Υπάρχει δάκτυλος πίσω από την εισβολή μεταναστών στην Θέουτα;

Πρόκειται για μια μάλλον περιορισμένη ανάγνωση ενός γεγονότος που φέρει όλα τα χαρακτηριστικά μιας επιχείρησης υβριδικού πολέμου (Hybrid Warfare) και μιας επιχείρησης υβριδικού εξαναγκασμού (Hybrid Coercion). Στη σύγχρονη στρατηγική, η μαζική μετακίνηση πληθυσμών δεν αποτελεί μόνο ανθρωπιστική πρόκληση. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης. Στη διεθνή βιβλιογραφία αυτό περιγράφεται πλέον ως weaponization of migration, δηλαδή η εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών για την επίτευξη πολιτικών και γεωστρατηγικών στόχων. Η Θέουτα φαίνεται να εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη λογική.

Το 2021, όταν η Ισπανία επέτρεψε στον ηγέτη του Μετώπου Πολισάριο, Μπραχίμ Γκάλι να νοσηλευθεί στη χώρα, το Μαρόκο αντέδρασε άμεσα. Επειδή δεν είναι ευρέως γνωστό, να επισημάνουμε ότι το  Μέτωπο Πολισάριο (Frente Polisario) είναι το πολιτικοστρατιωτικό κίνημα που εκπροσωπεί μεγάλο μέρος του λαού των Σαχράουι και επιδιώκει την ανεξαρτησία της Δυτικής Σαχάρας από το Μαρόκο.

Τότε οι διπλωματικές σχέσεις κατέρρευσαν και μέσα σε λίγες ώρες, χιλιάδες μετανάστες κατευθυνόμενοι από τον την Μαροκινή Κυβέρνηση κατ’ εντολή του Βασιλιά Μοχάμεντ πέρασαν στην Θέουτα. Πιο  σαφές μήνυμα δεν θα μπορούσε να υπάρξει! Παρενθετικά να πούμε ότι η Θέουτα είναι μία πόλη 83.000 κατοίκων με ένα 40-45% να είναι γηγενείς και μουσουλμάνοι στο θρήσκευμα.

Η επίσκεψη Σάντσεθ στην Αλγερία

Λίγες μόλις ημέρες πριν από τη νέα κρίση, ο Πέδρο Σάντσεθ επισκέφθηκε για πρώτη φορά μετά από τέσσερα χρόνια την Αλγερία. Η επίσκεψη δεν είχε μόνο ενεργειακή σημασία. Η Αλγερία αποτελεί τον βασικό στρατηγικό αντίπαλο του Μαρόκου, τον σημαντικότερο υποστηρικτή του Μετώπου Πολισάριο και τον κύριο αντίπαλο του Ραμπάτ στη διαμάχη για τη Δυτική Σαχάρα.

Το Μαρόκο θεωρεί ότι κάθε ουσιαστική αναβάθμιση των σχέσεων Μαδρίτης-Αλγερίου επηρεάζει το περιφερειακό ισοζύγιο ισχύος. Η  Δυτική Σαχάρα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα σημεία αντιπαράθεσης στη Βόρεια Αφρική, επειδή συνδέεται με τον στρατηγικό ανταγωνισμό Μαρόκου-Αλγερίας, την πρόσβαση στον Ατλαντικό, τα σημαντικά κοιτάσματα φωσφορικών, το ενδεχόμενο ενεργειακών και ορυκτών πόρων, και  τον έλεγχο των θαλάσσιων οδών μεταξύ Ατλαντικού και Μεσογείου.

Η διαμάχη αυτή επηρεάζει όχι μόνο τις σχέσεις Μαρόκου-Αλγερίας, αλλά και τις πολιτικές της Ισπανίας, της Γαλλίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη δυτική Μεσόγειο και τη Βόρεια Αφρική.

Ο παράγοντας Τραμπ

Στην εξίσωση αναπόδραστα εισέρχεται και ο “παράγοντας” Τραμπ ο οποίος  υπήρξε ο πρώτος Αμερικανός Πρόεδρος που αναγνώρισε τη μαροκινή κυριαρχία στη Δυτική Σαχάρα το 2020, στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ! Η θέση αυτή δεν αποτέλεσε απλώς μια διπλωματική χειρονομία. Μετέβαλε ολόκληρη την αμερικανική στρατηγική απέναντι στο Μαρόκο, αναβαθμίζοντας τη χώρα σε έναν από τους σημαντικότερους εταίρους των ΗΠΑ στη Βόρεια Αφρική και στη δυτική Μεσόγειο.

Την ίδια στιγμή, οι σχέσεις της κυβέρνησης Σάντσεθ με την κυβέρνηση Τραμπ έχουν επιδεινωθεί εξαιτίας των ισπανικών θέσεων τους σε ζητήματα ΝΑΤΟ, άμυνας, εμπορίου και Μέσης Ανατολής με έμφαση στην πλήρη αντίθεση του Ισπανού Πρωθυπουργού στον πόλεμο του Τραμπ στο Ιράν. Ο δε Αμερικανός πρόεδρος έχει μιλήσει απαξιωτικά όχι μόνον για τον Σάντσεθ αλλά και για ολόκληρη την Ισπανία.

“Σύμπτωση πρώτη”: Πριν από δύο εβδομάδες, η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε ένα νομοσχέδιο σχετικά με την υποστήριξη μεταβίβασης ισπανικού εδάφους (οι δύο ισπανικοί θύλακες) στο Μαρόκο. “Σύμπτωση δεύτερη”: Xθες 1 Αυγούστου ο Τραμπ απέστειλε  στον Βασιλιά Μοχάμεντ ΣΤ’ μια επιστολή που επιβεβαιώνει την αναγνώριση των ΗΠΑ της μαροκινής κυριαρχίας στη Δυτική Σαχάρα και υπέδειξε στις ομάδες του να επεκτείνουν την οικονομική ανάπτυξη εκεί, σε τομείς ενέργειας, κρίσιμων μετάλλων και άμυνας. Ανταμοιβή;

Η σύγκλιση των αμερικανικών, ισραηλινών και μαροκινών συμφερόντων απέναντι στην ευρύτερη περιφέρεια (Δυτική Σαχάρα, Στενά Γιβραλτάρ) δημιουργεί ένα νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Ο παράγοντας Νετανιάχου

Ο Σάντσεθ υπήρξε από τις πλέον επικριτικές φωνές απέναντι στην ισραηλινή πολιτική στη Γάζα. Η αναγνώριση του παλαιστινιακού κράτους το 2024 και οι συνεχείς δημόσιες επικρίσεις προς την κυβέρνηση Νετανιάχου επιδείνωσαν σημαντικά τις διμερείς σχέσεις. Και να θέλαμε δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την δήλωση του Ισραηλινού Πρωθυπουργού : «Η Ισπανία έχει επιλέξει επανειλημμένα να ταχθεί κατά του Ισραήλ. Δεν σκοπεύω να επιτρέψω σε καμία χώρα να διεξάγει διπλωματικό πόλεμο εναντίον μας χωρίς να πληρώσει άμεσο τίμημα.»

Από την άλλη πλευρά οι σχέσεις  Ισραήλ-Μαρόκου βρίσκονται σήμερα στο υψηλότερο επίπεδο της ιστορίας τους! Το Ισραήλ διαθέτει πλέον τρία μέσα άσκησης επιρροής υπέρ του Μαρόκου. Πρώτον, αναδεικνύει διεθνώς τη Θέουτα και τη Μελίγια ως αποικιακά κατάλοιπα. Δεύτερον, ενισχύει στην Ουάσινγκτον το επιχείρημα ότι το Μαρόκο αποτελεί κρίσιμο πυλώνα της δυτικής ασφάλειας στη Μεσόγειο. Τρίτον, μπορεί να αναδεικνύει την αντίφαση της ισπανικής εξωτερικής πολιτικής: Η Μαδρίτη καταγγέλλει την ισραηλινή κατοχή, ενώ διατηρεί δύο ευρωπαϊκούς θύλακες σε αφρικανικό έδαφος επί περισσότερους από τέσσερις αιώνες.

Η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού

Η κρίση της Θέουτα παρουσιάζει σχεδόν όλα τα χαρακτηριστικά μιας επιχείρησης εργαλειοποίησης του μεταναστευτικού, καθόσον: Αντί να χρησιμοποιηθούν στρατιωτικές δυνάμεις, χρησιμοποιούνται άοπλοι άνθρωποι. Η μαζική μετακίνηση πληθυσμών δημιουργεί πολιτική κρίση, κοινωνική πίεση, οικονομικό κόστος, εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις και τεράστια επικοινωνιακή επιβάρυνση για το κράτος-στόχο. Εμείς οι Έλληνες είδαμε πεντακάθαρα τι έκανε η Τουρκία στον Έβρο το 2020 και ειλικρινά δεν κατανοώ γιατί αν τελικά επιβεβαιωθούν οι δημοσιογραφικές πληροφορίες, η Ελλάδα είναι μεταξύ των 22 χωρών  της ΕΕ που υπέγραψαν δήλωση με την οποία κατηγορείται η Ισπανική Κυβέρνηση και όχι το…Μαρόκο!

Αρκεί η ελεγχόμενη χαλάρωση της συνοριακής επιτήρησης για να δημιουργηθεί πολιτική κρίση, κοινωνική ανασφάλεια, πίεση στην κυβέρνηση του αντιπάλου και τεράστιο επικοινωνιακό κόστος άσχετα αν το 90% των όσων εισέβαλαν αναγκάσθηκαν να αποχωρήσουν μέσα σε 48 ώρες. Αυτό ακριβώς περιγράφουν σήμερα τα νατοϊκά  και ευρωπαϊκά δόγματα ως “επιχειρήσεις γκρίζας περιοχής” και υβριδικό εξαναγκασμό» (gray-zone operations – hybrid coercion).

Η νέα “Πράσινη Πορεία”; Τον Νοέμβριο 1975 το Μαρόκο χρησιμοποίησε την περίφημη Πράσινη Πορεία για να δημιουργήσει τετελεσμένα στη Δυτική Σαχάρα. Σήμερα δεν χρειάζεται πλέον εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλωτές. Αρκούν λίγες δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι που κινούνται ταυτόχρονα προς ένα ευρωπαϊκό σύνορο. Η στρατηγική λογική παραμένει ίδια. Αλλάζουν μόνο τα μέσα.

Η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι στον… κόσμο της!

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι συνεχίζει να αντιμετωπίζει τέτοιες κρίσεις ως ζητήματα διαχείρισης συνόρων. Δεν είναι! Είναι επιχειρήσεις άσκησης στρατηγικής πίεσης. Η πραγματική ερώτηση δεν είναι γιατί εμφανίστηκαν ξαφνικά πενήντα χιλιάδες άνθρωποι στη Θέουτα.

Η πραγματική ερώτηση είναι ποιος ωφελήθηκε στρατηγικά από αυτή την κρίση, ποιο πολιτικό μήνυμα επιδίωκε να σταλεί και γιατί η χρονική συγκυρία συνέπεσε με την προσέγγιση Μαδρίτης-Αλγερίου, τη σύγκρουση Σάντσεθ με την κυβέρνηση Νετανιάχου και τη νέα αμερικανική πραγματικότητα που διαμορφώνει η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ.

Στον υβριδικό πόλεμο, οι συμπτώσεις είναι σπάνιες. Οι χρονικές συγκλίσεις, αντίθετα, αξίζουν πάντοτε προσεκτικής στρατηγικής ανάλυσης. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για σύνθετες επιχειρήσεις στρατηγικού εξαναγκασμού όπου ο αντίπαλος δεν επιδιώκει στρατιωτική νίκη αλλά πολιτική κάμψη της βούλησης του αντιπάλου. Και χρειάζεται ψυχραιμία και προσεγμένος τρόπος αντιμετώπισης. Η Ισπανία όχι μόνο δεν έπεσε στην παγίδα να αντιδράσει βίαια αλλά σε πάμπολλες περιπτώσεις παρείχε στους παρανόμους εισελθόντες ανθρωπιστική βοήθεια.

Διαπιστώσεις-Συμπεράσματα

Στην Θέουτα την προηγούμενη εβδομάδα τα όσα έγιναν ουδόλως ήταν μία απλή …μεταναστευτική κρίση όπως κάποιοι εντελώς  μυωπικά είδαν στην Ευρώπη και ιδιαίτερα στην χώρα μας! Όλα συνάδουν ότι ο στόχος του Μαρόκου δεν ήταν η κατάληψη εδάφους, τουλάχιστον αυτή την φορά και φυσικά ούτε η στρατιωτική σύγκρουση.

Ήταν η  δημιουργία επαρκούς πολιτικής, κοινωνικής και επικοινωνιακής πίεσης ώστε η κυβέρνηση-στόχος να επανεξετάσει τις επιλογές της. Κοντολογίς το Μαρόκο επιχείρησε να αναγκάσει την ισπανική κυβέρνηση να αναθεωρήσει επιλογές εξωτερικής πολιτικής που θεωρούνται επιζήμιες για το ίδιο  ή για οποιονδήποτε άλλο “τρίτο” παράγοντα.

Μπορεί να μην υπάρχουν επίσημα και έγκυρα στοιχεία που να αποδεικνύουν συντονισμό μεταξύ Ουάσινγκτον, Τελ Αβίβ και Ραμπάτ ως προς τα γεγονότα στη Θέουτα. Ωστόσο, η σύγκλιση στρατηγικών συμφερόντων και η χρονική αλληλουχία των εξελίξεων αποτελούν παράγοντες που αξίζουν σοβαρής περαιτέρω γεωπολιτικής ανάλυσης και όχι εύκολης απόρριψης ως απλών ….συμπτώσεων!

ΥΓ. Πολλοί στην Ελλάδα που θα πουν “καλά να πάθει ο Σάντσεθ επειδή συνεργάζεται με την Άγκυρα”, ας σκεφθούν πρώτα απ’ όλα και πόσοι άλλοι ευρωπαίοι ηγέτες και ιδιαίτερα η ηγεσία της ΕΕ-27 πόσα λένε και κάνουν υπέρ της Τουρκίας.