠ που η τεχνογνωσία τους είναι περιορισμένη
• Αναδιάρθρωση του τρόπου λειτουργίας του ΥΠΕΞ ώστε να γίνει πιο αποτελεσματικό και περισσότερο επιχειρησιακό. Η στελέχωση των κρίσιμων θέσεων στις διπλωματικές υπηρεσίες στο εξωτερικό να πραγματοποιείται με αντικειμενικά κριτήρια στη βάση της αυστηρής αξιολόγησης της απόδοσης των επιλεχθέντων προσώπων

Η Ελλάδα προ αποφάσεων

Τον ρόλο που οι ΗΠΑ προσδιορίζουν για την Ελλάδα είναι να γίνει τοποτηρητής των συμφερόντων τους στην περιοχή. Ως συμμαχικό κράτος επιμεριζόμαστε βάρη της υπερδύναμης στο πλαίσιο του επαναπροσδιορισμού κατανομής των πόρων της και επικέντρωση της προσοχής σε πιο κρίσιμες για αυτήν περιοχές του διεθνούς συστήματος.

Στην 47η προεδρία οι ΗΠΑ με εμφατικό τρόπο συνεχίζουν την εξωτερική ανάθεση/μεταβίβαση αρμοδιοτήτων, δικαιοδοσιών και ευθυνών στους συμμάχους πετυχαίνοντας τη διατήρηση της κυριαρχίας τους, παρεμποδίζοντας την άνοδο/αύξηση επιρροής περιφερειακών και εξωπεριφερειακών δυνάμεων και παράγοντας βέλτιστο αποτέλεσμα με εξορθολογισμένο κόστος.  Η απόλυτη συμπαράταξη με τις ΗΠΑ για την αποκόμιση ουσιαστικών κερδών και οφελών προϋποθέτει ότι το ελληνικό πολιτικό σύστημα θα πάψει να είναι άτολμο και φοβικό.

Ζητούμενο αποτελεί η κεφαλαιοποίηση του μέγιστου δυνατού αποτελέσματος που μπορεί να επιτευχθεί με την αλλαγή νοοτροπίας του εγχώριου πολιτικού προσωπικού. Από το 2010 και μετά διανύουμε μια ευνοϊκή γεωπολιτική συγκυρία διαρκείας, αφού όλες οι εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στην Ανατολική Μεσόγειο, Ευρώπη καθώς και στην Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική είναι υπέρ μας. Οι ανακατανομές συμφερόντων και οι επαναπροσδιορισμοί ισχύος στο μεταβαλλόμενο, ρευστό και συγκρουσιακό πολυπολικό σύστημα που διανύουμε θα σταθεροποιηθούν έως το 2030. 

Η χώρα μας εξυπηρετώντας πολλαπλώς την αμερικανική υψηλή στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο και στην Ευρώπη, μέσω των στενών διμερών σχέσεων, του νατοϊκού πλαισίου και των σχημάτων της τριγωνικής διπλωματίας, έχει μια ιστορική ευκαιρία να κλειδώσει τη θέση της ως κομβικό κράτος/κράτος-κλειδί (pivotal state) για τις επόμενες δεκαετίες, ώστε κάθε φορά που απειλείται η Ελλάδα να θεωρείται ότι πλήττονται τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ στην περιοχή.  Η ειδική σχέση Ελλάδας-ΗΠΑ είναι μονόδρομος να μετουσιωθεί στο προαναφερόμενο πλαίσιο.