Γιατί είναι μόνιμα ελλειμματικό το εμπορικό ισοζύγιο

Στις 6 Νοεμβρίου 2026 η ΕΛΣΤΑΤ ανακοίνωσε  στοιχεία για τις εμπορευματικές συναλλαγές της χώρας μας κατά την περίοδο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου  2026, τα οποία συγκέντρωσα επεξεργασμένα στον παρατιθέμενο πίνακα 1 με την  κορυφαία σε απογοήτευση διαπίστωση ότι οι εισαγωγές ανήλθαν σε 66,4 δισ. ευρώ και οι  εξαγωγές μόνο σε 41,9 δισ. ευρώ καταλείποντας (ως συνήθως  και μονίμως) έλλειμμα στο εμπορικό ισοζύγιο ποσού 24,5 δισ. ευρώ, όπως και την αντίστοιχη περίοδο  του 2025.

Μία άλλη μελαγχολική διαπίστωση για το «αναπτυξιακό» μοντέλο της χώρας μας είναι ότι  όλα τα εξαγώγιμα προϊόντα,  πλην μόνο δύο κατηγοριών («Ποτά -Καπνός» και «Λάδια και λίπη φυτικής ή ζωικής παραγωγής»)  συνολικού ποσού μόνο 500 εκατ. ευρώ επί συνόλου ελλείμματος  25 δισ. ευρώ),  εμφανίζονται με αρνητική διαφορά σε σχέση με  τις εισαγωγές.

Προφανώς, όλοι θα  διερωτηθούμε για μιαν ακόμα φορά: Γιατί εισάγουμε τόσα πολλά  και το  εμπορικό έλλειμμα διευρύνεται σταθερά, πράγμα που σημαίνει ότι η εγχώρια ζήτηση «διαρρέει» στο εξωτερικό; Τα αίτια που οδηγούν μια χώρα να εισάγει περισσότερα προϊόντα και υπηρεσίες από όσα εξάγει έχουν παρουσιασθεί πολλάκις από το SLpress. Η επιστημονική εξήγηση αναζητείται στο παραγωγικό κενό, δηλαδή στην αποδιοργάνωση της εγχώριας παραγωγικής βάσης κατά τις προηγούμενες δεκαετίες χωρίς σημαντικές βελτιώσεις και σήμερα.

Η Ελλάδα δεν παράγει η ίδια τα περισσότερα από τα καταναλωτικά αγαθά ή τον τεχνολογικό εξοπλισμό που χρειάζεται. Επίσης, αναζητείται και στο «παράδοξο» των επενδύσεων: Καθώς η χώρα προσπαθεί να αναπτυχθεί μέσω επενδύσεων (π.χ. κατασκευές, ψηφιοποίηση, έργα Ταμείου Ανάκαμψης και Σταθερότητας), οι επενδύσεις αυτές έχουν υψηλό εισαγόμενο περιεχόμενο (μηχανήματα, πρώτες ύλες, τεχνολογία). Έτσι, η ίδια η αύξηση του ΑΕΠ τροφοδοτεί αυτόματα την αύξηση των εισαγωγών.

Πίσω από το ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο

Ακόμα, άλλα αίτια μπορεί να αναζητηθούν στην πάντα σχεδόν χαμηλή εγχώρια παραγωγικότητα και ανταγωνιστικότητα (η χώρα δεν παράγει αρκετά προϊόντα για να καλύψει τις ανάγκες της ή τα εγχώρια προϊόντα είναι ακριβότερα ή υποδεέστερα από τα ξένα) και στην παραοικονομία (η κατά κεφαλήν κατανάλωση είναι υψηλότερη από το κατά κεφαλήν εισόδημα). Αυτό σημαίνει (και το είδαμε στα τελευταία επεισόδια φοροδιαφυγής με τα διαβολομαζώματα να γίνονται ανεμοσκορπίσματα με υψηλή κατανάλωση) οι πολίτες (με υψηλό εν μέρει υπόγειο εισόδημα) τείνουν να καταναλώνουν περισσότερα αγαθά, πολλά από τα οποία προέρχονται από το εξωτερικό

Όλα αυτά διαλύουν και το γνωστό κυβερνητικό «αφήγημα» ότι η υψηλή κατανάλωση οφείλεται τάχα στην ενίσχυση του (ονομαστικού) εισοδήματος, που όμως δεν φτάνει ούτε για 20 ημέρες, ενώ το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει σχεδόν σταθερά σε όλη αυτή την περίοδο της» ισχυρής ανάπτυξης» και της «συνετής δημοσιονομικής διαχείρισης) στο 68% της ΕΕ, δηλαδή  στην τελευταία θέση του σχετικά πίνακα «αγκαλιά» με τη Βουλγαρία.

Επίσης, στα κύρια αίτια εντάσσονται και η έλλειψη φυσικών πόρων (οι χώρες  που δεν διαθέτουν πρώτες ύλες, όπως πετρέλαιο, φυσικό αέριο, μέταλλα κλπ, αναγκάζονται να βασίζονται σε μόνιμες εισαγωγές για να κινήσουν την οικονομία τους), το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης (όταν οι εγχώριες επενδύσεις χρηματοδοτούνται από ξένα κεφάλαια αντί για εγχώριες αποταμιεύσεις, το εμπορικό έλλειμμα  διευρύνεται).

Και επειδή ως γνωστόν, ενός κακού μύρια όσα έπονται, οι ολέθριες συνέπειες ενός μόνιμα ελλειμματικού εμπορικού ισοζυγίου που τον περασμένο Σεπτέμβριο διαμορφώθηκε στα 24,5 δισ. ευρώ, είναι συγκεντρωμένες στον παρατιθέμενο πίνακα 2, με όλα τα παράδοξα που παρουσιάσθηκαν στην προηγούμενη ανάλυση.

Οι ολέθριες συνέπειες

Πριν παρουσιάσω εν συντομία και με σχόλια μερικές ολέθριες  συνέπειες, όπως εκδηλώνονται με το φαινόμενο της μακροοικονομικής ασυμμετρίας, σπεύδω να σημειώσω ότι ένα ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο δεν  θα ήταν καταστροφικό αν δεν ήταν μακροχρόνιο και μάλιστα με πολλούς κρυμμένους  σημαντικούς κινδύνους.

Επίσης, θα μπορούσε να αντανακλά ένα υψηλότερο βιοτικό επίπεδο, καθώς οι καταναλωτές έχουν πρόσβαση σε μεγαλύτερη ποικιλία αγαθών και σε χαμηλότερες τιμές, ή να συνέβαλλε στον  περιορισμό του πληθωρισμού, καθώς ο ανταγωνισμός από τα φθηνά εισαγόμενα προϊόντα κρατά τις τιμές στην εγχώρια αγορά σε χαμηλά επίπεδα και στην εισαγωγή τεχνολογίας, αν οι εισαγωγές αφορούν κεφαλαιουχικό εξοπλισμό (μηχανήματα, τεχνολογία), που θα μπορούσε να ενισχύσει τη μελλοντική παραγωγικότητα της χώρας. Αυτά όμως δεν συμβαίνουν στη χώρα μας ως αποτέλεσμα των δομικών στρεβλώσεων που αναλύσαμε στην προηγούμενη ανάλυση και που εκδηλώνονται ως παράδοξα.

Το υψηλό έλλειμμα

Πάντως, το υψηλό εμπορικό έλλειμμα αποτελεί το χρόνιο διαρθρωτικό της πρόβλημα και τη βασική αιτία για την κρίση χρέους του 2010, αλλά τα παθήματα δεν γίνονται μαθήματα. Οι αρνητικές συνέπειες μπορεί να συνοψισθούν στις ακόλουθες επιστημονικώς  διαπιστώσεις:

-Μείωση του ΑΕΠ και της ανάπτυξης: Οι εισαγωγές αφαιρούνται από τον υπολογισμό του ΑΕΠ και, συνεπώς, όταν αυξάνονται εις βάρος των εξαγωγών, επιβραδύνεται η οικονομική ανάπτυξη. Ακόμη και όταν αυξάνονται οι επενδύσεις αυξάνονται, μεγάλο ποσοστό του εξοπλισμού, των μηχανημάτων και των πρώτων υλών εισάγεται, μειώνοντας τον πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης στο εσωτερικό της χώρας (βλέπε πίνακα 1)

– Πιέσεις στην απασχόληση: Η στροφή προς τα ξένα προϊόντα μπορεί να πλήξει τις εγχώριες επιχειρήσεις, οδηγώντας σε κλείσιμο εργοστασίων και αύξηση της ανεργίας σε παραγωγικούς κλάδους.  Στην αγορά εργασίας περιορίζονται οι καλοπληρωμένες θέσεις στη μεταποίηση και τη βιομηχανία, ενισχύοντας κυρίως τις χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις στον τομέα των υπηρεσιών.

–Αύξηση του εξωτερικού χρέους:  Επειδή η Ελλάδα δεν μπορεί να υποτιμήσει το ευρώ, όταν το έλλειμμα γίνει μη βιώσιμο, η μόνη διέξοδος προσαρμογής είναι η «εσωτερική υποτίμηση» (μείωση μισθών, συντάξεων και δημόσιων δαπανών) για να μειωθεί η αγοραστική δύναμη και να πέσουν οι εισαγωγές. Για να καλυφθεί το έλλειμμα, η χώρα χρειάζεται συνεχή εισροή ξένων άμεσων επενδύσεων ή δανεισμό. Οι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης παρακολουθούν στενά το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, καθώς ένα υψηλό έλλειμμα αυξάνει τον κίνδυνο της χώρας και κρατά υψηλότερο το κόστος δανεισμού.

-«Διαρροή» της ανάπτυξης στο εξωτερικό: Όταν αυξάνεται η κατανάλωση, ένα μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων «φεύγει» απευθείας στο εξωτερικό για την αγορά εισαγόμενων αγαθών. Ακόμη και όταν αυξάνονται οι επενδύσεις αυξάνονται, μεγάλο ποσοστό του εξοπλισμού, των μηχανημάτων και των πρώτων υλών εισάγεται, μειώνοντας τον πολλαπλασιαστή της ανάπτυξης στο εσωτερικό της χώρας.

–Η θετική και η αρνητική πλευρά του τουριστικού μοντέλου: Η χώρα μας προσπαθεί να καλύψει το έλλειμμα των αγαθών μέσω του πλεονάσματος στις υπηρεσίες, κυρίως από τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Ωστόσο, αυτό το όφελος μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ασύμμετρο, καθώς όταν αυξάνεται ο τουρισμός, αυξάνονται παράλληλα και οι εισαγωγές τροφίμων, ποτών, καυσίμων και ξενοδοχειακού εξοπλισμού για την εξυπηρέτηση των επισκεπτών.

Έτσι, μέρος των τουριστικών εσόδων επιστρέφει στο εξωτερικό, αφήνοντας το συνολικό Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών ελλειμματικό, ενώ ο τομές έχει την υψηλότερη στάθμιση στην «προικοδότηση» του πληθωρισμού.

-Ενεργειακή και παραγωγική εξάρτηση: Τα ορυκτά καύσιμα και τα πετρελαιοειδή αποτελούν διαχρονικά έναν από τους μεγαλύτερους παράγοντες διεύρυνσης του ελλείμματος (βλέπε πίνακα 1). Κάθε διεθνής ενεργειακή κρίση χτυπά άμεσα την ελληνική οικονομία μέσω εισαγόμενου πληθωρισμού.

–Χαμηλή προστιθέμενη αξία: Η χώρα εισάγει ακριβά βιομηχανικά προϊόντα, φάρμακα, τεχνολογία και οχήματα, ενώ εξάγει κυρίως προϊόντα χαμηλότερης ή μέσης τεχνολογίας, όπως  αγροδιατροφικά, διυλισμένα πετρελαιοειδή, πρώτες ύλες (βλέπε πίνακα 1).